Meest recent

    Gevoelig voor gluten? Mogelijk zijn fructanen het echte probleem

    Zowat 1 procent van de mensen lijden aan coeliakie, een auto-immuunziekte waardoor ze slecht reageren op de gluten-proteïnen in tarwe. Nog eens 12 procent heeft geen coeliakie, maar voelt zich slecht na het eten van brood of pasta, en die mensen worden "gevoelig voor gluten" genoemd. Het ziet er echter naar uit dat zij mogelijk geen last hebben van gluten, maar van fructanen, een soort suikers die ook in granen voorkomen. 

    Vijf jaar geleden al bleek uit een studie van gluten-gevoelige mensen die normaal glutenvrij aten, dat er geen verschil was in hun symptomen als ze een maaltijd aten zonder gluten, of een identieke maaltijd die vol zat met gluten. Dat wees er op dat gluten geen effect hadden op de darmproblemen bij deze mensen, en het zette Jane Muir,  Peter Gibson en hun team aan de Monash University in Australië aan het denken of er niet een andere schuldige in het spel zou kunnen zijn.

    Ze verdachten fructanen, een soort van suikerketens die gevonden wordt in tarwe, gerst en rogge, en ook onder meer in asperges, ajuinen, look, kikkererwten, kool en artisjokken. 

    Om die hypothese te testen, recruteerden ze 59 volwassenen die geen coeliakie hadden, maar wel een glutenvrij dieet volgden voor hun gevoelige darmen. Ze gaven die vrijwilligers drie soorten mueslirepen die ofwel gluten bevatten, ofwel fructanen of geen van beide, en de deelnemers aten zeven dagen lang elke dag een soort reep, met een pauze van een week tussen elk type van mueslireep. De repen zagen er allemaal hetzelfde uit en smaakten ook hetzelfde, en de deelnemers wisten niet welk soort reep ze aan het eten waren. 

    De reep met fructanen veroorzaakte 15 procent meer opzwelling, en een toename van 13 procent van allerlei gastro-intestinale symptomen, maag- en darmproblemen, in vergelijking met de controlegroep. De reep met de gluten had daarentegen geen enkel effect. 

    Dat kan verklaren waarom mensen met prikkelbare darmen vaak wel beterschap voelen met een glutenvrij dieet, maar niet volledig genezen, zegt Muir in "The New Scientist".  Door tarwe te vermijden, verwijderen ze een groot deel van de fructanen uit hun dieet, maar ze kunnen nog steeds in de problemen komen door andere voedingswaren te eten die veel fructanen bevatten, zoals uien en look. Sommige glutenvrije producten zoals chips van kikkererwten bevatten ook fructanen. 

    Het kan ook verklaren waarom zo weinig studies met een placebo-controle er in geslaagd zijn om aan te tonen dat gluten enig effect hebben, en waarom het zo moeilijk is om te ontdekken hoe het komt dat gluten problemen veroorzaken bij mensen die geen coeliakie hebben, zei Gibson. "Er werd oorspronkelijk van uit gegaan dat gluten de schuldige waren vanwege coeliakie, en vanwege het feit dat mensen zich beter voelden als ze stopten met het eten van tarwe. Nu lijkt het er echter op dat die oorspronkelijke aanname fout was." 

    Het is mogelijk dat een kleine minderheid van de niet-coeliakie-patiënten wel een reactie vertoont op gluten, geeft Gibson toe, en tot nu toe zijn de studies die uitgevoerd zijn, te beperkt geweest om hen makkelijk te kunnen vinden. "Maar de aanwijzingen duiden er in elk geval op dat fructanen een groter probleem zijn."

    Quinoa, een glutenvrij alternatief voor tarwe. Quinoa, een glutenvrij alternatief voor tarwe. AP2007

    FODMAP

    De bevindingen van het team sluiten goed aan bij zes recente testen, waaruit blijkt dat 70 procent van de mensen met prikkelbaredarmsyndroom zich beter voelen als ze fructanen uit hun dieet weren, en ook andere voedingswaren uit een voedselgroep die FODMAPs genoemd worden. 

    FODMAP staat voor fermenteerbare oligosacchariden, disacchariden, monosacchariden en polyolen, en het gaat om een verzameling van korte suikerketens die moeilijk verteerbaar zijn. Ze zuigen water aan en worden vergist in de dikke darm door gas-producerende bacteriën, wat maakt dat de darm lichtjes uitgerekt wordt. Mensen met prikkelbaredarmsyndroom zijn zich daar meer bewust van, omdat ze hypergevoelige zenuwuiteinden hebben in hun darmen. 

    Katie Ellard, een gastro-enteroloog aan het Mater Hospital in Sydney, zegt dat veel dokters nu een dieet met weinig FODMAPs voorschrijven voor mensen met maagproblemen. "Eens coeliakie uitgesloten is, beveel ik nog steeds aan om tarwe te mijden, om te zien of dat helpt, maar ik leg wel uit dat het is om de fructanen uit het dieet te verwijderen, en niet de gluten", zei ze aan "New Scientist". 

    Als fructanen inderdaad het probleem blijken te zijn, zullen een hele reeks voedingswaren die vroeger op de zwarte lijst stonden, opnieuw wel kunnen, zei Ellard. Zo zou zuurdesembrood bijvoorbeeld wel kunnen, want het fermentatieproces dat daarbij gebruikt wordt, doet de fructanen van de tarwe teniet, of sojasaus, die wel gluten bevat maar weinig fructanen. 

    De studie van het team van Muir en Gibson is verschenen  in "Gastroenterology".