Meest recent

    Tinnermann et al in Science

    Naast "placebo" is er ook "nocebo": een duurder geneesmiddel geeft meer vervelende bijwerkingen

    Dure geneesmiddelen maken over het algemeen dat we ons beter voelen, zelfs als ze niet verschillen van goedkopere generische middelen. Maar ze kunnen ook maken dat we ons slechter voelen, zo blijkt uit een nieuwe studie, en dat we meer vervelende bijwerkingen voelen. Dat is te wijten aan de keerzijde van het placebo-effect, het "nocebo"-effect.  De studie kan dokters helpen bij de beslissing of ze een merk-geneesmiddel of een generisch middel aanbevelen, afhankelijk van de verwachtingen van de patiënt.

    Het placebo-effect is wel bekend: ook mensen die een middel krijgen waarin geen werkzame stof zit - een placebo -, kunnen zich beter voelen dankzij het feit dat ze positieve verwachtingen hebben. Minder bekend is dat er ook een negatieve tegenhanger bestaat van dit effect, het nocebo-effect. Dat maakt dat mensen klachten kunnen ontwikkelen louter en alleen door een  negatieve verwachting. 

    Duitse onderzoekers hebben nu een studie uitgevoerd naar dat nocebo-effect. In de studie vroegen ze 49 mensen om een zogenaamde zalf tegen jeuk uit te proberen, waar in werkelijkheid geen werkzaam middel in zat. Een aantal proefkonijnen kregen "Solestan® Creme", een valse merknaam die verpakt zat in een keurig verzorgd blauw doosje, dat ontworpen was om er uit te zien als andere dure merken. Anderen kregen "Imotadil-LeniPharma Creme", een eveneens niet bestaande naam, die in een goedkoper oranje-wit doosje zat, dat leek op de verpakkingen die gewoonlijk voor generische geneesmiddelen gebruikt worden (foto bovenaan).  

    "Ik heb heel veel moeite gedaan om de verpakkingen er overtuigend uit te laten zien", zo zei de leider van de studie, Alexandra Tinnermann, aan "Science". Tinnermann is neuroloog aan de Universitätsklinikum Hamburg-Eppendorf (UKE) in Duitsland.

    De onderzoekers smeerden een van de twee cremes op de voorarm van de vrijwilligers, en wachtten een paar minuten zodat de creme in de huid kon trekken. Ze zegden aan de deelnemers dat de creme verhoogde gevoeligheid voor pijn kon veroorzaken, een bijwerking die wel degelijk voorkomt bij sommige producten, en die hyperalgesie genoemd wordt. Vervolgens brachten ze op de arm van de vrijwilligers een klein toestelletje aan dat een korte hitteflits tot 45 graden afgaf.

    Gemiddeld schatten de vrijwilligers die dachten dat ze de dure creme hadden gebruikt, de pijn twee keer zo erg in als mensen die dachten dat ze het generisch middel hadden gekregen. En naarmate de proef vorderde, gaf de "dure" groep aan dat de pijn meer en meer intens werd, terwijl de "generische groep" in de loop van de tijd een lichte vermindering van de pijn wist te melden.

    (lees voort onder de video)

    Echt meer pijn

    Opnames van de hersenen bevestigden de bevindingen die de vrijwilligers zelf gemeld hadden. Vrijwilligers die dachten dat ze een duurdere creme gebruikten, en die aangaven meer pijn te voelen, vertoonden meer activiteit in hun prefrontale cortex, een gebied in de hersenen dat in het voorste gedeelte van de frontale kwabben ligt.  Andere studies hadden al toegenomen activiteit in dit deel van de hersenen aangetoond als mensen het placebo-effect ondervinden, en als het genot dat ze ondervinden van een product - wijn bijvoorbeeld -, beïnvloed wordt door de vermeende waarde ervan, zo zei Tinnermann.

    Bovendien toonden ook de gebieden in de ruggengraat die geassocieerd worden met de pijnreacties, meer activiteit in de "dure" creme groep, wat doet veronderstellen dat niet alles alleen maar in hun hoofd zat: ze ondervonden werkelijk meer pijn dan de "goedkope" groep, zo stellen de onderzoekers in "Science".

    "Er is al veel onderzoek gedaan naar placebo's, en relatief weinig naar nocebo's", zei Tinnermann. "Deze bevindingen wijzen er duidelijk op dat verwachtingen zeer veel invloed hebben op hoe de bijwerkingen van een geneesmiddel waargenomen worden."

    De activering van de ruggengraat is bijzonder interessant, zei Fabrizio Benedetti, een neuroloog aan de Università di Torino, die niet bij de studie betrokken was. De meeste onderzoekers dachten dat de overtuigingen en percepties geen invloed hadden op de gewaarwordingen in de zenuwen van de ruggengraat, zo zei hij.  

    Database Center for Life Science

    De prefrontale cortex, zijaanzicht van links.  

    Goedkoper soms beter

    Dokters zouden zich bewust moeten zijn van de placebo- en
    nocebo-effecten als ze geneesmiddelen voorschrijven aan patiënten, zei
    Per Aslaksen, een psycholoog aan de Universitetet i Tromsø in Noorwegen.
    Aslaksen doet onderzoek naar het placebo-effect, en was evenmin
    betrokken bij de nieuwe studie.

    "Zowel dokters als patiënten kunnen vaak kiezen tussen verschillende geneesmiddelen, en de prijs van het middel is soms de enige factor die een verschil maakt tussen verschillende soorten geneesmiddelen", zo zei hij in "Science". En als patiënten dus bijwerkingen van een middel verwachten of vrezen,  kan het voorschrijven van de goedkopere optie voor hen beter uitvallen.

    De studie van Tinnermann en haar team is verschenen in "Science".