Meest recent

    Marian Kamensky/CM/HH

    Catalanen op vakantie

    Toen stonden ze daar te juichen, met de tranen in de ogen. Het was vrijdagmiddag en het Catalaanse parlement had net de onafhankelijkheid uitgeroepen, gesterkt door de uitslag van het referendum van 1 oktober. Op de pleinen in Barcelona ging het er emotioneel aan toe: eindelijk vrij!

    opinie
    Hendrik Vos
    Hendrik Vos is hoogleraar aan de Universiteit Gent, waar hij directeur is van het Centrum voor EU-studies.

    In het Verenigd Koninkrijk zagen we dezelfde taferelen, de ochtend na het referendum waarbij de Britten beslisten om uit de Unie te stappen. Intussen zijn we haast anderhalf jaar later en veel Brexit hebben we nog niet gezien. Wat we wel zien is een regering die van geen hout pijlen weet te maken, en almaar uitdrukkelijker aandringt op almaar langere overgangstermijnen. De Brexit in de praktijk brengen, is moeilijker dan het winnen van een referendum.

    In Catalonië is het niet anders. Het plechtig uitroepen van de zelfstandigheid is één zaak. Die onafhankelijkheid ook daadwerkelijk realiseren, is nog een ander paar mouwen. Hoe dat precies moet gaan, daar stonden de voorstanders niet direct bij stil.Ten einde raad is de helft van de Catalaanse regering op vakantie vertrokken, meer bepaald naar Brussel. Daarmee wordt het verhaal van het afscheidingsproces elke dag een beetje kluchtiger.

    Uit de Europese Unie?

    Catalaans minister-president Puigdemont en zijn ministers willen, althans voorlopig, geen asiel aanvragen in België. Dat betekent dat ze hier beschouwd worden als gewone reizigers. Binnen de Europese Unie kan iedereen minstens drie maanden op vakantie gaan in een andere lidstaat, zonder dat er papierwerk aan te pas komt. De Catalanen kunnen, net als andere toeristen, het Atomium bezoeken, wandelen door het Zoniënwoud of Manneke Pis bewonderen.

    Puigdemont en zijn collega’s worden hier behandeld zoals elke andere Europese burger, liet premier Michel weten. Maar had de Europese Unie niet laten verstaan dat een onafhankelijk Catalonië zich buiten de Unie zou plaatsen? Het valt nog te bezien of een zelfstandig Catalonië echt uit de Unie zou worden geknikkerd. Maar zover zijn we niet, en zullen we wellicht nooit raken. Het punt is dat de Catalaanse onafhankelijkheid zodanig straal genegeerd wordt, dat niemand in de Unie zelfs maar overweegt om te doen alsof Catalonië niet meer tot de Unie behoort.

    De Catalaanse onafhankelijkheid wordt straal genegeerd

    Het is het toppunt van vernedering: de Catalanen zijn nog altijd Spanjaarden, en vanuit die optiek kunnen ze gebruik maken van al hun rechten als Unieburgers, met inbegrip van het recht om in een andere lidstaat op vakantie te gaan. Vanuit praktisch oogpunt was het wat ongemakkelijk geweest, maar het zou symbolisch wel een overwinning geweest zijn voor Puigdemont, als de Belgische regering een visum geëist had. In dat geval was er toch al iemand geweest die hem niet meer als een Spanjaard beschouwde. Het was hem niet gegund.

    Europees debat

    Door in het hart van Europa te komen kamperen, wordt de kwestie wel steeds meer de inzet van een Europees debat. Maar het doet de Catalaanse zaak geen goed, want het Europese antwoord zal de volgende dagen alleen maar duidelijker worden: enkel met Madrid wordt er gepraat.

    Al verschillende jaren is er een soort Catalaanse ambassade gevestigd, pal in de Brusselse Europawijk. De etalage ziet er vrolijk uit, er hangen vlaggen aan het venster en om de haverklap gaan er evenementen door. De bedoeling is om goodwill te creëren voor de Catalaanse zaak. De activiteiten eindigen er doorgaans met een goed glas cava en streekeigen hapjes met moeilijke namen. En dat we toffe jongens zijn! Dat is misschien ook wel zo, maar dit jarenlange charmeoffensief heeft nul effect gehad. Geen van de Europese regeringen steunt de Catalanen. Ze zijn bang voor regionale oprispingen in eigen land, ze hebben de steun van Madrid nodig in een ander dossier, ze hebben grotere besognes, ze hebben geen zin om zich in een moeras te wagen, ze willen niet mee paria spelen. Er zijn genoeg redenen om er zich niet mee te moeten bemoeien.

    Het jarenlange charmeoffensief heeft nul effect gehad. Geen van de Europese regeringen steunt de Catalanen.

    Gewaagd

    De meest gewaagde tussenkomst was nog de Belgische: de regering liet weten dat ze het geweld tijdens het referendum betreurde, en riep op tot dialoog. Een verdedigbaar standpunt, want onafhankelijke organisaties hadden het wel degelijk over een buitenproportionele reactie, tijdens de stembusgang. En politieke strijd wordt nog altijd best opgelost door dialoog. De giftige reactie vanuit Madrid liet aan duidelijkheid evenwel niet veel te wensen over: bemoei u met uw eigen zaken!

    Het zegt alles over de gevoeligheid van de kwestie. En er valt echt wel wat aan te merken op de houding van de Spaanse regering. Er kan daarnaast ook veel gezegd worden over de kamikazeactie van de Catalaanse politici, die het eigen volk ophitsten en lieten geloven dat het realiseren van de onafhankelijkheid een makkie zou zijn. Het is ook nooit helder geworden wat er bij onafhankelijkheid precies te winnen valt.

    Naar de seizoensfinale

    Tijdens zijn persconferentie in Brussel vertelde Puigdemont dat hij het Catalaanse probleem wil uitleggen. Wat er precies moet worden uitgelegd, verduidelijkte hij niet. De kaarten liggen allemaal op tafel: twee partijen reden zich vast in hun koppigheid. Maar de ene partij is wel veel sterker dan de andere, en wie de onafhankelijkheid nu steunt, plaatst zich buiten het debat.

    Voor de zelfverklaarde ballingen en martelaars zal het niet goed uitpakken

    De farce zal nog wel een tijdje in het nieuws blijven, met onverwachte wendingen, rare kronkels in het script en Belgische ministers op een slappe koord. Misschien vliegt de Catalaanse regering over en weer naar Madrid om te getuigen bij een Spaanse rechtbank, misschien moeten de ministers worden uitgeleverd, misschien vragen ze alsnog asiel aan. Voor de zelfverklaarde ballingen en martelaars zal het niet goed uitpakken, daarvoor staan ze te geïsoleerd.

    Net voor kerst komt dan de seizoensfinale van dit theater: Catalaanse verkiezingen op 21 december. Een deel van de stemmen zal gaan naar partijen die voor de onafhankelijkheid zijn. Misschien geen meerderheid, misschien ook wel. Maar in alle omstandigheden zal er na die verkiezingen wel gepraat moeten worden, met voorstanders van Spaanse eenheid, met pleitbezorgers van meer autonomie en, jawel, ook met supporters van onafhankelijkheid.Die laatste wens wordt niet de kop ingedrukt door een referendum te sabotteren, door met rubberkogels te schieten of door een regering te ontslaan. Een politiek probleem raakte nog nooit duurzaam opgelost door wraak, vernedering of afrekening. Finaal zal ook Madrid dat moeten erkennen. Kerstmis, een goed moment om dan eindelijk maar eens met de dialoog te starten.

    ---
    VRT Nieuws wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.