Meest recent

    AP

    Politieke thermometer in China staat op vrieskou

    Op 18 oktober begint in Peking het vijfjaarlijkse partijcongres, hoogmis van China’s communistische partij. Stefan Blommaert snuift alvast de sfeer op in Peking, waar alles wat ruikt naar verstoring wordt gerapporteerd en gecorrigeerd. Hij legt ook uit waarom Chinawatchers hun duimen en vingers aflikken bij zo'n congres. 

    Ze lopen overal rond in Peking, de mannen en vrouwen met hun rode armbanden. De ‘vrijwilligers’, het zijn er bijna een miljoen. Telkens als er een belangrijke politieke bijeenkomst plaatsvindt, zoals het vijfjaarlijkse partijcongres dat morgen begint, kijken ze toe op orde en veiligheid in de straten van de hoofdstad. Vaak gaat het om wat oudere burgers, die niets anders om handen hebben en maar wat graag hun neus in andermans zaken steken. Ze helpen de politie en andere ordehandhavers, die ook al ‘en masse’ vanuit de provincie naar de hoofdstad zijn overgebracht, om de politieke hoogmis vlekkeloos te doen verlopen. Alles wat ruikt naar verstoring, wordt gerapporteerd en gecorrigeerd.

    (lees voort onder de quote en foto)

    Wij ruiken naar verstoring.

    Wij ruiken naar verstoring. Het opzetten van een statief waarop een grote en zware camera wordt gemonteerd, onze westerse tronie met grote neuzen en onze onverstaanbare taal zijn uitermate verdacht. En dus stevent de rijzige en magere grootmoeder-met-rode-armband op ons af, gelaatsuitdrukking op donder en bliksem. Onze Chinese medewerkster krijgt de volle lading. De bejaarde vrijwilligster bedaart een beetje als we onze officiële partijaccreditatie bovenhalen waarop een communistische hamer en sikkel prijkt. Maar ze begint toch ijverig te bellen naar – zoals te vermoeden valt – het hoofd van de vrijwilligersdienst.

    Een andere wakkere burger bromt intussen luidop dat wij onwettige buitenlanders zijn die er alleen maar op uit zijn om Chinese staatsgeheimen te onthullen. Een derde - een dame in rode jurk – haalt haar smartphone boven en begint ons uitvoerig te fotograferen. Bespied door de dappere vigilantes doen we ons werk en vertrekken, de fotograferende buurtbewaakster volgt ons tot bij het hotel. 

    (lees voort onder de foto)

    IJzeren vuist

    Het is de zoveelste keer deze reis dat we dit meemaken. De bemoeizucht bereikt een hoogtepunt, zo erg heb ik het nog niet meegemaakt. Maar voor de Chinese partijgelovigen is dit de normaalste zaak van de wereld, zij volgen gewoon de richtlijnen. Het past ook helemaal in de sfeer van de voorbije jaren. Terwijl China er onder de huidige partijleiding economisch nog meer op is vooruitgegaan, en het land een steeds prominentere plaats heeft ingenomen in de wereld, staat de politieke thermometer op vrieskou.

    Er is de voorbije vijf jaar – sinds het vorige partijcongres – niet de minste democratische opening gemaakt, elke vorm van oppositie tegen de manier waarop de partij het land bestuurt wordt vakkundig de mond gesnoerd, en het internet ondervindt in China steeds meer restricties. De partijleiding wil dat zo. De Sovjet-Unie indachtig weet ze welk risico een autocratisch bestuur loopt als het te veel toegevingen begint te doen. 

    Xi heeft zijn greep op het land en op de partij zó versterkt, dat hij zich op dit congres veel zal kunnen permitteren. 

    Ik herinner het me nog als gisteren, het rijtje van zeven mannen die houterig het podium opstappen. November 2012, het 18e partijcongres is net afgelopen, en de nieuwe top wordt voorgesteld aan de pers: het Standing Committee of Permanent Comité, aangevoerd door de kersverse secretaris-generaal Xi Jinping. Hier en daar was er toen enige hoop bij analisten dat deze jongere generatie zou gaan experimenteren met voorzichtige stapjes van politieke openheid. Maar niets van dat alles dus, het is de ijzeren vuist geworden. Xi heeft zijn greep op het land en op de partij zó versterkt, dat hij zich op dit congres veel zal kunnen permitteren. Een pak concurrenten en rivaliserende clans binnen de partij zijn uitgeschakeld, Xi draagt nu de titel van ‘kernleider’, wat dat ook moge betekenen. 

