Meest recent

    imago/Christian Ohde

    Wanneer zal voor de Belgen de maat vol genoeg zijn om een luide fiscale stem te laten horen?

    Na de Lux- en Swissleaks en de Panama Papers zijn er nu de Paradise Papers. Professor Michel Maus vraagt zich af wanneer voor de Belgen de maat vol genoeg zal zijn om een luide fiscale stem te laten horen. Want, zo schrijft hij in onderstaande opinie, "maatschappelijk protest kan meer impact hebben dan de weifelende politiek die slechts zeer aarzelend stappen durft te zetten om grote ondernemingen niet te bruuskeren".

    opinie
    Jasper Jacobs
    Michel Maus
    Michel Maus is hoogleraar (VUB) en advocaat gespecialiseerd in fiscaal recht

    Het is weer van dat. Nadat de fiscale wereld de voorbije jaren reeds was dooreengeschud door Lux- en Swissleaks en de Panama Papers, is het nu de beurt aan de Paradise Papers. Onderzoeksjournalisten uit 70 landen hebben weer beslag kunnen leggen op miljoenen documenten die aantonen hoe exotische postbusbedrijven worden gebruikt om belastingen te ontlopen.

    De lijst van betrokkenen is niet van de poes. Van de Britse Queen, tot Madonna en Bono en de multinationals Apple, Nike en Uber: ze passeerden allemaal al de revue. En ook bij ons zijn er zoals verwacht een aantal belangrijke namen op de lijst terug te vinden. Ondertussen raakte bekend dat Ageas, Nike België en Janssen Pharma ook fiscale paradijsvogels zijn. Net als, o ironie, de Belgische Staat zelf trouwens, die ook offshore heeft geïnvesteerd.  

    Bono is tenminste overstuur, dat kunnen we niet zeggen van de topman van Ageas

    Het is dan ook niet verwonderlijk dat de publieke opinie weer moord en brand schreeuwt over al dat fiscale geweld. En dat lokt uiteraard de nodige reacties uit. U2-frontman Bono - die naar eigen zeggen niet op de hoogte was van zijn offshore-structuur - liet reeds weten dat hij “overstuur” is.

    Gespeeld of niet, hij is tenminste overstuur. Dat kunnen we bijvoorbeeld niet zeggen van Ageas-topman Bart De Smet die zich haastte om het bericht de wereld in te sturen dat Ageas “alles via de legale weg doet” en “geen  structuren opzet om minder belastingen te betalen". De 1,2 miljard euro die Ageas vorig jaar belastingvrij opstreek bij de verkoop van zijn Hongkong-vehikel laten we graag even buiten beschouwing.

    Voor elke euro belasting die wordt vermeden, moet er een extra euro worden belast bij degenen die de belasting niet kunnen ontwijken

    En zo komen we weer terecht in het interessante debat over belasting­ontwijking. Is het aanvaardbaar dat onze bedrijven via allerlei constructies belastingen gaan vermijden? Want, uiteindelijk, voor elke euro belasting die wordt vermeden, moet er een extra euro worden belast bij belastingplichtigen die de belasting niet kunnen ontwijken. Moeten we dat blijven tolereren?

    Wel, de fiscale wetgeving laat het in ieder geval toe. En dan kunnen we voor de zoveelste keer wijzen op de maatschappelijke moraal van bedrijven, maar dat is duidelijk te veel gevraagd. Oscar Wilde zei ooit dat de maatschappij alleen bestaat als een intellectueel concept en dat de echte wereld enkel uit individuen bestaat.

    Misschien heeft hij wel gelijk en denken multinationals niet in maatschappelijke termen, althans zeker niet op fiscaal vlak. Dus zolang de politiek de fiscale achterdeur niet dichtdoet, moeten we bepaalde structuren noodgedwongen aanvaarden. Een wet met morele gaten is nu eenmaal ook een wet.

    Onze verdomde maatschappelijke plicht om bedrijven keihard ter verantwoording te roepen

    Maar dit betekent niet dat we als maatschappij niet verontwaardigd mogen zijn, zeker wanneer blijkt dat bedrijven enerzijds steunen op de solidariteit van de belastingbetaler, maar tezelfdertijd ook stappen zetten om zelf belastingen te gaan ontwijken. Ageas heeft als Fortis-kind wel een en ander te danken aan de belastingbetaler, en Nike België en Janssen Pharma hebben serieuze fiscale cadeaus van de overheid gekregen. Als die bedrijven vervolgens via buitenlandse structuren Belgische belastingen gaan ontwijken, dan is het onze verdomde maatschappelijke plicht om deze bedrijven keihard ter verantwoording te roepen.  

    En maatschappelijk protest kan meer impact hebben dan de weifelende politiek, die slechts zeer aarzelend stappen durft zetten om grote ondernemingen niet te bruuskeren. In het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld is het bedrijf Starbucks onder maatschappelijk protest “vrijwillig” meer Britse belasting gaan betalen. De druk van de consument heeft hier voor een doorbraak gezorgd en uiteindelijk ook politici over de schreef getrokken.

    Als zelfs de Belgische Staat via buitenlandse structuren wegvlucht van zijn eigen belastingdruk...

    Of het bij ons zo’n vaart zal lopen is zeer de vraag. De vraag hierbij is wanneer voor de Belgen de maat vol genoeg zal zijn om een luide fiscale stem te laten horen. En ook van onze politici moeten we niet veel heil verwachten, nu blijkt dat zelfs de Belgische Maatschappij voor Internationale Investering, een overheidsbedrijf met mensen van verschillende overheidsdiensten in de raad van bestuur, bij offshore-constructies op de Britse Maagdeneilanden betrokken is. Zelfs Hans D’Hondt, de topman van de Federale Overheidsdienst Financiën was van 2006 tot 2016 bestuurder bij deze maatschappij, hoewel deze laatste nu ook aan acuut geheugenverlies lijdt.

    In ieder geval, als zelfs de Belgische Staat via buitenlandse structuren wegvlucht van zijn eigen belastingdruk, hoe kan men dan als overheid nog op een geloofwaardige manier een fiscaal beleid gaan voeren in de strijd tegen internationale belastingontwijking?

    Maar laat ons bij dit alles toch ook niet te negatief zijn. Positief is in ieder geval dat Bono overstuur is. En dat is de perfecte artistieke mindset om pareltjes zoals “I still haven’t found what I’m looking for” te schrijven. 

    Michel Maus in "De afspraak": "De volgende stap zijn fiscale oases"