Meest recent

    Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

    Catalonië wil onafhankelijke republiek zijn, voor de 6e keer

    Als alle stemmen van het referendum geteld zijn, ook die uit het buitenland, wil minister-president Carles Puigdemont de onafhankelijkheid van Catalonië uitroepen. De geschiedenis zou hem moeten leren dat dat niet zonder gevaar is.

    Al eeuwenlang zoeken Catalaanse nationalisten naar hun plaats in de Europese geschiedenis, maar dat verloopt niet zonder slag of stoot. De strategische ligging maakt Barcelona tot een toegangspoort aan de Middellandse Zee, maar tegelijk ook tot een slagveld van legers.

    De staat van de landarbeiders (1641-1652)

    "Els Segadors" (de maaiers) is de titel van het volkslied van Catalonië en een eerbetoon aan de opstand van boerenknechten die in 1641 de sikkels opnamen tegen het veel machtigere leger van koning Felipe IV van Castilië en Aragon. Het was de tijd van de oorlogen tegen Frankrijk en de Catalanen waren het wangedrag van veel troepen uit Castilië in hun land beu.

    Het ging echter om veel meer dan landarbeiders, want ook de grote steden sloten zich snel aan bij de opstand die leidde tot de eerste Estat Catala of Catalaanse staat, onder bescherming van de Franse koningen Lodewijk XIII en Lodewijk XIV. Als "graaf van Barcelona" zagen die de kans schoon om hun aartsvijand te verdelen. Niet toevallig in die periode werd Portugal ook opnieuw onafhankelijk van Castilië en zo bestond het Iberisch Schiereiland opnieuw uit drie staten.

    De ellende en de hongersnoden deed hun vazalstaat Catalonië echter doodbloeden en na de belofte van Felipe IV dat hij de autonome instellingen van Aragon zou respecteren, schaarde Catalonië zich in 1652 opnieuw achter de vlag van de Spaanse Habsburgers. Het Verdrag van de Pyreneeën stond de Catalaanse gebieden in de Roussillon en de Languedoc af aan Frankrijk.

    Expired

    Catalonië zoekt een plaatsje tussen de grootmachten (1705-1714 en 1810-1814)

    Een nieuwe kans voor een onafhankelijk Catalonië deed zich voor toen de kinderloze Habsburgse koning Carlos II in 1700 overleed en de Spaanse tronen toevielen aan Philippe, kleinzoon van de Franse koning Lodewijk XIV, die als Felipe V gekroond werd in Madrid.

    In de daarop volgende grote oorlog kozen de Catalanen na wat aarzeling de kant van de coalitie van Britten, Hollanders en Oostenrijkse Habsburgers die de Frans-Spaanse as in Europa wilden dwarsbomen. De "grote oorlog" eindigde in 1713 met een compromis waarbij de geallieerden Spanje loslieten en Barcelona zich op 11 september 1714 na een beleg van 14 maanden moest overgeven aan de Frans-Castiliaanse troepen (zie hieronder). Felipe V bestrafte het "verraad" in 1716 met de decreten van Nueva Planta die de aparte instellingen van Aragon, Catalonië en Valencia afschaften. Vanaf toen werd het nu eengemaakte Spanje centraal bestuurd vanuit Madrid.

    Een eeuw later vielen de Fransen Spanje binnen en richtte Napoleon I in 1810 een vazalstaatje Catalonië in, dat twee jaar later in zijn keizerrijk werd geïntegreerd, maar na zijn nederlaag weer Spaans werd.

    Twee Spaanse republieken openden de weg naar de autonomie (1873 en 1931-1934)

    Het boterde niet tussen de erg Castiliaans gezinde dynastie van Bourbon-Parma en de minderheden in Spanje. Toen eind de 19e eeuw de monarchie in een bankroet en politieke chaos een eerste keer ten onder ging, werd de Eerste Spaanse Republiek uitgeroepen. Het bestuur over Barcelona riep in 1873 de Catalaanse staat uit, weliswaar als onderdeel van wat een federatieve republiek Spanje moest worden. Een jaar later veegde de monarchie de republiek en de autonomie opnieuw van tafel.

    Een nieuwe Catalaanse staat werd in 1931 en 1934 uitgeroepen, ook nu in het kader van de Tweede Spaanse Republiek (1931-1939, zie hieronder) en net zoals voorheen kwam het tot touwtrekken tussen voorstanders van centraal bestuur en autonomie voor de regio's en tussen links en rechts en katholiek en seculier.

    Te midden van die spanningen kwam het leger onder generaal Francisco Franco in 1936 in opstand om geleidelijk het land te veroveren op de republiek die in 1939 ten onder ging. Het fascistische Franco-regime legde een hypercentralisme op en onderdrukte de regio's, talen en culturen. Het Spanje van Franco was enkel Spaans, niets anders.

    Democratie en autonomie, maar hoe ver reiken die?

    De dood van Franco betekende in 1975 ook de dood van diens fascistische staat. Zijn ministers hadden echter nog de hand in de grondwet van 1978 die de overgang naar de democratie en de autonomie van de regio's mogelijk maakte en dus ook de erkenning van de Generalitat de Catalunya.

    Toch is die autonomie volgens de Catalanen nog altijd te beperkt, zeker op financieel en fiscaal vlak. In 2006 werd die in akkoord met Madrid uitgebreid en via een officieel referendum goedgekeurd. De voorbije jaren hebben het Hooggerechtshof en de conservatieve regeringen van premier Mariano Rajoy bepalingen van die nieuwe autonomie uitgehold en geschrapt, wat het onafhankelijkheidsstreven in Catalonië alleen maar versterkt heeft. Het schijnbaar eeuwige touwtrekken tussen centralisme en federalisme zal wellicht ook na deze crisis nog niet bezworen zijn.