100 jaar geleden: Canadezen in Passendale, eerste Amerikanen sneuvelen en Joden wordt eigen thuis beloofd

Wat gebeurde 100 jaar geleden tijdens de Eerste Wereldoorlog, van 1 tot 6 november 1917? De Canadezen nemen Passendale in, de eerste Amerikaanse soldaten sneuvelen, de Joden wordt een eigen thuis in Palestina beloofd en de Italianen worden nog verder teruggedreven.

Na zeer hevige gevechten zijn twee Canadese divisies erin geslaagd het dorp Passendale ten noordwesten van Ieper te veroveren.

De Duitsers boden hevige weerstand. Ze hadden overal sluipschutters opgesteld. Duitse vliegtuigen beschoten de troepen op de grond. De Canadezen moesten vechten voor elke meter en bloedige lijf-aan-lijfgevechten voeren.  

Canadese militairen in wat overblijft van Passendale (Canadian Libraries and Archives)

De hevige regens van de voorbije weken zijn intussen sterk afgenomen, maar het terrein bleef zeer modderachtig en moeilijk begaanbaar.

Uiteindelijk kon de dorpskern worden ingenomen. Daar staat intussen geen enkel gebouw meer recht.

Passendale ligt op de heuvelrug rond Ieper. Daar wordt nu al meer dan drie maand om gevochten. Overigens houden de Duitsers nog altijd het stukje heuvelrug vlak ten noorden van Passendale in handen, en ook bij Beselare en Geluveld.  

Een "3D-" kaart van het slagveld (uit La Guerre Mondiale, november 1917)

Een Duitse blik op de 3e Slag bij Ieper: John Bull, de "oer-Engelsman", schrikt als de engel van de vrede hem het resultaat toont ( uit Kladderadatsch, november 1917)

Geallieerde top in Rapallo

In Rapallo, aan de Italiaanse Riviera, hebben de (westerse) Geallieerden een topconferentie gehouden.

De kersverse Italiaanse premier Orlando ontving er zijn collega’s Lloyd George (Groot-Brittannië) en Painlevé (Frankrijk). Allen waren vergezeld van diplomatieke en militaire leiders.

De conferentie is het gevolg van de ineenstorting van het Italiaanse front. Zowel de Franse als de Britse regeringen hadden al beslist troepen te sturen om de Italianen bij te staan.  

De Britse premier Lloyd George (midden) is samen met zijn Franse collega Painlevé ( tweede van links) vanuit Parijs met de trein naar Italië gereisd

De Geallieerden hebben in Rapallo besloten om meer intensief samen te werken en hun  acties beter te coördineren.

Er komt een Opperste Oorlogsraad, waarin de drie regeringsleiders regelmatig overleg zullen plegen. Deze raad zal in Versailles bij Parijs zetelen en worden bijgestaan door een comité van militaire vertegenwoordigers: de generaals Ferdinand Foch (Frankrijk), Sir Henry Wilson (Groot-Brittannië) en Luigi Cadorna (Italië).

Van links naar rechts: Cadorna, Foch en Wilson

De afzonderlijke opperbevelhebbers zullen de beslissingen van de Opperste Oorlogsraad moeten volgen. Vooral Lloyd George stond daar achter. Daarmee gaat de Britse premier in tegen de visie van zijn eigen opperbevelhebber Haig, die liefst de handen vrij wil houden. Haig was er dan ook niet bij in Rapallo.

De samenwerking blijft beperkt tot de drie West-Europese Geallieerde mogendheden. Op Rusland wordt niet meer gerekend en Japan toont weinig belangstelling om ter hulp te komen.

De Italiaanse koning, ontroostbaar door de zware verliezen, en het Italiaanse fiasco; spotprenten uit het Duitse Lustige Blätter, november 1917

Italianen verder teruggedreven

De Italiaanse legers slagen er niet in om de invasie van de Centralen tegen te houden. Ze hebben vrijwel heel het noordoosten van Italië moeten prijsgeven.

De terugtrekking naar de rivier de Tagliamento, in het midden van Friuli, heeft de opmars niet kunnen doen stoppen. De Oostenrijks-Hongaarse en Duitse legers zijn erin geslaagd de rivier over te steken. Ook vanuit de Dolomieten vinden er Oostenrijks-Hongaarse aanvallen plaats.  

