Meest recent

    1 jaar na de verkiezingen: Case tegen Donald Trump versus case tegen Hillary Clinton

    Een jaar na verkiezingsdag blijft de vraag naar de Russische bemoeienis nog onvoldoende opgehelderd. Heeft het team van Donald Trump samengespannen met Moskou of niet? Intussen duiken ook over Hillary Clinton weer minder fraaie verhalen op. 

    analyse
    Bert De Vroey
    Bert De Vroey is buitenlandredacteur bij VRT NWS.

    Gezelschapsspel

    Het systeem van de Amerikaanse presidentsverkiezingen lijkt op een gigantisch en vernuftig gezelschapsspel. De spelers beschikken over mensen en middelen, boodschappen en talenten die ze strategisch moeten spreiden en inzetten in 50 staten. Die electorale puzzel leidt uiteindelijk tot een totaalscore in het kiescollege en tot het verschil tussen winnen en verliezen. 

    Het campagneteam van Donald Trump heeft dat spel uitmuntend gespeeld. Door tot in de laatste dagen doelgericht te schuiven met campagnemeetings en televisiespotjes, door een gedurfde aanval te lanceren op staten in de Midwest die kort voordien nog veilig verworven leken voor Hillary, heeft Trump uiteindelijk het laken naar zich toe gehaald.

    Ere wie ere toekomt: Kellyanne Conway, zijn flamboyante adviseur die nu vooral bekend is om haar bitse optredens in televisieprogramma’s, bleek een geniaal strateeg. Ze liet Trump scoren en oogsten waar het nodig was: in de swingstates. Clinton haalde uiteindelijk, over het hele land, bijna drie miljoen stemmen meer dan Trump. Maar die stemmen deden er niet toe, omdat ze in het kiescollege aan het kortste eind trok. 

    Copyright 2016 The Associated Press. All rights reserved.

    De enthousiasmefactor

    De winst van Trump, of beter gezegd: het verlies van Hillary Clinton, valt ook te verklaren vanuit het gebrek aan belangstelling en enthousiasme. De opkomst op 8 november bedroeg nog geen 55 procent van de stemgerechtigde Amerikanen  - het laagste cijfer in twee decennia. Zowel aan Republikeinse als Democratische kant lieten veel kiezers het afweten. Ze herkenden zich niet in hun partijkandidaat. 

    Toch is Trump er beter in geslaagd om zijn potentiële kiezers daadwerkelijk naar de stembus te lokken dan Hillary. Zeker bij de jongeren speelde dat verschil. Hillary werd door flink wat jonge Democratische militanten gewantrouwd en zelfs verketterd. Trumps steun lag weliswaar ingebed in een beperkt en eerder smal segment van de samenleving  - ruraal Amerika en de oude industriële small towns -  maar binnen dat segment wist hij alle generaties te enthousiasmeren. Dat was voldoende om in genoeg swingstates te winnen en zo het Witte Huis te veroveren. 

    Hacken en leaken

    Blijft de vraag of en in hoever er invloed heeft gespeeld van buiten af. Simpel gezegd: heeft Rusland Hillary Clinton de zege ontstolen en Trump in het Witte Huis gekatapulteerd? 

    Tenzij we de Amerikaanse inlichtingendiensten als volkomen onbetrouwbaar of onbekwaam aan de kant zouden schuiven, moeten we aannemen wat ze begin 2016 in een rapport met stelligheid concludeerden:  "Rusland heeft ondubbelzinnig geprobeerd om de verkiezingscampagne te beïnvloeden. Die actie werd opgezet vanuit de hoogste regionen van het Kremlin, en zelfs op bevel van president Poetin."

    Het doel was om Hillary Clintons slaagkansen te ondermijnen en om Donald Trump in de verkiezingsstrijd te helpen. Russische inlichtingendiensten waren verantwoordelijk voor het hacken van mailverkeer van de Democraten, en ze hebben die informatie doorgespeeld aan Wikileaks. De klokkenluiderssite heeft die informatie daarna gelost en gepubliceerd. 

    Heeft Rusland Hillary Clinton de zege ontstolen en Trump in het Witte Huis gekatapulteerd? 

    Over dat hacken en leaken door Russische instanties bestaat er dus, één jaar na verkiezingsdag, nog nauwelijks een duimbreed twijfel. Maar daarmee zijn Trump zelf of zijn campagneteam nog niet schuldig. Ook al zou Trump hebben geprofiteerd van die uitgekiende "smear campaign" tegen Clinton, het kan hem overkomen zijn. Wat de pers, diverse commissies in het Congres, de FBI en de speciale aanklager Robert Mueller proberen uit te zoeken, is of er een vorm van coördinatie is geweest tussen de Trump-campagne en Russische instanties. 

    Dirt

    Er zijn intussen al een achttal personen uit het campagneteam van Trump die wat dat betreft in beeld zijn gekomen. Ze zouden allemaal, tijdens de campagne of meteen daarna, met Russische vertegenwoordigers contact hebben gehad. 

    Twee trends daarin doen de wenkbrauwen fronsen. Ten eerste hebben ze bijna allemaal in eerste instantie gelogen of halve waarheden verkondigd over die contacten. Pas onder druk van de pers of van justitie hebben ze "toegegeven" dat er meer aan de hand was. Ten tweede waren enkele van die ontmoetingen er schijnbaar op gericht om "dirt" in handen te krijgen: bezwarende informatie over Hillary Clinton. 

    Ook de Clinton-campagne was op zoek naar lelijke verhalen over Trump. Dat soort schandaalresearch is vaste prik bij alle belangrijke verkiezingscampagnes in de VS. Het verschil is niettemin belangrijk. De Trump-campagne zou daarvoor hebben vertrouwd op een buitenlandse regering  - een vorm van invloed en inmenging van buiten af die vermoedelijk, juridisch gesproken, een misdrijf is.

