Meest recent

    Links een gewone golden, rechts de "arctic" appel. (Foto: Okanagan Speciality Fruits Inc)

    GGO-appel die niet bruin wordt te koop in de VS

    In een aantal staten van de VS zijn vanaf deze maand voorverpakte gesneden appels te koop. De consument kan de sneetjes rustig uit het zakje halen en laten liggen, want de  appels zijjn genetisch gemanipuleerd om niet bruin te worden als ze blootgesteld worden aan zuurstof. De grote vraag is of de gemanipuleerde appels in de smaak zullen vallen van de consumenten.  

    De "Arctic apple" is een van de eerste voedselproducten die een eigenschap heeft gekregen die bedoeld is om de consumenten te plezieren in plaats van de telers, en hij maakt deel uit van een kleine groep genetisch gemodificeerde organismen (GGO's) die op zich verkocht worden als product en niet als ingrediënt van iets anders.

    Sinds Okanagan Speciality Fruits in 2003 zijn eerste proefappels geplant heeft in Summerland in Canada, heeft het aanbod aan voedsel dat gemodificeerd is in een laboratorium, zich uitgebreid tot vleesloze hamburgers, gemaakt met soja-proteïnen die geproduceerd worden door recombinante gist, visfilets op basis van stamcellen van zeevruchten, en paddenstoelen waarvan de genen bewerkt zijn met de CRISPR-technologie. De meeste van die producten liggen evenwel nog niet in de winkel. 

    De "Arctic apples" worden geoogst. Er zijn drie variëteiten: Arctic granny, Arctic golden en Arctic fuji. (foto:  Okanagan Speciality Fruits).

    In spanning afwachten

    Intussen wachten een aantal kleine biotechnologische bedrijven die GGO-voedsel ontwikkelen, gespannen af hoe de consumenten zullen reageren op de Arctic appels. "Als deze appel goed verkoopt, zal hij de weg vrijmaken voor andere GGO-producten", zei Yinong Yang. Yang is een plantenpatholoog aan Pennsylvania State University, die de CRISPR-techniek gebruikt heeft om een paddenstoel te modificeren zodat hij niet bruin wordt. Hij hoopt ooit de licentie voor zijn paddestoel te kunnen verkopen aan commerciële kwekers. 

    Volgens Mary Maxon, die aan het hoofd staat van de biowetenschapsprogramma’s van het Lawrence Berkely National Laboratory in California, is de appel niet het eerste GGO-product dat mensen eten, maar wel het eerste dat ze echt zouden kunnen appreciëren.

    Toen de medestichter van Okanagan Speciality Fruits, Neal Carter, in 1995 de boomgaard van zijn familie overnam, zocht hij naar een manier om een plaats te veroveren op de markt voor snacks. Het antwoord vond hij in Australië, waar onderzoekers aan de Commonwealth Scientific and Research Organisation ontdekt hadden hoe ze het gen onklaar konden maken dat codeert voor het enzym polyphenol oxidase (PPO). Het is dat enzym dat de oxidering in gang zet, waardoor de cellen van de appel bruin worden als ze in contact komen met zuurstof. Carter realiseerde zich dat het onderdrukken van het enzym hem zou toelaten appels te verkopen in hapklare voorgesneden plakjes, zonder bewaarmiddelen te moeten gebruiken. 

    Al snel werd hem echter duidelijk dat hij een probleem had: veel Amerikanen staan wantrouwig tegenover GGO's, en dat wantrouwen moet hij overwinnen om zijn appels verkocht te krijgen. Okanagan liet peilingen uitvoeren in New York en Washington - de VS-staten waar het meeste appels verbouwd worden -, en daaruit bleek dat zo'n 20 procent van de mensen geen vertrouwen hebben in GGO's. Maar het bleek ook dat veel mensen hun bedenkingen lieten varen, als hen verteld werd dat de appels gemanipuleerd waren om de genen voor het bruin worden uit te schakelen, en dat ze daarna getest waren op veiligheid. 

    Mike Seldon, de medestichter van Finless Foods, een firma uit New York die visfilets ontwikkeld uit stamcellen van vis, is het er mee eens dat meer informatie geven helpt om consumenten over de streep te trekken. "We gaan de fouten uit het verleden van de GGO-industrie niet herhalen, en domweg voedsel op de markt brengen zonder duidelijke communicatie", zei hij aan "Nature". "Als je dat wel doet, mag je een negative reactie verwachten, en terecht." 

