Meest recent

    Het anti-Trumptheater van Michael Moore

    Elke week kijkt onze man in Amerika naar de grote en de kleine dingen die hem verwonderen of verbazen. Deze keer ging Björn Soenens kijken naar Michael Moore in New York.

    expert
    Björn Soenens
    Amerikacorrespondent van VRT NWS. Hij woont in Brooklyn, New York City. | Voor meer van Björn Soenens, klik hier.

    We take Trump Tower by midnight. With machetes

    Michael Moore

    Met deze quote begint de provocerende theatershow van Michael Moore op Broadway. Ik ben ook gaan kijken in het Belasco Theatre, een schitterend toneelhuis uit 1907 op de 44e straat, in het hart van het beroemde theaterdistrict van Manhattan aan Times Square.

    Michael Moore staat voor het eerst op de planken als toneelspeler. Moore (63) kennen we als de provocerende filmmaker, de pamfletschrijver, en het enfant terrible van links Amerika. Hij werd wereldberoemd als de documentaire Oscarwinnaar uit 2002 met "Bowling for Columbine" over het ontstellende wapengebruik in de Verenigde Staten, en als Gouden Palmwinnaar uit 2004 met de documentaire "Fahrenheit 9/11" over de weg naar de oorlog in Irak. 

    How the fuck did this happen?

    Michael Moore

    Michael Moore zegt van meet af aan dat hij de mensen anders wil leren denken, dat hij de mensen een geweten wil schoppen. Waarom staat zo iemand dan met een toneelstuk op Broadway? Dat vroeg ik me af toen ik een ticket kocht voor de show. Het is een matineevoorstelling op zaterdagmiddag, om twee uur. De zaal zit vol, er wordt ruim een half uur van te voren buiten op straat aangeschoven. Moore lokt vrij veel volk. Dit is de 54e voorstelling in een lange reeks.

    Al van bij minuut één blijkt dat Michael Moore zijn Broadwaydebuut eigenlijk gebruikt als een poging om de afvalligen te overtuigen van zijn grote gelijk. Om zieltjes te winnen. Het lijkt wel een politieke campagnebijeenkomst van progressief Amerika. Het is een vreemde plek om dat te doen, op de planken van het toneel. Je zou denken dat Moore politieke meetings zou organiseren, veel mensen lokken, om zijn boodschap (gratis) te verkondigen. Maar nee, je moet tussen 30 en 100 dollar ophoesten om twee uur ononderbroken naar Trump bashing te kijken en te luisteren, en naar verhalen over hoe fantastisch en moedig Michael Moore zelf wel is. 

    Echokamer van het grote gelijk

    Amerikanen gaan in principe naar het theater op Broadway om even te kunnen ontsnappen aan 24 uur op 24 Trump. Een moment zonder Trump. Een middag zonder Trump. Een dag zonder Trump. Theater als tijdelijk respijt van onze dagdagelijkse neuroses, eventjes vrijaf nemen van de wereld. In de donkere relaxkamer van het toneelhuis. Michael Moore duwt je evenwel helemaal onder in Trump World. Niks ontspanning of escapisme. 

    "The Terms of My Surrender" is een one man show over Trump. Ik merk dat bij de toeschouwers niemand overtuigd hoeft te worden. De zaal zit vol Trumphaters. Ook dat doel (zielen winnen) schiet Michael Moore dus voorbij. De voorstelling is één lange echokamer van het grote gelijk. Er klinkt applaus bij elke aanval op Donald J.  “He outsmarted us all”, zegt Moore. “We hadden het kunnen weten dat Trump zou winnen. Naar zijn reality show op tv "The Apprentice" (“You’re Fired!) keken elke week gemiddeld 44 miljoen Amerikanen“, vertelt hij zijn kijkers en toehoorders.

    Moore waarschuwt zijn betalende zaalpubliek: het ontslag van FBI-baas Comey, de nauwe banden van Trump met de Russen, een erg omstreden inreisverbod, elke dag Twittertirades. “U dacht dat Trump ontslag zou moeten nemen, na elke crisis?” Moore is pessimistisch: “It’s never the end of Trump!” Of: “Sober the fuck up! He will be president for 8 years.” Gekreun en gezucht in de zaal. “Waarom hebben al die dommeriken voor Trump gestemd?” Dat is de – soms tenen krullende - sfeer. 

