Meest recent

    Oostenrijk: “Ideale schoonzoon wordt jongste premier”

    Het kan verkeren, zeker in de Oostenrijkse politiek. Deze vervroegde parlementsverkiezingen had het “moment de gloire” moeten worden van de uiterst-rechtse FPÖ, na hun monsterscore bij de presidentsverkiezingen vorig jaar: de thema’s, de tijdsgeest, de vermoeide traditionele partijen. Winst zit er zeker in, de grootste worden niet. En dat ligt allemaal aan één man: Sebastian Kurz, politiek piepjong maar razend populair.

    analyse
    Jeroen Reygaert
    Jeroen Reygaert is VRT-buitenlandjournalist en volgt Duitsland en Nederland op de voet.

    De strakke Sebastian

    Hij ziet er wat van plastic uit, Sebastian Kurz, geboren en getogen in een Weense volkswijk: altijd in pak, gladgeschoren, de haren strak naar achteren gekamd, felblauwe ogen. Vier jaar geleden, op zijn 27e, werd hij minister van Buitenlandse Zaken voor de christendemocraten, de ÖVP. Meteen profileerde Kurz zich als “het serieus te nemen jonkie”. Op zijn eerste algemene vergadering van de Verenigde Naties, bijvoorbeeld, dwong hij spreektijd in primetime af.

    In de zomer van 2015 ligt zijn Oostenrijk plots vlak voor de eindstreep van de Balkanroute: duizenden vluchtelingen wandelen vanuit Hongarije en Slovenië het Alpenland binnen, op weg naar eindbestemming Duitsland. In grensplaatsjes als Spielefeld weten de bewoners niet goed wat hen overkomt.

    Kurz maakt er op dat moment een missie van de stromen te stoppen. Nadat het sluiten van de grenzen op een Duits “nee” onthaald wordt, neemt hij het heft in eigen handen en roept zijn collega’s op de Balkanroute bijeen voor een bijzondere top in Wenen, zonder de Duitsers. Even later is de grens dicht, staat de weg vol met versperringen. “Merkel zou me mogen bedanken”, zei Kurz daar achteraf over. Het is er niet van gekomen. Maar Europa’s jongste was Duitsland eigenzinnig snel af.

    Een vergelijking richting Frankrijk dringt zich op, al liggen Macron en Kurz op vlak van ideeën wel een eind uiteen.

    Peilingen door het dak

    Sinds bekend raakte dat Kurz de ÖVP-lijst zou trekken voor de parlementsverkiezingen, gingen de peilingen door het dak. De “belegen” ÖVP werd plots opnieuw de grootste. Al mag je niet meer echt van de ÖVP spreken: Kurz wou enkel de lijst trekken als hij voldoende vrijheid zou krijgen. Hij koos ervoor zich te profileren als zichzelf en de ÖVP te laten vervellen tot “de nieuwe volkspartij rond Sebastian Kurz”.

    Want de Oostenrijker heeft genoeg van de traditionele ÖVP en SPÖ die telkens samen – op een kort intermezzo rond de eeuwwisseling na – de regering uitmaken. Kurz profileerde zich dan ook als een anti-establishment­kandidaat, de nieuwe man die de onderbuik van de Oostenrijkse maatschappij een propere stem zou geven, onder meer met een strenger migratiebeleid. En in de peilingen lijkt dat alvast te werken: de ÖVP ligt stabiel op kop met 33 procent van de stemmen, een kleine 10 procent meer dan in 2013.

    De laatste zonnige zaterdagnamiddag voor de verkiezingen voert de ÖVP overal te lande nog campagne. Ook voor de Weense opera heeft een delegatie van Team Kurz een tentje opgezet. Het zijn vooral jonge mensen, generatiegenoten van Kurz. “Nee, niet voor zijn blauwe ogen. Maar omdat hij iemand is die de problemen nuchter bekijkt en ze aanpakt. Hij is de enige die de toekomst van Oostenrijk kan veiligstellen”, zegt Sofie, die hier de actie mag leiden. Ze zien er blits uit in hun strakke blauwe T-shirts en hipsterachtige zonnebrillen.

    Alle voorbijgangers krijgen een zakje, met daarin wat Kurz-spullen en een samenvatting van het programma. Weinigen weigeren. “Tuurlijk ga ik voor Kurz stemmen”, vertrouwt een dame mij toe. “Hij is een zeer bekwaam politicus die als buitenlandminister bewezen heeft dat hij het kan.” “Hij heeft de vastgeroeste ÖVP nieuw leven in geblazen, heeft die partij veranderd en dus kan hij ook het land veranderen”, vindt een jonge moeder. En dat blijkt voor de gemiddelde Oostenrijker erg belangrijk te zijn: de duffe politiek afstoffen en hoewel hij de lijsttrekker is van de oerklassieke ÖVP, is hij daar toch het toonbeeld van.