    Seldon ziet een parallel tussen de Arctic appel en zijn visfilets: ze werden allebei gecreëerd met eigenschappen die de klanten moeten plezieren. Finless Foods, dat prototypes van blauwvintonijn-filets heeft geproduceerd, hoopt dat mensen voor hun filets zullen kiezen omdat ze het idee hebben dat ze zo vis kunnen eten, zonder zich zorgen te moeten maken over overbevissing, het slachten van dieren of milieuvervuiling.

    Andere mensen vinden dan weer dat Okanagan de consumenten niet duidelijk genoeg vertelt hoe de appels geproduceerd worden. Op de zakjes waarin de appelpartjes verpakt zitten, worden GGO's niet vermeld. In de plaats daarvan staat er een QR-code op, die doorlinkt naar online informatie als ze gescand wordt met een smartphone. "Niet iedereen heeft een smartphone, en zelfs als je er een hebt, ga je daar dan elk voedselitem mee controleren?", zei Bill Freese, een analist wetenschapsbeleid aan het Center for Food Safety in Washington. Volgens hem moeten de appels duidelijk als GGO’s gelabeld worden.   

    In een gewone appel (links) zit het PPO-enzym, als dat verminderd wordt (midden) krijg je een Arctic appel met veel minder PPO (Illustratie: Okanagan Speciality Fruits).

    Regelgeving

    De reactie van de consumenten is zeker niet de enige moeilijkheid die de ontwikkelaars van GGO-producten moeten overwinnen, als ze hun waar in de VS willen verkopen. Een ander struikelblok is de regelgeving, waarbij een ingewikkeld web van federale agentschappen hun goedkeuring moeten geven. Het duurde vijf jaar voordat de Arctic appel werd goedgekeurd voor verkoop, maar slechts twee jaar voor een GGO-aardappel van een firma uit Idaho het fiat kreeg. Die aardappel is eveneens gemanipuleerd om niet bruin te worden als hij gesneden wordt.

    Een ander voorbeeld is dat van de CRISPR champignon. Het Amerikaanse ministerie van Landbouw besloot vorig jaar dat het de paddenstoel, waaruit een gen was verwijderd met behulp van de CRISPR-techniek, niet zou evalueren, wat de weg naar de markt vrij leek te maken. Maar nadat Nature bericht had over die beslissing van het ministerie, kreeg plantenpatholoog Yang een telefoontje van de US Food and Drug Administration met de vraag of zij de champignon mochten beoordelen. “Ik gaf hen toestemming zodat ik de consumenten gerust kon stellen,” zei hij.

    Voor de investeerders blijft het grootste struikelblok niet de regelgeving, maar wel de onzekerheid over de houding van de consumenten. Volgens James Hardiman, een partner bij het investeringsfonds Data Collective in Californië, kunnen de ondernemingen die GGO’s produceren gemakkelijk een aantal extra jaren inplannen in hun langetermijnplanning om de papierwinkel in orde te brengen. "Het grote publiek is echter veel moeilijker te controleren", zei hij. "We weten dat het publiek irrationeel kan reageren."

    Toch blijft Carter optimistisch over de ontvangst van zijn Arctic appel. "We krijgen bijna nooit meer mails waarin staat dat we Satan zijn", zei hij over zijn bedrijf. "Nu vragen mensen ons waar ze de appel kunnen kopen."

    We krijgen bijna nooit meer mails waarin staat dat we Satan zijn. Nu vragen mensen ons waar ze de appel kunnen kopen.

    Neal Carter van Okanagan Speciality Fruits

    En Europa?

    Volgens het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB) moeten we de Arctic appel niet meteen op de Europese markten verwachten.

    "Om zo’n appel hier op de markt te mogen brengen, moet hij eerst een positief advies krijgen van de Europese Voedselveiligheidsautoriteit (EFSA)", zei René Custers, expert in de regelgeving rond ggo’s bij het VIB aan Eos-magazine. "Dan volgt de politieke beslissing, waarbij de nodige meerderheid voor of tegen nog nooit is bereikt."

    "Toelating om de appel hier te telen ligt nog moeilijker, omdat landen andere redenen dan veiligheidsoverwegingen kunnen inroepen om de teelt tegen te houden. BASF heeft om die reden een tijd geleden geen marktaanvraag ingediend voor aardappelen die resistent zijn tegen de ziekte phytophthora. Okanagan zou wel heel overtuigd moeten zijn om in Europa een marktaanvraag in te dienen", aldus Custers.

    Carter heeft al laten weten dat er nog geen Europese aanvraag is opgestart. "Maar we sluiten dat in de toekomst niet uit", zo zei hij in Eos.