Omniscan 12.6 Build2317

Het Italiaanse leger op de vlucht ( tekening uit het Britse "The Graphic" van 24 november 1917)

Voor de Italianen is verdere terugtrekking noodzakelijk.

Intussen zijn twee Britse divisies in Italië aangekomen. Ook twee Franse divisies zijn onderweg. Maar die kunnen niet meteen iets aan de toestand veranderen.

De bekende Franse generaal Ferdinand Foch is ook naar Italië gereisd, om de Italiaanse legerleiding te adviseren.  

Italiaanse vluchtelingen trekken over een brug over de Tagliamento, die daarna verwoest wordt

De positie van generaal Cadorna is intussen niet duidelijk. Op de top in Rapallo zou er zware kritiek op hem zijn uitgeoefend.

De nieuwe premier Orlando heeft de opperbevelhebber “het vertrouwen van de hele natie” toegezegd, maar de Duitse pers merkt op dat de  jongste Italiaanse legerberichten niet langer de handtekening van Cadorna dragen.  

Franse soldaten krijgen sigaretten van Italiaanse vrouwen bij hun aankomst

Eerste Amerikaanse verliezen

Twee weken nadat voor het eerst Amerikaanse troepen aan het front werden ingezet, hebben ze al doden te betreuren.

Het gaat om beperkte onderdelen van de Eerste Divisie die in juni in de Franse haven van Saint-Nazaire waren ontscheept. Na een verdere opleiding waren ze op 21 ingezet aan het front in Lotharingen, in de buurt van Lunéville. Ze werden toegevoegd aan de Franse troepen aldaar.

Deze eerste Amerikanen aan het front gebruiken voorlopig Frans materiaal. Het eerste kanonschot afgevuurd door een Amerikaan gebeurde, op 23 oktober, met een Frans 75 mm-kanon.  

De huls van de eerste, door de Amerikanen afgevuurde granaat is naar de Amerikaanse president Wilson gestuurd als souvenir ( Le Miroir, BnF Gallica)

Al op 28 oktober kregen de Amerikanen hun eerste gewonde.

In de vroege uurtjes van 3 november vielen Duitse stormtroepen hun loopgraven aan. In het gevecht dat daarop ontstond, werden drie Amerikanen (een korporaal en twee soldaten) gedood.

Twaalf werden gewond, van wie drie zwaar, en elf werden gevangen genomen. De drie doden werden twee dagen later in de buurt begraven.  

Het Parijse Excelsior brengt het nieuws op 7 november; volgens de krant wil "Uncle Sam" nu meer dan ooit de Duitsers in de pan hakken.

Het zijn de eerste gesneuvelden van het U.S. Army, maar zeker niet de eerste Amerikanen die in de oorlog sneuvelen. Er vechten immers al lang VS-burgers in andere legers, vooral in het Franse Vreemdelingenlegioen en ook het Canadese leger.

De bekendste is wellicht de dichter Alan Seeger. Hij zat in het Vreemdelingenlegioen en viel tijdens de Slag aan de Somme in 1916.  Zijn gedicht ‘I Have a Rendezvous with Death’ werd postuum gepubliceerd.  

Links, een Duitse officier ondervraagt de eerste Amerikaanse krijgsgevangenen (Welt im Bild, november 1917). Rechts, de Amerikaanse krijgsgevangenen vragen zich af of ze niet beter thuis waren gebleven en hun weides in Kentucky met prikkeldraad hadden omheind (tekening uit Lustige Blätter, november 1917)

Britse regering steunt zionisme

“Zijne Majesteits Regering staat gunstig tegenover de vestiging in Palestina van een nationaal tehuis voor het Joodse volk, en zal zich inspannen om de verwezenlijking van dit doel te bevorderen, waarbij het duidelijk moet zijn dat niets zal worden ondernomen dat de burgerrechten en godsdienstige rechten van de niet-Joodse gemeenschappen in Palestina zou kunnen aantasten, of de rechten en de politieke status die Joden genieten in enig ander land. “

Deze korte verklaring is op 2 november door de Britse minister van Buitenlandse Zaken Arthur James Balfour per brief overgemaakt aan Lord Rothschild, een Britse telg van de bekende joodse bankiersfamilie. Balfour vraagt Rothschild de tekst over te maken aan de Zionistische Federatie.

