Meest recent

    Wat we moeten doen om een nieuwe reportage over wantoestanden in woonzorg­centra te vermijden

    De scherpe beelden in de "Pano"-reportage over onze woonzorg brengen bij Lieven Annemans, hoogleraar gezondheidseconomie, herinneringen naar boven. Herinneringen aan leerlingen die bij hem schrijnende verhalen uit de praktijk kwamen vertellen. Hij hoopt dat dergelijke reportages over 5 jaar niet meer op het scherm te zien zijn en reikt daarom een aantal oplossingen voor de kwaliteit in de woonzorgcentra aan.

    opinie
    Lieven Annemans
    Lieven Annemans is hoogleraar in de gezondheidseconomie aan de UGent en auteur van "Je geld of je leven in de gezondheidszorg".

    Het moet zo’n 10 jaar geleden zijn. Ik gaf les aan studenten van de richting “master in het management en beleid van de gezondheidszorg”. Velen onder hen hadden een opleiding als verpleegkundige achter de rug en combineerden werk en studies. Vaak mensen met een grote intrinsieke motivatie.

    Wanneer ik het in die lessen had over de financiering van de woonzorgcentra (toen nog rust- en verzorgingstehuizen), dan besprak ik onder andere de grote consumptie van antidepressiva en slaappillen, en stoffeerde ik mijn betoog met verhalen uit de praktijk.

    Hoe in sommige woonzorgcentra mensen onnodig worden vastgebonden, hoe men al voor 18 uur de slaappillen toedient om geen last meer te hebben van lastige bewoners. 

    Professor, wat u vertelt is klein bier tegenover wat wij allemaal zien in onze werkomgeving, de werkelijkheid is nog veel erger. 

    Maar mijn studenten kwamen tijdens de pauze of na de les naar mij. Er moest hen iets van het hart. “Professor, wat u vertelt, is klein bier tegenover wat wij allemaal zien in onze werkomgeving, de werkelijkheid is nog veel erger."

    Ook wanneer ik enkele jaren later hierover verhalen opdiste in mijn boeken over de nodige hervormingen in de zorg, kreeg ik dezelfde reacties:

    “Prima dat dit werd blootgelegd, maar nog te braaf.”

    En ook de "Pano"-reportage van deze week ondervindt niet alleen veel waardering maar ook steevast reacties bij VRT NWS in dezelfde zin:

    “De feiten zijn nog veel erger dan jullie laten blijken.”

    Waarom slepen deze wantoestanden al jaren aan? En waarom reageren de getroffenen weinig of niet?

    Waarom slepen deze wantoestanden al jaren aan? En waarom reageren de getroffenen weinig of niet?

    Ten eerste voelt men angst: als je als zoon of dochter gaat aanklagen dat de manier waarop men je ouder bejegent schandalig is, dan riskeer je misschien net het omgekeerde effect en represailles vanuit het woonzorgcentrum naar je ouder toe.

    Een tweede overweging is dat men vreest dat er toch niet veel aan te doen is en dat elke poging tot ingrijpen slechts een druppel op een hete plaat is.

    Hoe oplossen?

    De hervorming moet dus vanuit de sector komen en vanuit het beleid. En daarbij toch even aangeven dat er veel woonzorgcentra zijn waar ik direct mijn moeder zou laten opnemen (als het zo ver zou komen uiteraard en als zij zelf akkoord is).

    Op veel plaatsen meent men het zeer goed met de bewoners, is er respect en empathie en probeert men de mensen gelukkig te maken. Het hangt af van de keuzes die de directie maakt. Gaat men voor gewin of gaat men voor geluk?

    De overheid zit ook niet stil en organiseert kwaliteitsmetingen. Maar positieve intenties en initiatieven van velen nemen niet weg dat er enkele maatregelen nodig zijn. Wie wil immers binnen 5 jaar opnieuw zo’n "Pano"-uitzending zien (los van de kwaliteit van het programma natuurlijk).

    Wat hebben we dan nodig? Meer middelen, uiteraard. Maar “meer middelen” kan niet het adagio zijn wanneer niet duidelijk is hoe men met die middelen zal omgaan. Zullen ze worden ingezet ten voordele van kwaliteit?

    Een deel van de oplossing is het hanteren van de juiste prikkels: betere kwaliteit wordt beter beloond. 

    Dit kan men onder andere bereiken door meer onaangekondigde controles en wanneer de implicaties van het niet voldoen aan kwaliteitsnormen voelbaar en bekend zijn betekent dat voor de hardleersen "ga vooruit of sluit"!

    Een ander voorstel: iedereen die in een woonzorgcentrum terecht komt, moet verplicht een globaal medisch dossier hebben bij een huisarts, die in overleg met de arts van het woonzorgcentrum het dossier beheert. “Waar was die huisarts?”, bedacht ik me toen ik de schrijnende gevallen zag en las.

    Huisartsen zijn vaak helden. Maar wat ben je met die held als die er niet is, als die zelf overstelpt is met patiënten en administratie? Opwaarderen van het huisartsenberoep en elke oudere linken aan een huisarts is noodzakelijk. Ja, dat kost geld, maar we weten dat er in onze gezondheidszorg en bij uitbreiding in onze samenleving geld circuleert dat men beter kan besteden dan nu het geval is.

    Koken kost geld

    En ten slotte: betalen voor kwaliteit. Het is logisch dat mensen geld verdienen in de gezondheidszorg. Als je een job doet of een dienst uitbaat, moet je er degelijk voor worden betaald, zeker in de zorg.

    Maar meer winst maken door te besparen op noodzakelijke zorg of door het systeem te melken is uiteraard onverantwoord. Nee, een deel van de oplossing is het hanteren van de juiste prikkels: betere kwaliteit wordt beter beloond. We starten hier volgend jaar al mee in de ziekenhuizen, waarom dan niet in de woonzorgcentra?

    Er bestaan overigens al verschillende criteria om de kwaliteit in woonzorg­centra te meten (hoewel ze niet allemaal weerspiegelen wat kwaliteit echt is). Een uitstekend criterium heeft rechtsreeks met de bewoner te maken: de zogenaamde PREM, de Patient Reported Experience Measure, vrij vertaald de patiëntenervaring.

    Steeds meer studies geven aan dat men PREM's op een betrouwbare manier kan meten. Een volgende stap is dan een WZC dat betere PREM-scores krijgt ook beter te vergoeden. Dat geld kan men weer herinvesteren in nog meer initiatieven rond kwaliteit.

    Slotbedenking: de waarde van een samenleving toont zich onder andere in de manier waarop ze met ouderen omgaat. Laat ons daar werk van maken. 

    --

    VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.