Jan Leyers op zoek naar "Allah in Europa" op Canvas. © VRT

"Allah in Europa" scheppen we ook zelf

In het debat in "De afspraak" van vorige week woensdag legt Montasser Alde'emeh uit dat het geen zin heeft om over de letterlijke tekst van de Koran te praten. Dat de-islam-zegt-dit en de-islam-zegt-dat-gesprekken nutteloos zijn, aangezien er niet zoiets is als ‘de Islam’. Ik juichte bij zoveel waarheid in prime time, maar werd dan iets later toch wat moedeloos. De grote blinde vlek weigeren we nog te vaak te zien: dat we steeds ook over ‘ons’ praten als we het over ‘hen’ hebben.

labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Het is terecht dat Alde'emeh het zegt. Het is zowat het belangrijkste ‘werkpunt’ vandaag voor media en andere deelnemers in het publieke debat. Want zij zijn – samen met andere historische en  globale factoren – mee verantwoordelijk voor die blijvende neiging om te zeggen wat ‘de Islam’ al dan niet zegt, doet en eist. Het is ook het grote verlangen naar simpele en eenduidige antwoorden die altijd en overal geldig zijn. Een zonde waar menig journalist en reportagemaker zich steeds maar weer schuldig aan maakt. 

Een van de redenen hiervoor is dat moslims in de eerste plaats als een probleem gezien worden dat dat managing of duiding vraagt. Liefst tegen een bekend en simpel referentiekader. Beeldvorming van moslims en Islam in dergelijke termen van bedreiging is nefast en de reden hiervoor is simpel: als angst je interesse bepaalt dan heeft dat een invloed op de resultaten. 

Montasser Alde'emeh Belga

In het gesprek met Jan Leyers naar aanleiding van zijn documentaire reeks "Allah in Europa", wil Alde'emeh graag dat moslims in België hun godsbeeld bijstellen. Hij stelt dat het godsbeeld over de laatste dertig jaar evolueerde van een barmhartige god naar een kwade god die vooral angst inboezemt. En dat dit best terug anders moet. Dit is een fascinererende stelling! Het komt overeen met eeuwenoude christelijke beeldvorming over de god van joden en moslims. De christelijke god is vredelievend, maar de Andere is despotisch.

Als een sadistische god die mensen bang maakt zo erg aanwezig is onder moslims vandaag, dan moeten we ons afvragen waarom dit zo is.

Los van deze opvallende overeenkomst roept het de vraag op waarom een dergelijke transformatie gebeurde. Het roept de vraag op naar de samenleving en politiek waarin een dergelijke transformatie van godsbeeld vorm kreeg. Een van de inzichten uit de antropologie van religie is precies dat mensen hun religie beleven en vormgeven in dialoog met hun omgeving. Vooral religieuze minderheden zien wijzigingen in hun theologie en geloofspraktijken optreden in hun pogingen om zich staande te houden, en een plaats te verwerven in een samenleving waarvan een meerderheid er andere levensbeschouwingen of religies op nahoudt.

Met andere woorden, als een sadistische god die mensen bang maakt zo erg aanwezig is onder moslims vandaag, dan zouden we ons de vraag moeten stellen waarom dit het geval is. Het lijkt  erop dat een wederzijdse angstdynamiek speelt. Het voortdurend onder de loep nemen van moslims kan blijkbaar toch nooit voldoende antwoorden of geruststelling bieden. Dit is uiteraard complex, maar mijn punt is dat een dergelijke evolutie binnen de moslimgemeenschap ook ‘ons’ aan gaat. Het is hoogtijd om te gaan denken in andere wij-termen.

Media kunnen een rol spelen door de angstdynamiek te ontstijgen.

Leyers vraagt zich bijvoorbeeld af waarom jongeren niet in opstand komen tegen de oudere generaties en waarom er zo weinig ruimte is voor kritiek en twijfel onder jonge moslims. We horen tussen de lijnen ‘want is dat niet hoe het hoort, en hoe wij, witte Belgen, het in vele gevallen persoonlijk meegemaakt hebben’. Hier blijft het een blinde vlek hoezeer die vraag geïnspireerd is uit eigen bekommernissen en ervaringen. Men verwacht of voorspelt een soort van herhaling of imitatie van het gekende, maar nee hoor, die moslims doen dat niet. Integendeel, familiewaarden, en geloof lijken net soms een aantrekking te hebben die ‘wij’ maar niet kunnen vatten. 

Een wisseling van perspectief is niet alleen verfrissend maar is soms obligatoir. Media kunnen wel degelijk hierin een rol spelen (en er wordt soms ook schitterend werk geleverd). Door eens voorbij te gaan aan dwangmatige vragen en reacties en door de angstdynamiek te ontstijgen. Media en politiek kunnen heel veel, bijvoorbeeld door structureel racisme ook vanuit een collectief, socio-politiek perspectief te bestrijden en een besef van gelijkwaardigheid te installeren tussen minderheid en meerderheid. En door minderheden vaker gewoon eens te laten zijn en moslims meer te laten zijn dan moslim alleen.

____
VRT Nieuws wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.