Oezbekistan bereid om mee te werken in onderzoek naar terreur in New York, maar hoe?

De dader van de aanslag van gisteren in Manhattan was een man uit de Centraal-Aziatische republiek Oezbekistan. Dat land is bereid om mee te werken in het onderzoek, maar heeft een erg slechte reputatie inzake mensenrechten. Recent zijn veel aanslagen in het Westen uitgevoerd door Oezbeken.

Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

De dader van de aanslag van gisteren heet Sayfullo Saipov. Hij werd door de politie neergeschoten, maar overleefde, al weigert hij vooralsnog mee te werken aan het onderzoek naar de moordpartij. De man is afkomstig uit de Centraal-Aziatische republiek Oezbekistan en is in 2010 naar de Verenigde Staten gekomen. Bij de aanslag zijn acht mensen vermoord, onder hen is een Belgische vrouw uit Staden.

De president van Oezbekistan, Chavkat Mirzijojev (foto boven), belooft de Verenigde Staten dat hij "met alle middelen" zal meewerken bij het onderzoek naar de terreurdaad. "De tragedie van vandaag toont opnieuw aan dat de internationale gemeenschap de krachten moet verenigen in de strijd tegen de grote uitdaging van deze tijd", aldus de president. Die bereidheid is een kans voor Oezbekistan om het isolement wat te doorbreken en betere relaties aan te knopen met de VS. Wellicht gaat Mirzijojev ervan uit dat president Donald Trump minder belang zal hechten aan mensenrechten als zijn voorganger Barack Obama.

Of Saipov banden had met terreurgroepen of alleen handelde, is nog niet duidelijk. Wel is de link naar Centraal-Azië geen toeval. Honderden Oezbeken vechten immers op diverse fronten mee met jihadistische groepen in de Kaukasus, in Syrië en Irak en in Afghanistan, Pakistan en de Indiase deelstaat Kashmir.

Oezbeken in de frontlijn van IS, Al Qaeda en de taliban

Oezbekistan is met 32 miljoen inwoners de meeste bevolkte voormalige Sovjetrepubliek in Centraal-Azië en een regionale militaire macht. De machthebbers zijn afkomstig uit de vroegere communistische partij en het land is seculier, ook al is er een grote moslimmeerderheid. Tegelijk kent Oezbekistan een erg repressief en corrupt regime en heeft het een erg slechte reputatie inzake mensenrechten.

Anderzijds vormen Oezbeken het grootste contingent van de bijna 4.000 mensen uit Centraal-Azië die zich de voorbije jaren hebben aangesloten bij IS, Al Qaeda of de taliban. De lokale moslimterreurgroepen 'Islamitische Beweging van Oezbekistan' en 'Islamitische Jihad Unie' zijn sinds enkele aanslagen in 1998 zo goed als uitgeschakeld door de Oezbeekse veiligheidsdiensten, maar operen wel in de buurlanden. Ze ronselen dan vooral onder etnische Oezbeken in Kirgizië, Tadzjikistan of Afghanistan en voeren daar ook aanslagen uit, maar ook elders.

Zo werd de aanslag op een discotheek in de Turkse stad Istanbul (39 doden) op nieuwsjaarsnacht vorig jaar uitgevoerd door een Oezbeek. In april van dit jaar vielen er vijf doden toen een andere Oezbeek met een vrachtwagen inreed op voetgangers in de Zweedse hoofdstad Stockholm. Ook de 14 doden die in dezelfde maand vielen bij een aanslag in de metro van de Russische stad Sint-Petersburg, werden toegeschreven aan een etnische Oezbeek. Drie jaar geleden vielen 37 doden bij een bomaanslag op de luchthaven van de Pakistaanse stad Karachi.