    Machtsbarometer

    Voor buitenstaanders lijkt zo’n congres saai, en dat is het wellicht ook. Maar Chinawatchers likken er duimen en vingers bij af. Er is veel om op te letten. Op dit congres worden wellicht vijf van de zeven leden van het Permanent Comité vervangen, wegens boven de leeftijd van 68 – traditioneel de pensioendrempel voor topfiguren binnen de partij. Xi en Li blijven nog vijf jaar aan. Al zijn er geruchten dat Xi in 2022 misschien zelfs voor een dérde termijn als partijleider zou willen gaan – tegen de partijgebruiken van de voorbije decennia in. Uitkijken of er mensen van de nieuwe generatie (vijftigers) in het hoogste orgaan terechtkomen, gewoonlijk zijn dat mogelijke opvolgers voor de topfuncties. Blijft het Permanent Comité uit zeven leden bestaan of worden het er vijf?

    Uitkijken ook wie de nieuwkomers zijn in de andere leidinggevende instanties van de partij (het Centraal Comité en het Politburo). Als dat vooral mensen zijn die dicht bij Xi staan, dan weten we dat zijn positie echt onaantastbaar is. En natuurlijk – want daar dient zo’n congres ook voor – kijken welke klemtonen er zullen worden gelegd in het politieke rapport dat de partijleider bij het begin van het congres zal voorstellen. Dat vormt de basis voor het beleid van de partij de komende jaren, het beleid dus van China tout court. 

    (lees voort onder foto en quote)

    AP

    Mix van communistisch jargon en toekomstgerichte peptalk

    Zeker is dat er veel aandacht zal gaan naar de economie, de innovatiepolitiek, de ‘herbronning’ van het land, de strijd tegen armoede, corruptie en vervuiling. Het wordt een mix van communistisch jargon en toekomstgerichte peptalk, met veel cijfers, slogans en citaten. Meer dan waarschijnlijk ook wordt ‘het gedachtegoed’ van Xi Jinping in de partijgrondwet opgenomen. Hetzelfde gebeurde vroeger met de ideeën van partijleiders als Jiang Zemin en Hu Jintao. Maar gebeurt het dit keer mét of zonder expliciete vermelding van Xi’s naam? Speculatie is er ook over de titel van de partijleider: blijft het secretaris-generaal, of wordt het opnieuw ‘voorzitter’, zoals in de tijd van de ‘Grote Roerganger’, Mao Zedong? Het zouden allemaal tekenen moeten zijn die aangeven hoe groot de macht is van Xi. De machtsbarometer. Of de schaal van Xi.

    "Onaangepast" gedachtegoed

    Intussen moeten critici in China zeker deze dagen hun mond houden. De ‘meest gevaarlijke’ onder hen (als ze nog op vrije voeten rondlopen) worden deze dagen ‘op vakantie gestuurd’ naar een of andere uithoek van het Middenrijk. Anderen worden nog meer dan gebruikelijk in de gaten gehouden. Sommige van hen durven toch nog praten. Zo konden we schrijver Murong Xuecun ontmoeten, een charmante persoonlijkheid die al jaren strijd levert tegen censuur.

    “De enige waarheid is dat we de waarheid niet kunnen zeggen” is een van zijn meest geciteerde uitspraken. Zijn literaire werk, dat verscheen in diverse westerse talen, wordt al jaren niet meer gepubliceerd in China, vanwege zijn kritische visie op de maatschappij. Maar Murong laat zich de mond niet snoeren. “Elke keer als er nieuwe leiders komen hebben de mensen hoop”, zegt hij tegen ons. “Ook bij Xi en Li was dat een povere droom. Er volgde alleen teleurstelling. Ik had geen hoop.”

    (lees voort onder quote en foto)

    De enige waarheid is dat we de waarheid niet kunnen zeggen

    Schrijver Murong Xuecun wil af van de dictatuur

    We volgen de schrijver door de drukke straten in het centrum van Peking. We proberen afstand te houden, om hem niet in de problemen te brengen. Ons kunnen ze in principe niets maken, met onze prachtige partij-perspapieren. We filmen Murong vanuit de verte. Tot twee bezwete agenten komen aangerend. Opgewonden gebaren ze dat we moeten stoppen. Ik maak hen vrolijk duidelijk dat we alleen maar wat leuke beeldjes willen maken, zwaaiend met mijn kleurige hamer-en-sikkelkaart. Walkietalkie, zenuwachtig gebrabbel, schichtige blikken van voorbijgangers, opnieuw een handgebaar, we moeten weg. Waarom? We moeten weg. Gelukkig is de schrijver al een eind verder gelopen. Zijn onaangepaste gedachtegoed is nog veel gevaarlijker dan onze naargeestige camera en listige pen.