Meest recent

    100 jaar geleden: Duitsers op Baltische eilanden, spionne Mata Hari gefusilleerd en het mirakel van Fatima verklaard

    In deze reeks brengen wij grote en kleine verhalen uit de Eerste Wereldoorlog, deze week 100 jaar geleden. Russische troepen landen op Baltische eilanden, aanval op Passendale wordt bloedbad, spionne Mata Hari gefusilleerd in Parijs, ...

    Op 11 oktober zijn Duitse troepen ontscheept op enkele aan Rusland toebehorende eilanden in de Oostzee. Deze eilanden liggen voor de Baltische kust, voor de ingang van de Golf van Riga. De verovering van de eilanden is voor de Duitsers een noodzaak om vrije toegang te krijgen tot de Golf, nu de haven van Riga in hun macht is.

    Het voornaamste doel was Oesel, een langwerpig eiland voorzien van zware forten en artillerie. Duitse oorlogsschepen voerden de avond voor de landing zware bombardementen uit, waardoor de kustbatterijen werden uitgeschakeld.

    Dit is de eerste grote amfibische operatie van de oorlog sinds de Geallieerde landing op Gallipoli in 1915. Voor het eerst worden op grote schaal vliegtuigen ingezet, vooral voor verkenningsvluchten.

    Voor deze  ‘operatie Albion' zijn een honderdtal Duitse schepen ingezet, waaronder tien slagschepen en de slagkruiser ‘Moltke’, het admiraalsschip. Een paar schepen liepen op mijnen, maar dat hinderde de landing nauwelijks.  

    Duitse infanteristen gaan aan boord van een schip dat hen naar een van de eilanden zal brengen. Duitse infanteristen gaan aan boord van een schip dat hen naar een van de eilanden zal brengen.

    Voor de Russen was de aanval geen verrassing. De troepen op de eilanden waren al enkele weken in de hoogste staat van paraatheid, maar die aanhoudende toestand deed hun waakzaamheid geen goed.

    De Russische Oostzeevloot staat bovendien onder gezag van de Centrale Matrozenraad in Kronstadt, waarin de bolsjewieken veel te zeggen hebben.  Deze raad heeft zich net uitgesproken voor vredesonderhandelingen.

    Het Russische garnizoen op de eilanden bedroeg zo’n 12.000 man, terwijl de Duitse landingstroepen zowat dubbel zo groot zijn.

    De landingen op Oesel verliepen zonder veel hinder. Bataljons wielrijders doorkruisten op korte tijd het eiland. Na drie dagen was de hoofdstad Arensburg in Duitse handen.

    Duitse militairen landen op Oesel Duitse militairen landen op Oesel

    De Russen probeerden te ontkomen naar het nabijgelegen eiland Moon, dat door een dam met Oesel is bevonden, maar die dam was al door de Duitsers bezet.

    De Duitsers zeggen op Oesel 10.000 krijgsgevangenen en 50 kanonnen buit te hebben gemaakt. Zelf hebben ze nauwelijks verliezen geleden.

    Meteen na de verovering van Oesel is een aanval op Moon begonnen. Op het meer noordelijke eiland Dagö werd een Duitse landing afgeslagen.

    Intussen is er een regelrechte zeeslag uitgebroken tussen de Duitse invasievloot en Russische schepen die de aangevallen eilanden ter hulp komen.  Daarbij is het Russische slagschip ‘Slava’ gezonken. De bemanning kon het schip verlaten voordat een munitiemagazijn ontplofte.  

    Uitgeschakelde Russische kustbatterij Uitgeschakelde Russische kustbatterij

    De Duitsers maakten een film van de landingsoperatie , ‘Landung auf Oesel’.  Tegenwoordig behoren deze eilanden tot Estland. Oesel staat nu bekend als Saaremaa, Moon als Muhu en Dagö als Hiiumaa.

    Aanval op Passendale wordt bloedbad

    Opnieuw hebben de Britten een offensief ingezet ten noordoosten van Ieper.

    Dit gebeurde nadat de vorige aanval op Poelkapelle niet het gewenste succes had. Dit wordt toegeschreven aan de hevige regen. 

