Meest recent

    Durft Puigdemont straks de Catalaanse onafhankelijkheid uitroepen? Of durft hij niet? 

    Catalonië houdt er de spanning in. Eerst was het gisteren. Nu is het misschien vandaag: een belangrijke verklaring van minister-president Puigdemont. Roept hij de onafhankelijkheid uit of niet? En hoe hard reageert Spanje?

    analyse
    Sven Tuytens
    Sven Tuytens is correspondent voor VRT Nieuws in Spanje. Hij woont en werkt in dat land.

    Zelden werd er in Spanje met zoveel spanning op de verklaring van een regeringsleider gewacht. De politieke analisten zitten met de handen in het haar: gaat de Catalaanse minister-president Carles Puigdemont dinsdagnamiddag de unilaterale onafhankelijkheid van Catalonië afkondigen?

    Als hij dat doet, zal de Spaanse premier Mariano Rajoy niets ander kunnen doen dan het ondertussen beruchte  artikel 155 van de Spaanse grondwet inroepen. Dat is een noodmaatregel waarmee de autonomie van Catalonië kan worden ingetrokken. Alle bevoegdheden worden dan door de centrale overheid overgenomen.

    Die maatregel is nog nooit genomen en het inroepen van dit grondwetsartikel zou tot nog meer spanning en de ontsporing van het conflict kunnen leiden.

    AFP or licensors

    De verantwoordelijkheid die op de schouders van de Catalaanse en Spaanse politici weegt is duizelingwekkend. Steeds meer mensen geloven niet dat Puigdemont dinsdag de politieke spanning nog meer op de spits zal drijven door de Catalaanse republiek uit te roepen. 

    Maar als hij dat niet doet, wordt hij in eigen kamp de verrader van het onafhankelijkheidsproces.

    Lowcostonafhankelijkheid

     Vorige week kondigden een aantal banken en grote bedrijven hun vertrek uit Catalonië aan. Het is een trend die zich deze week zal voortzetten. Bedrijven die vorige week de beslissing namen om hun maatschappelijke zetel te verhuizen, zien hun aandelen op de Spaanse beurs opnieuw in waarde toenemen. Het zou kunnen dat de bedrijfswereld de uitkomst van deze politieke crisis grotendeels zal bepalen. En dat zou de Spaanse regering goed uitkomen.

    Op dit moment begint de Catalaanse economie rake klappen te krijgen. De investeringen liggen stil en bestellingen uit Spanje zijn gedaald. 50 procent van de Catalaanse economie bestaat uit haar handel met Spanje. Een onafhankelijkheidsverklaring op dinsdag zou onmiddellijk verregaande economische gevolgen met zich meebrengen. Niet alleen voor Catalonië, maar voor heel Europa.

    Catalonië kan er trouwens niet prat op gaan dat het economisch zoveel beter presteert dan de rest van Spanje. Het werkloosheidscijfer van 24 procent ligt amper lager dan het gemiddelde voor heel Spanje. De schuld en het begrotingstekort van Catalonië behoren bij de hoogste van alle Spaanse regio's.

    Veel nationalisten beginnen nu te beseffen dat een lowcost-onafhankelijkheids­proces niet bestaat. Veel nationalisten nemen dat erbij en zijn al lang bereid om zich in een onbekend avontuur te storten, anderen zijn niet van plan om evenveel risico’s nemen.

    Spaanse pinguïns

    De meest opvallende ontwikkeling van de laatste dagen is de reactie van de honderdduizenden burgers. Zaterdag kwamen in Spanje voor het eerst ‘pinguïns’ op straat. Dat zijn in het wit geklede betogers die witte bordjes meedragen met daarop de woorden “hablamos-hablem” (laat ons praten).

    De Spaanse pinguïns houden niet van vlaggengezwaai maar voelen zich wel Spaans. Deze burgers stellen zich tolerant op ten aanzien van diegenen die voor een andere nationaliteit kiezen. 

