Meest recent

    Syrië en Irak worden verdeeld zoals nazi-Duitsland na de Tweede Wereldoorlog

    Het was op z'n zachtst gezegd een mysterieus zicht: zonder slag of stoot gaven de Koerdische peshmerga's gisteren hun op IS veroverd territorium op aan het Iraakse leger. De verklaring daarvoor zou wel eens achter de schermen van de geopolitiek kunnen liggen.

    expert
    Rudi Vranckx
    Journalist bij VRT NWS, gespecialiseerd in conflictjournalistiek. | Voor meer van Rudi Vranckx, klik hier.

    Het zat er al een jaar lang aan te komen. Toen ik in december bij de Hashd Al-Shabi verbleef, de sjiitische milities in Irak, zeiden ze me al: wanneer de strijd tegen IS afgelopen is, gaan we de Koerden een lesje leren. Gisteren was het dan zover. Rond Kirkuk vielen ze het gebied aan dat de Koerdische peshmerga's veroverd hadden op IS. 

    In de ogen van die milities tasten de Koerden met hun nieuw veroverde territorium en het onafhankelijkheidsreferendum van vorige maand de grenzen van Irak aan, en bij uitbreiding die van het oude Midden-Oosten. De Koerden hadden op hun beurt dan weer hun kans schoon gezien om komaf te maken met het Irak van Saddam Hoessein, waar de Koerden vergast werden en ze slachtpartij na slachtpartij hebben meegemaakt. Voor die Koerden was het moment nu rijp.

    De door Iran gesteunde sjiitische milities en het Iraakse regime in Bagdad, die nu één grote vlek geworden zijn, zien dat niet zitten. Zij grijpen nu in.

    Vechten om olie

    Zowel in het noorden van Irak als in Syrië is het grote geopolitieke spel nu bezig. Terwijl de bondgenoten van de Amerikanen Raqqa veroveren, doen het Syrische regime en de Russen hetzelfde in Deir Ez-Zor, ten zuiden van de Eufraat. Die rivier is de nieuwe grens geworden. Tegelijk wordt nu in het Koerdische gebied, dat vanuit Syrië doorloopt in Irak, gevochten om de olie. 

    Het doet allemaal sterk denken aan de Tweede Wereldoorlog. Net zoals toen, nadat nazi-Duitsland in elkaar gestort was, zie je ook nu weer de rush van de twee grootmachten en de regionale krachten op het territorium van het voormalige “kalifaat”. Iedereen wil zo veel mogelijk van de buit die daar voor het graaien ligt.

    De houding van het Iraakse leger, dat gisteren eerst en vooral de oliebronnen rond Kirkuk heeft ingenomen, doet me dan weer denken aan 2003, toen het Amerikaanse leger Bagdad binnen trok. Hun eerste bekommernis was het ministerie van Olie. Daar lagen immers de kaarten van waar de rijkdom zit.

    Amerikanen zouden de boodschap gebracht hebben dat de Koerden zich maar beter terugtrokken. En dat hebben die ook gedaan

    In en rond Kirkuk hoopt Bagdad nu de olieproductie op te drijven tot een miljoen vaten per dag, goed voor de helft van alle Iraakse olieproductie. Buurland Iran plant alvast een oliepijp die ook langs zijn grenzen zal lopen. 

    Het gaat dus om olie, ja, maar ook om regionale macht. Iran positioneert zich zo dat het met zijn sjiitische milities een groot stuk van Irak kan binnenrijven. En dat kan opnieuw voor conflicten zorgen.

    Mysterie

    En de VS? Die hadden heus wel door wat er in het noorden van Irak aan het gebeuren was. Het is toch allemaal heel mysterieus: hoe verschillende fracties van de Koerdische strijdkrachten zich allemaal binnen de dag teruggetrokken hebben, zonder slag of stoot, terwijl ze diep ingegraven zaten. 

    Mensen van ter plaatse vertellen me dat ze gezien hebben hoe Amerikanen de boodschap brachten dat de Koerden zich maar beter terugtrokken. En dat hebben ze ook gedaan, zonder te vechten. Ik vermoed dat de Amerikanen, misschien in overleg met de Iraanse generaal Soleimani van de Revolutionaire Garde, achter de schermen een deal hebben gesloten: de Koerden trekken zich terug tot de grenzen van 2014, van voor het “kalifaat”. En dan zullen we wel verder zien.

    Het kan cynisch lijken ten opzichte van de Koerden, maar dat is internationale politiek in z'n essentie

    Natuurlijk verzwakt dat de Koerden. Erger nog dan dat ze grond kwijt zijn, staan ze nu veel minder sterk in de onderhandelingen met Bagdad. Ze kunnen Kirkuk niet meer inzetten in ruil voor iets anders. Ze hebben niets meer achter de hand.

    Eieren voor zijn geld

    Het kan cynisch lijken ten opzichte van de Koerden, maar dat is internationale politiek in z’n essentie nu eenmaal. Daar heeft de Koerdische straat natuurljik niets aan. Die reageert heel ontgoocheld en bitter om het verloren territorium waar meer dan tweeduizend peshmerga's hun leven voor gegeven hebben in de strijd tegen IS.

    Vergeet ook niet dat Kirkuk is veroverd door de Koerden toen het Iraakse leger massaal op de vlucht is geslagen, zonder ook maar strijd te leveren tegen IS. Het zijn de Koerden die gevochten hebben.

    Ik vermoed echter dat de Koerdische president Barzani eieren voor zijn geld heeft moeten kiezen. Had hij nu niet toegegeven, dan was er misschien een groot bloedbad gevolgd. Laat ons hopen dat dat de situatie was. Was het dat niet… dan zijn we vertrokken voor een lange oorlog.