Het Britse kabinet had de verklaring drie dagen eerder goedgekeurd.  

De tekst van de verklaring in het Hebreeuws en een foto van Balfour, postkaart uit 1918

De Britse regering wilde niet zover gaan dat ze de oprichting van een Joodse staat zou steunen en gebruikt daarom de vage term “nationaal tehuis”. Door te wijzen op de rechten van de niet-Joodse gemeenschappen wil ze haar goede banden met de Arabieren behouden.

Prominente zionisten in Groot-Brittannië drongen al een tijd aan op een steun van de regering voor de oprichting van een Joodse staat in Palestina. De bekendste van die zionisten is de chemicus Chaim Weizmann, die werkt voor het Britse leger.

Hij ontwikkelde een procedé om op grote schaal aceton te maken, een stof die gebruikt wordt voor de fabricatie van explosieven. Die uitvinding was van groot belang voor de munitieproductie, zodat Weizmann veel invloed kreeg in regeringskringen.

Chaim Weizmann, hier op een  bankbiljet uit 1978, werd de eerste president van Israel

This content is subject to copyright.

Balfour (met zonnebril) tussen Joodse kolonisten tijdens een bezoek aan Palestina in 1925 (Getty Images)

Uiteraard wil de Britse regering met dit standpunt de steun van de Joden overal in de wereld bekomen. Er zijn wellicht nog redenen waarom ze net nu hiermee afkomt.

Op hetzelfde moment heeft het Britse leger van generaal Allenby in Palestina een nieuwe overwinning geboekt. De Turkse troepen voor Gaza zijn verslagen en moeten de stad opgeven. De Britten controleren nu heel het zuiden van Palestina en de verovering van de rest van het gebied lijkt nog maar een kwestie van tijd. De discussie over de toekomst van deze Ottomaanse provincie is al bezig.

Ook kan men er een ultieme poging in zien om de zeer talrijke Russische Joden voor de Geallieerde zaak te winnen, nu Rusland het steeds moeilijker heeft om de strijd vol te houden.  

© IWM (Q 12570)

Een Brits officier ondervraagt de inwoners van een pas ingenomen Palestijns dorp

Weer nieuwe Duitse kanselier

In Duitsland is Georg graaf von Hertling tot nieuwe rijkskanselier benoemd. Hij vervangt Georg Michaelis, die amper 3 ½ maand aan het bewind is geweest.

Graaf von Hertling is 74 jaar. Hij was tot nu toe minister-president van Beieren en is lid van de katholieke Zentrum-partij. Hij is de eerste Duitse kanselier die geen Pruis en geen protestant is.

De Duitse keizer kiest volgens de grondwet helemaal alleen de rijkskanselier. Maar voor het eerst heeft Willem II iemand benoemd na overleg met de partijen in de Rijksdag. Dat lijkt een eerste stap naar een parlementair regime in Duitsland.  

Links, Hertling op een blauwe leeuw, het wapen van Beieren. Rechts, Hertling tussen zijn vice-kanselier, de links-liberaal Friedrich von Payer, en de nationaal-liberaal Robert Friedberg, die vice-minister-president van Pruisen werd; "voor het eerst komt een coalitie-regering met succes uit de oven van de Rijksdag" (Kladderadatsch, 18 en 25 november 1917)

Kanselier Michaelis werd beschouwd als een marionet van de legerleiding. Hij was aangesteld nadat de Rijksdag een vredesresolutie had aanvaard (waar de meeste generaals en de rechterzijde fel tegen zijn) en kon niet overweg met de parlementaire meerderheid.

De nieuwe kanselier heeft de steun van het Zentrum, de liberalen en de “meerderheids”- sociaaldemocraten (niet van de meer linkse “onafhankelijke” sociaaldemocraten). In zijn regering zitten alleen partijloze ministers; hoewel sommigen van liberale strekking zijn.

Georg graaf von Hertling en een karikatuur uit het tijdschrift ULK over de kieshervorming. Hertling had de steun in het parlement gekregen met de belofte van een hervorming van het kiesrecht, dat ook in Pruisen verruimd zou worden (waarin zijn regering niet zou slagen)