Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

De republiek Catalonië: wettelijk of niet en internationaal erkend of niet?

De argumenten voor en tegen de onafhankelijkheid van Catalonië vliegen over en weer, ook in ons land. De ultieme beslissing ligt echter bij internationale erkenning en in Europa lijkt daar weinig animo voor.

analyse
Analyse
Aansturen van de 'analyse' teaser o.a. op de home pagina en 'analyse' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'analyse' overzichtspagina

De regering van de Spaanse premier Mariano Rajoy verzet zich halstarrig tegen de onafhankelijkheid van Catalonië en baseert zich daarvoor op het argument van wettelijkheid. Rajoy heeft inderdaad de Spaanse grondwet en  uitspraken van het Grondwettelijk Hof aan zijn kant, iets wat ook de andere Europese lidstaten en instellingen niet nalaten te herhalen.

De geschiedenis is echter flexibel en laat vaak het principe "wettelijkheid" achter zich. Wetten worden door mensen gemaakt, al dan niet vrij verkozen of representatief voor hun bevolking en zijn soms misschien wel in steen gegrift, maar niet eeuwig.

Als je die lijn van wettig of niet zou doortrekken, zouden veel kolonies niet onafhankelijk geworden zijn, evenmin als de Verenigde Staten of België zelf. Met de "Declaration of Independence" -grotendeels van de hand van de latere president Thomas Jefferson- verbraken de 13 Britse kolonies in Noord-Amerika de wettige band met het Verenigd Koninkrijk, al baseerden ze zich op de nieuwe ideeën van de Verlichting en bovendien moest een lijst met "wandaden" door de Britse koning George III tegenover de kolonies worden aangevoerd als rechtvaardiging.

Of anders gezegd: de wet is de wet tot die door een andere wet veranderd wordt. Tijden veranderen, de geesten ook en wetten dus ook. Een oorlog en een militaire nederlaag later erkende Groot-Brittannië in 1783 de nieuwe Verenigde Staten. De voorbije eeuw zijn dat zelfs erg goede bondgenoten.

When in the Course of human events, it becomes necessary for one people to dissolve the political bands which have connected them with another and to assume... the separate and equal station to which the Laws of Nature and God entitle them...

Declaration of Independence, 1776

Internationale erkenning is cruciaal voor nieuwe staten

Is Catalonië nu onafhankelijk of niet? Volgens het internationaal recht zijn er drie basisvoorwaarden voor onafhankelijke soevereine staten: er moet een territorium met een regering zijn en een permanente bevolking. De facto spreekt men ook over erkenning door andere staten. Hoe groot dat territorium of die bevolking moet zijn, is niet bepaald, evenmin als het minimum aantal staten dat erkenning geeft.

Die erkenning hangt meestal af van belangen of van historische ontwikkelingen. Zo kreeg Duitsland begin de jaren 90 kritiek omdat het erg snel de onafhankelijkheid van Slovenië, Kroatië en Bosnië erkende. Toch zou het niet erkennen daarvan vrijwel zeker de burgeroorlog en de ontmanteling van Joegoslavië niet verhinderd hebben. De erkenning van Kosovo door de meeste EU-lidstaten -met uitzondering van Spanje- was in feite een logisch uitvloeisel van de oorlog in 1999. De NAVO was toen niet tussenbeide gekomen om Kosovo nadien opnieuw cadeau te doen aan Servië.

Een ander voorbeeld is België. De opstand van 1830 ging resoluut in tegen de conservatieve orde die de grootmachten Europa na de val van Napoleon op het Congres van Wenen in 1815 hadden opgelegd. De Juli-revolutie van 1830 in Parijs en het aan de macht komen van de liberalen in Londen speelden de internationale erkenning van België op de Conferentie van Londen in de kaart. De conservatieve grootmachten Pruisen, Oostenrijk en Rusland hadden andere dingen aan hun hoofd en legden zich daarbij neer. 

Datzelfde scenario ligt nu niet meteen voor de hand in Catalonië. De meeste EU-lidstaten willen Spanje niet voor het hoofd stoten en zonder Europese erkenning staan de Catalanen zo goed als nergens en ook buiten Europa lijkt er weinig animo, ook al omdat er weinig mee te winnen is. Een land als Taiwan zou Catalonië kunnen erkennen (en omgekeerd), maar dat zou de -hoe dan ook sterke -officieuze en economische relaties met de Europese Unie dan weer kunnen op het spel zetten. Het meest cruciale is wellicht de keuze van de grote Catalaanse bedrijven zoals CaixaBank, Banco Sabadell, Gas Natural en de cavaboeren Freixenet en Codorniu. Die hebben al gestemd en eieren voor hun geld gekozen door hun hoofdzetel administratief te verplaatsen.

Meest gelezen