    De wetgeving is duidelijk: politieke kandidaten mogen "geen enkele bijdrage van waarde" ontvangen van buitenlanders. Volgens heel wat juristen kan die bepaling hier van toepassing zijn, anderen betwisten dat. Sommige juristen denken dat er zelfs sprake kan zijn van de kwalificatie van treason of landsverraad. In het geval van de smear-research door de Clinton-campagne was er ogenschijnlijk geen buitenlandse regering bij betrokken, al speelt een Britse gewezen geheim agent wel een opvallende rol in het verhaal. 

    Veel rook, weinig brand

    In het onderzoek naar de Russische connecties van de Trump-campagne is er dus al heel wat rook ontwaard, maar nog weinig brand. Het zijn kleine stinkbommetjes die zijn ontploft, maar de big bang blijft uit. Trump is persoonlijk nog niet in verlegenheid gebracht of gelinkt aan contacten met Russische instanties. 

    Met het materiaal dat nu bekend is, kan Mueller nog lang geen case opbouwen die tot een afzettingsprocedure zou kunnen leiden. Vooral omdat het Congres, waar de Republikeinen de meerderheid hebben, de cruciale poortwachtersrol krijgt toebedeeld. Het Huis van Afgevaardigden moet beslissen of het de impeachmentprocedure in gang zet. De Senaat moet daarna oordelen of recht spreken over de president. Voor een daadwerkelijke afzetting is een tweederdemeerderheid vereist in de Senaat. 

    Het zijn kleine stinkbommetjes die zijn ontploft, maar de big bang blijft uit

    Kortom, zelfs als Mueller de komende weken en maanden met meer belastend bewijsmateriaal voor de dag kan komen, blijft de politieke controle belangrijk. En dan rijst de vraag hoe de Republikeinse volksvertegenwoordigers het presidentschap van Trump zullen percipiëren  - zeker naarmate de Congresverkiezingen van 2018 dichterbij komen.

    Helpt hun bondgenootschap met het Witte Huis hun herverkiezing, of spelen Trumps uitspraken en capriolen juist in hun nadeel? Die fundamentele afweging zal de doorslag geven, mocht Mueller voor het Congres een ernstig dossier op tafel leggen dat tot impeachment zou kunnen leiden. 

    Crooked Hillary

    Ondanks alles blijft het verbazend moeilijk voor Hillary Clinton om zichzelf als morele winnaar te presenteren van de harde verkiezingsstrijd van 2016. Daarvoor is ook haar imago te zeer besmeurd.

    De jongste onthullingen in het boek van campagneveteraan Donna Brazile versterken zelfs het kwalijke beeld dat vorig jaar al was ontstaan: dat van een valsspeelster die haar rivaal Bernie Sanders met oneigenlijke middelen en methodes wist opzij te zetten. Trump noemt haar steevast "crooked Hillary" – "valse Hillary". Dat soort scheldpartijen is een president onwaardig. Maar bij de eerlijkheid en nobelheid van Hillary staan inmiddels wel degelijk enkele vraagtekens. 

    Ook de Democratische partij heeft al bij al nog weinig garen kunnen spinnen bij de moeilijkheden van Donald Trump. De partij blijft verdeeld en verbrokkeld, zoekend naar een identiteit en een politieke koers, twijfelend tussen harde oppositie en pragmatische samenwerking in het Congres. Niets garandeert dat de Democraten over een jaar de Congresverkiezingen zullen winnen of terrein zullen heroveren. Het ontbreekt hen ook aan nieuwe inspirerende figuren. 

    2016: weinig winnaars, veel verliezers

    Terugkijkend op verkiezingsdag 2016, met de afstand van een jaar, kan je alleen maar concluderen dat er weinig echte, glorieuze winnaars uit de bus zijn gekomen. Over de zege van Trump hangt een donkere schaduw zolang de kwestie van de Russische inmenging niet is opgehelderd. De campagne van Hillary Clinton laat eveneens een bittere nasmaak na, en ook over haar fairplay, ethiek en deontologie lijkt het laatste woord nog niet gezegd. 

    Het resultaat van Trumps overwinning was een chaotische regeerperiode die met horten en stoten op gang kwam en nog steeds geen duidelijke lijn heeft. Trump ging van start met een team van extreme nationalisten als Michael Flynn en Stephen Bannon  - inmiddels allebei opgestapt.

    Tal van benoemingen op belangrijke posten in ministeries en overheidsdiensten blijven uit. De keuze van Trump om overheidsprogramma’s af te schaffen (Obamacare, de Dreamers…) creëert voor miljoenen Amerikanen een enorme onzekerheid.  De impulsieve uitlatingen van Trump over internationale kwesties jagen bondgenoten soms de stuipen op het lijf. 

    Een chaotische regeerperiode die met horten en stoten op gang kwam en nog steeds geen duidelijke lijn heeft

    Dat alles ondermijnt de uitstraling en kracht van Amerika in de wereld. En in tegenstelling tot wat de president zelf beweert, heeft hij vooral dingen afgeschaft en weinig gerealiseerd. Een deel van zijn aanhang zal daarin daadkracht zien en dus tevreden zijn.

    Anderen kunnen mettertijd gaan twijfelen en ongeduldig worden: wanneer maakt hij echt een einde aan vrijhandel en dumping vanuit China? Wanneer staat de muur er? Wanneer gaat hun premie voor een ziekteverzekering opnieuw omlaag? Wat de juridische draagwijdte van Muellers onderzoek ook wordt, één jaar na zijn verkiezingszege dikt de politieke case tegen Trump behoorlijk aan. Qua bestuurskracht en resultaten blijft zijn presidentschap vooralsnog pover en beperkt.