    Michael Moore is een stokebrand, maar bekeert geen afvalligen in deze zaal. Er zijn gewoon geen afvalligen. Wie hier “Leve Trump” zou durven te roepen, wordt wellicht levend gevild. Hij preekt – helaas - voor eigen parochie. Hij zwemt tussen vertrouwde vissen in een anti-Trumpaquarium. Hij spreekt voor overtuigde mensen, voor de groep Amerikanen die de zittende  president zien zoals Moore hem ook ziet: gevaarlijk onbekwaam, uitzonderlijk narcistisch, en een pathologische leugenaar. Moore schiet met deze matineevoorstelling zijn doel helemaal voorbij, tenzij het de bedoeling was om geld te scheppen voor een boodschap die al lang bekend was bij zijn publiek. 

    Moore wil het land redden van Trump

    De theatershow houdt het midden tussen een politieke lezing en een oproep om in actie te komen en aldus stormenderhand Donald Trump uit zijn ambt te ontzetten. “Wij hebben meer stemmen!” “Wij moeten 24 zetels in het Huis heroveren!” Moore klinkt als de patroonheilige van links, en de politieke duivel voor rechts Amerika. Zijn toneelvoorstelling lijkt bij momenten op een goed geïllustreerde en uit de hand gelopen Ted-talk. Moore deelt anekdotes met zijn publiek over zijn eigen activisme. Toen hij nog jong was en mager, als student, als jonge dertiger tegen Reagan en zijn bezoek aan een nazikerkhof in Bitburg in Duitsland. “Kijk eens hoe moedig ik toen al was.” “Nu is het uw beurt”, zegt hij aan het publiek. 

    Het is ergens wel aandoenlijk. Michael Moore cares, Moore geeft écht wel om de gewone Amerikaanse man en vrouw, hij begrijpt de pijn van de doorsnee Amerikaan. Moore wil het land redden van Trump, die Amerika volgens hem in snel tempo naar de vaantjes helpt. Hij doet een oproep aan de Democraten in de oppositie om een nieuwe leider te kiezen, iemand die met waardige alternatieven komt, iemand die ingaat tegen de onverdraagzaamheid, de leugens en het bedrog. Maar Moore ziet het niet meteen gebeuren. Moore ziet veel verraad in oppositierangen. Niemand die Trump echt bekampt, vindt hij, geen echte nieuwe leider die het verschil maakt. 

    Michael Moore had het zien aankomen. Het is waar: tijdens de kiescampagne voorspelde hij als één van de enigen dat Trump zou gaan winnen. Moore kent de streek waar Trump zijn overwinning bezegelde zeer goed, de oude industriegordel van  de Midwest. De staten Michigan, Wisconsin, Pennsylvania, Indiana en Ohio. Daar waar alles ging roesten, waar de banen wegvloeiden en waar maar weinig moois in de plaats kwam van al die doffe ellende voor de arbeidersklasse. Moore wéét dat. Dit was de realiteit van de laatste presidentsverkiezing: dat 8 miljoen boze Obamastemmers overliepen naar Trump. 

    Ontroering in de zaal

    Michael Moore raakt een gevoelige snaar als hij het verhaal vertelt over de vervuiling van het leidingwater in zijn geboortestad Flint, Michigan. Hoe arme mensen vergiftigd worden en geen verhaal hebben tegen politieke en economische krachten die uit besparingsmotieven kiezen voor drinkwater uit een vervuilde bron. Eerst moesten er tien kinderen doodgaan door loodvergiftiging voor de federale overheid (toen nog president Obama) in wou grijpen. De Republikeinse gouverneur Rick Snyder wachtte aanwijsbaar misdadig lang voor hij ingreep. Het was goedkoper om water uit de vervuilde Flintrivier te laten drinken dan water uit het Huronmeer, even verderop. De zuiveringskosten lagen er een pak lager. Alleen zijn alle leidingen voor het drinkwater uit de rivier met lood vergiftigd. 