    Sociaaldemocraten op bodemkoers

    Het succes van Kurz staat haaks tegenover het verwachte resultaat van de SPÖ, de sociaaldemocratische partij die sinds WO II meestal de grootste was. Huidig kanselier Kern – die halfweg de regeerperiode het SPÖ-roer overnam van Faymann – heeft het niet voor de jonge Kurz. Een andere stijl, een te aggresieve stijl. In de peilingen haalt de partij vaker de 25 procent niet dan wel en dat zou historisch slecht zijn.

    De SPÖ is sinds WO II zo goed als altijd aan de macht geweest en wordt daar verkiezing na verkiezing minder voor beloond. Het is een trend die Kern niet wist om te buigen.

    Bovendien ging de partij tijdens de campagne de mist in, toen bleek dat een door de partij betaalde campagnemedewerker achter twee Facebook­pagina’s met foute informatie over Sebastian Kurz zat. Op een pagina werden een aantal onwaarheden over Kurz verteld, op een andere werden fake racistische boodschappen van zogezegde Kurz-aanhangers gepost. De nummer 2 van de SPÖ moest opstappen, de rol van de rest van de partij bleef wazig. Maar het Facebookschandaal beheerste zowat de helft van de campagne. De al troebele relatie tussen Kern en Kurz bereikte een dieptepunt.

    De ochtend voor de stembureaus opengaan, heeft de SPÖ verzamelen geblazen op de Viktor-Adlerplatz in de Weense wijk Favoriten. Een thuismatch is dat en een traditie om hier de sociaaldemocratische campagne af te sluiten. Viktor Adler was immers een belangrijk sociaaldemocratische voorman, het is hun plein. Ondanks de slechte peilingen is er nog veel hoop bij de SPÖ-aanhang. “We zullen morgen wel zien”, vertelt een oudere man mij.

    “Het gaat zogezegd alleen maar over migratie, maar als je met de mensen praat, merk je dat ze ander zorgen hebben: de huurprijzen, hun portefeuille, de pensioenen. En daar hebben alleen wij een antwoord op”, luidt het bij een bijna pensioengerechtigde verpleegster met een grote SPÖ-ballon in de hand.

    De kans dat de SPÖ na de verkiezingen niet in de coalitie belandt, is niet onbestaande. En dat is naar Oostenrijkse normen al vrij uniek. Maar de liefde tussen Kurz en Kern opent niet onmiddellijk een deur om samen door te stappen. En dus ligt de weg open voor de uiterst-rechtse FPÖ.

    Tijdens zijn slotspeech speelt kanselier Kern op het podium op de Viktor Adlerplatz daar uitgebreid op in. “We hebben al eens gezien wat een coalitie van FPÖ en ÖVP betekent. Sommige mensen betalen nog altijd drie keer meer huur omdat hun sociale woning toen verkocht werd.” Het kan op luid applaus rekenen bij de honderden rode aanhangers op zaterdagochtend. “Er is maar één weg om dat te verhinderen: stemmen voor de SPÖ.”

    De uiterst-rechtse sleutel

    De grootste partij zullen ze niet worden, de uiterst-rechtse FPÖ. Vorig jaar waren ze nochtans torenhoog winnaar van de eerste ronde van de presidentsverkiezingen. Maar intussen ligt de vluchtelingencrisis al wat verder in het geheugen en is er Sebastian Kurz. Toch zit er volgens de peilingen nog altijd winst in en zou de partij de tweede grootste kunnen worden.

    In tegenstelling tot uiterst-rechts in grote andere delen van Europa, wordt in Oostenrijk de partij niet uitgesloten van mogelijk coalities. De ÖVP deed het al eens begin deze eeuw, maar ook de SPÖ werkt op lokaal vlak samen met de FPÖ. Lijsttrekker is de hardliner Hans-Christian Strache.

    De partij schommelt vrij stabiel rond de 25 procent. De FPÖ kon ook niet profiteren van het Facebookschandaal en het daarbij horende gehakketak van de twee coalitiepartners. Maar dat er zondag gefeest zal worden op het partijhoofdkwartier van Strache en co staat buiten kijf.

    Historisch en opmerkelijk

    De kans dat we vandaag de woorden opmerkelijk en historisch mogen bovenhalen, is dus vrij groot. Waarschijnlijk stevent Oostenrijk af op een regering met de jongste premier aan het hoofd, de uiterst-rechtsen als partner en een sociaaldemocratische partij die het slechtste resultaat ooit neerzet, na de vuilste kiescampagne uit de hedendaagse geschiedenis van het land.

    Reden genoeg om Wenen de komende tijd ook buiten het nieuwjaarsconcert in de gaten te houden.