    De nieuwe aanval verloopt in de richting van Passendale, een dorpje voorbij Zonnebeke dat overigens al in puin is geschoten. Een week geleden wisten de Australiërs en Nieuw-Zeelanders in die richting behoorlijk op te schieten.  

    Uitgeputte, gewonde en dode Australische militairen bij Broodseinde, 12 oktober 1917 (AWM) Uitgeputte, gewonde en dode Australische militairen bij Broodseinde, 12 oktober 1917 (AWM)

    Maar het weer is zo mogelijk nog slechter geworden en het reliëf speelt in het nadeel van de aanvallers.

    De Nieuw-Zeelandse divisie, die vorige week nog een hoogte bij het gehucht ’s Graventafel hadden ingenomen, moest nu verder oprukken door een drassig dal tussen de heuvels. Ze vorderden nauwelijks terwijl ze voor de Duitse kanonnen en mitrailleurs een gemakkelijk doelwit vormden. Het resultaat is een bloedbad en een totale mislukking. 

    Meer dan 800 Nieuw-Zeelanders werden daarbij gedood en ongeveer 2000 gewond of vermist.

    Deze luchtfoto maakt duidelijk hoe het terrein volledig verwoest is door de bombardementen Deze luchtfoto maakt duidelijk hoe het terrein volledig verwoest is door de bombardementen © IWM (Q 60594)

    Spionne Mata Hari in Parijs gefusilleerd

    Op de schietbaan van Vincennes nabij Parijs is Mata Hari door een vuurpeloton doodgeschoten. Ze was 41 jaar oud.

    De Nederlandse Margaretha Zelle was tot voor enkele jaren een gevierde danseres. Ze maakte vanaf 1905 in Parijs furore door haar oriëntaalse dansen waarbij ze vrijwel alles van haar sierlijke lichaam liet zien. Onder de naam “Mata Hari” deed ze zich soms voor als een Indische priesteres, dan weer als een Javaanse prinses.

    Als gevolg van haar succes trad ze op in balletten van grote Europese operahuizen.

    De boulevardpers had grote aandacht voor haar schoonheid, haar luxueuze levensstijl en haar vele verhoudingen. Waar ze verbleef liet ze zich onderhouden door rijke, vaak aristocratische mannen.  

    Mata Hari in betere tijden; in de jaren voor de oorlog maakte ze furore in Parijs als danseres in opera's en baletten Mata Hari in betere tijden; in de jaren voor de oorlog maakte ze furore in Parijs als danseres in opera's en baletten

    In februari dit jaar werd ze in haar suite in het Parijse Palace Hotel gearresteerd op beschuldiging van spionage.

    De concrete beschuldigingen zijn militair geheim. Haar proces voor een Franse krijgsraad verliep achter gesloten deuren. Wel was bekend dat Mata Hari bij het uitbreken van de oorlog in Berlijn was en in de jaren voordien een langdurige relatie had met een Duitse officier.

    De Nederlandse regering heeft bij president Poincaré tevergeefs om gratie gevraagd. De Franse politici en kranten zijn het erover eens dat er In deze vreselijke tijden geen sprake kan zijn van genade voor spionnen.  

    "De spionne Mata Hari heeft gisteren betaald voor de misdaden die ze zelf heeft bekend". De Parijse krant Excelsior, 16 oktober 1917 (BnF, Gallica) "De spionne Mata Hari heeft gisteren betaald voor de misdaden die ze zelf heeft bekend". De Parijse krant Excelsior, 16 oktober 1917 (BnF, Gallica)

    Duizenden zien zon dansen in Portugal

    Nabij het Portugese dorp Fátima hebben duizenden mensen een vreemde ervaring meegemaakt. Er wordt gesproken van een mirakel.

    Een enorme mensenmassa stond in een weide te kijken naar drie kinderen, die op dat moment een verschijning van de Maagd Maria meemaakten.

    Sinds mei dit jaar zouden de kinderen op die plek elke maand een ontmoeting hebben met een “mooie dame”. Dit lokte steeds meer belangstelling, ook al zag of hoorde niemand er iets van, buiten de kinderen.

    Op 13 oktober zou de laatste verschijning plaatsvinden. Zowat 70.000 mensen waren komen opdagen. Het weer was overtrokken en het regende.