    Schandelijk genoeg is het leidingwater ook nog eens peperduur in Flint. Bewoners betalen tot 200 dollar per maand voor vervuild water! In het dorpje naast Flint, Evart, pompt de multinational Nestlé elk jaar miljoenen liters zuiver water op dat ze vervolgens bottelen en verkopen. Nestlé betaalt daar amper een vergoeding van 200 dollar per jaar voor. Meer dan een dossierkost is het niet. Waarom moeten inwoners van Flint duur en vervuild water blijven drinken terwijl het grootste voedings-en drankbedrijf ter wereld het zuiverste water kan oppompen en bottelen voor niets? Hoe leg je dat in godsnaam uit? Als Moore het verhaal vertelt, raakt hij harten in de zaal. Hij ontroert. Dit is het hoogtepunt van de middag. Moore vergelijkt Flint met de rest van Amerika onder Trump: “We now all live in Flint!”

    Verzet loont soms

    Michael Moore probeert in zijn voorstelling een kleine Mahatma Gandhi neer te zetten. Dat je net als Moore zelf de wereld op een zachte manier kan doen beven. Hij wil bewijzen dat elk individu er toe doet. Dat elke stem telt. Dat elke kleine actie hele grote veranderingen kan inluiden. Dat iets kleins tot iets groots kan leiden. Zo vertelt Moore het verhaal van zijn boek "Stupid White Men" (uit 2001). Harper Collins, zijn uitgeefhuis, wilde het boek niet meer op de markt brengen nadat ze een schrik hadden gepakt voor de reacties na de terreuraanvallen van 11 september. 

    Het onderwerp lag te gevoelig door de harde kritiek in het boek op de regering-Bush. Er waren 50.000 exemplaren van het boek gedrukt, en Harper Collins was van plan ze allemaal door de papierversnipperaar te draaien. Tenzij Moore het boek helemaal zou herschrijven en zijn aanvallen op George Bush zou milderen. De uitgever wilde ook drie hoofdstukken uit het boek gewoon schrappen. 

    Tien procent van de Amerikanen weet het eigen vaderland niet aan te wijzen in een atlas. 

    Na protest van één biblothecaresse uit New Jersey, Ann Sparanese, bij de uitgeverij, én een grote petitieactie, door haar op het getouw gezet, kwam uitgeverij Harper Collins terug op haar beslissing, uit vrees voor een schadelijke boycot. Het boek van Moore werd vervolgens een enorme bestseller (59 herdrukken) en was wekenlang nummer 1 bij de non-fictieboeken. Er werden van "Stupid White Men" geen 50.000, maar meer dan één miljoen exemplaren verkocht! Hoe één boze bibliothecaresse de loop van de geschiedenis kan veranderen. Moore’s punt is dit: verzet loont soms.

    Maar Moore is ook pessimistisch. Hij vindt zijn land dom en verdomd. De media zijn bevooroordeeld, zegt hij. Het onderwijs voldoet niet. De kennis over geschiedenis en aardrijkskunde is bedroevend. Zo weet zes op de tien Amerikanen Engeland niet liggen op een kaart. Tien procent van de Amerikanen weet zelfs het eigen vaderland niet aan te wijzen in een atlas. Waar ligt Amerika? Wie zijn de Amerikanen?

    Foute remedie

    Het probleem met de theatershow van Michael Moore is de preek voor de eigen haag. Wie overtuig je daar mee? Hoe moet je president Trump het beste aanpakken? Door voortdurend op hem in te hakken, tot in het absurde toe, zodat hij door zijn kiezers als een underdog wordt beschouwd (net als zij zelf)? Moet je Trump ontmaskeren door hem voortdurend belachelijk te maken en als een complete idioot af te schilderen? Of moet je in ’t eigen hart kijken en vaststellen dat het leven van veel Amerikanen inderdaad in een ellendig straatje is beland, op de rand van de afgrond?  

    Amerika, we moeten dringend eens praten...

    Misschien moet Amerika zijn problemen eerst onderkennen en oplossen, in plaats van de verdeeldheid aan te wakkeren en voortdurend een president te bashen die per slot van rekening verkozen is door mensen die ten einde raad zijn. Nee, "The Terms of My Surrender" van Michael Moore verkent de diepten van Amerika’s problemen te weinig. Als een kip die over de soep vloog.  Moore schrijft helaas ook de foute remedie voor. Door elke dag met een machete achter Donald Trump aan te gaan, zullen de troebelen van de Amerikanen niet dichterbij een oplossing komen. Dit is misschien de échte les van Michael Moore: Amerika, we moeten dringend eens praten…