    Represented by ZUMA Press, Inc.

    Ze willen liever geen onafhankelijk Catalonië, zetten grote vraagtekens bij de legitimiteit van het onafhankelijkheidsreferendum, maar waren vooral diep geschokt door het politieoptreden op 1 oktober. De pinguïns willen niet leven in een land waar grote politieke problemen met geknuppel worden opgelost.

    Zij zijn bijzonder bang voor een autoritaire ontsporing van de Spaanse staat, die onder het mom van de toepassing van artikel 155 of 116 (noodmaatregel en staat van beleg) de hele samenleving terug naar een somber verleden zou verbannen.  De betogers roepen op tot dialoog en veroordelen de houding van beide regeringen.

    Wellicht zal er met de mening van deze groep het minst rekening worden gehouden. Want in conflictsituaties zoals deze winnen nationalistische gevoelens het pleit.

    Zondag werd in Barcelona ook voor het eerst een gigantische betoging gehouden van de unionisten of Catalanen die tegen de mogelijke onafhankelijkheid van Catalonië zijn. De sfeer was er emotioneler dan bij de rustige pinguïns die de dag eerder betoogden. De zwijgende tegenstanders die tijdens het onafhankelijkheidsreferendum massaal thuis waren gebleven, hebben eindelijk van zich laten horen. 

    2017 Getty Images

    Verdeeldheid binnen het onafhankelijkheidskamp

    2 miljoen stemmen voor onafhankelijkheid is veel, maar we mogen tegelijk niet uit het oog verliezen dat Catalonië 5,3 miljoen Catalaanse stemgerechtigden telt. De Catalaanse samenleving is diep verdeeld.

    Maar ook de Catalaanse nationalisten hebben het moeilijk om een gezamenlijk standpunt in te nemen. Vorige week verklaarde de oud-Catalaanse leider Artur Mas in een interview aan de Financial Times dat Catalonië "niet klaar is voor echte onafhankelijkheid". De linkse CUP wil wellicht een onafhankelijkheidsverklaring, maar het zou kunnen dat hun conservatieve partners beginnen te twijfelen en een andere uitweg zoeken.

    Maar als de Catalaanse minister-president zijn onafhankelijkheidsambities laat varen, laat hij tegelijk minstens  de twee miljoen Catalanen in de steek die zondag voor onafhankelijkheid stemden. Voor hen is er geen weg terug. Ze rekenen erop dat de Catalaanse republiek snel een realiteit wordt. In hun harten hebben ze al een hele tijd geleden het Spaanse koninkrijk verlaten.

    Het onafhankelijkheidsproces is voorgoed op gang gekomen en zelfs voor Carles Puigdemont is het moeilijk geworden om er alsnog een rem op te zetten.

    Kracht van emoties

    Als Catalonië zich eenzijdig onafhankelijk verklaart, zal geen enkel EU-land Catalonië erkennen. Echte onafhankelijkheid kan er pas komen na een akkoord tussen Catalonië en Madrid. Enkel indien er een echtscheiding met onderlinge toestemming komt, kan Europa een Catalaanse republiek erkennen.

    Maar op dit moment is het uitgesloten dat Madrid hierover wil praten. Meer bevoegdheden kunnen het onderwerp van onderhandelingen worden, maar van over onafhankelijkheid praten is er voor de Spaanse regering geen sprake.

    Zonder op de steun van Europa te tellen, klinkt een onafhankelijkheids­verklaring door de Catalaanse regering erg riskant.

    Maar met die redenering maak ik als buitenstaander een klassieke fout door de kracht van emoties te onderschatten. Wanneer conflicten in een emotioneel stadium terechtkomen, worden ze onvoorspelbaar.

    Ideologie haalt het dan van de rede of economische belangen. Op dit moment zit het conflict tussen Madrid en Barcelona in een vergevorderde emotionele fase. Wat er vandaag en de volgende dagen gaat gebeuren, is onvoorspelbaar.