    Plots brak het wolkendek open. Wat er toen gebeurde wordt op diverse wijzen beschreven. Velen zagen de zon – of althans een lichtende schijf – die omringd was door een stralenkrans. De schijf leek te roteren en veranderde van kleur. Daarna leek de zon neer te komen en er ontstond even paniek. Dit verschijnsel herhaalde zich enkele keren, zodat men dacht dat de zon “danste”.  

    Deze reportage, verschenen twee dagen na het gebeuren in de in Lissabon uitgegeven'The Century', maakt duidelijk dat de belangstelling inderdaad massaal was Deze reportage, verschenen twee dagen na het gebeuren in de in Lissabon uitgegeven'The Century', maakt duidelijk dat de belangstelling inderdaad massaal was

    Achteraf beweerden sommigen dat ze plots niet meer nat waren, hoewel ze de hele tijd in de regen hadden gestaan. Mensen die met hun knieën op het veld waren gevallen, zouden geen sporen van modder aan hun kleren hebben.

    Bij deze laatste verschijning zou de “mooie dame” het einde van de oorlog hebben voorspeld. Eerder al vroeg ze de herdertjes te bidden voor het einde van de oorlog.

    In Portugal heerst er in conservatieve katholieke kringen veel verzet tegen de oorlog. De regerende republikeinen, die de macht van de kerk hebben beperkt, krijgen ook het verwijt dat ze met hun pro-Franse en pro-Engelse houding het land in de oorlog hebben meegesleurd.  

    De drie kinderen die de verschijning van de Maagd Maria meemaakten De drie kinderen die de verschijning van de Maagd Maria meemaakten

    Groot-Brittannië verhindert telegraafverkeer met Nederland

    De Britse regering laat het telegraafverkeer met het neutrale Nederland blokkeren.

    Aanleiding is het vervoer van zand en grind uit Nederland naar het bezette België. Officieel dient dit om de wegen te herstellen. De Britten hebben echter van Belgische vluchtelingen vernomen dat die materialen gebruikt worden om vestingen mee te bouwen of loopgraven te versterken.

    De “zand- en grindkwestie” sleept al meer dan een jaar aan. Tot tweemaal toe zijn Nederlandse officieren een onderzoek gaan instellen in België. Ze konden niet bewijzen dat het materiaal voor militaire doelen werd gebruikt. Veel indruk maakte dat niet, want ze mochten niet in Oost- en West-Vlaanderen komen, waar de meeste militaire bouwwerken plaatsvinden.

    De Nederlandse regering verbood tijdelijk de doorvoer van zand en grind, maar in september liet ze die opnieuw toe na zware Duitse druk. Nederland is immers voor steenkool van Duitsland afhankelijk. De Britten reageerden furieus.  

    De kwestie zorgt voor grote onenigheid in de Nederlandse regering tussen minister Treub, die de Geallieerden zo veel mogelijk tegemoet wil komen, en minister Posthuma, die een meer pro-Duits standpunt inneemt (tekening uit "De Notekraker, 8 december 1917) De kwestie zorgt voor grote onenigheid in de Nederlandse regering tussen minister Treub, die de Geallieerden zo veel mogelijk tegemoet wil komen, en minister Posthuma, die een meer pro-Duits standpunt inneemt (tekening uit "De Notekraker, 8 december 1917)

    De grote Nederlandse rederijen en koloniale maatschappijen klagen over het wegvallen van de telegraafverbindingen. Nederland is van de Britse onderzeese telegraafkabels afhankelijk voor de communicatie met Nederlands-Indië.

    Neutrale landen krijgen het overigens steeds moeilijker. Zo heeft de Britse regering vier schepen in beslag genomen die onder Zweedse vlag in Britse havens verblijven. Als reden wordt gegeven dat die schepen overwegend Brits eigendom zijn.

    De Verenigde Staten hebben dan weer beslist om geen kolen meer te leveren aan stoomschepen van neutrale landen. Ook dat is een streep door de rekening van Nederland. Nederlandse koopvaardijschepen in Amerikaanse havens kunnen nu niet meer naar huis varen.  

    Duitse keizer op bezoek in Constantinopel

    De Duitse keizer Willem II is dezer dagen op bezoek in de Ottomaanse hoofdstad Constantinopel. De keizer hecht groot belang aan de goede relaties met de Turkse bondgenoot. De keizer is met de "Balkanexpress" naar Istanboel gereisd.

    Op de foto's hier onder is te zien hoe de keizer door sultan Mehmet V op het station wordt ontvangen en een receptie in het oude paleis van de sultans, Topkapi.

    Einde odyssee van Duitse “kaper”

    De kapitein en een deel van de bemanning van de Duitse hulpkruiser Seeadler zijn in de hoofdstad van Fiji in de Stille Oceaan aangekomen, nadat ze door de Britten waren gevangen genomen op een naburige eiland.

    De Seeadler was een 75 m lange stalen driemaster, die speciaal was uitgerust om vijandelijke koopvaardijschepen te kapen. Ze was in december 1916 uitgevaren en deed zich voor als een Noors koopvaardijschip om de Britse blokkade te verschalken. De bemanning sprak Noors en de wapens aan boord, inclusief kanonnen en machinegeweren, waren verstopt.

    Onder bevel van Felix graaf von Luckner, bijgenaamd de “Zeeduivel”, maakte de Seeadler acht maanden lang eerst de Atlantische en later de Stille Oceaan onveilig. Ze maakte in die tijd 15 schepen (Britse, Franse, Amerikaanse en Italiaanse) buit. Daarbij werd vrijwel nooit geweld gebruikt en op een paar doden door ongeluk na vielen er geen slachtoffers. De schepen werden tot zinken gebracht nadat de bemanning en – indien nuttig – de lading waren overgebracht op de Seeadler. 

    Al die tijd wist von Luckner te ontsnappen aan Geallieerde oorlogsschepen, ook al maakten ze jacht op hem.  

    De Seeadler en Felix von Luckner De Seeadler en Felix von Luckner

    De raid van de Seeadler eindigde toen het schip op 2 augustus te pletter liep op de rif van het atol Mopelia (Genootschapseilanden). De 63 bemanningsleden en 46 gevangen zeelieden van gekaapte schepen wisten alle voorraden en materiaal veilig naar het atol over te brengen.

    Kapitein von Luckner en vijf van zijn manschappen kozen kort daarop opnieuw zee met een van de sloepen van het schip. Na een reis van 3700 km bereikten ze in september Wakaya, een van de Britse Fiji-eilanden. Daar deden ze zich opnieuw als Noren voor, maar één van de inwoners rook onraad en verwittigde de politie van een naburig eiland, die hen arresteerde.

    De overige bemanningsleden van de Seeadler hadden intussen een Frans schip gekaapt, waarmee ze opnieuw vertrokken. De gevangen zeelieden lieten ze achter op Mopelia, maar vier onder hen, Amerikanen, wisten met een andere sloep Amerikaans Samoa te bereiken om daar hulp te halen.

    Het gekaapte Franse schip strandde op 4 oktober op de kust van het Paaseiland, waar de opvarenden door de Chileense autoriteiten werden geïnterneerd.

    Uruguay wint kampioenschap Zuid-Amerika

    Uruguay heeft voor de tweede opeenvolgende keer het Zuid-Amerikaans kampioenschap voetbal gewonnen.

    Het is de tweede keer dat dit kampioenschap plaatsvindt. Vorig jaar werd de Confederación Sudamericana de Fútbol gesticht, die meteen een eerste tornooi organiseerde.

    Slechts vier landen namen deel aan het tornooi, dat plaatsvond in de Uruguayaanse hoofdstad Montevideo : Argentinië, Brazilië, Chili en Uruguay.  Er werd gespeeld volgens een puntensysteem waarbij elk land één keer tegen elk ander uitkwam. 

    Uruguay won al zijn wedstrijden. Met spelers als “Loco” Romano en de broers Hector en Carlos Scarone maakten de Uruguayanen ook verreweg de meeste doelpunten. Argentinië eindigde tweede.

    Het voetbalstadion in Montevideo en spelers van Uruguay komen het terrein op. Het voetbalstadion in Montevideo en spelers van Uruguay komen het terrein op.