Meest recent

    Jonas Roosens

    Nieuws brengen in de echokamer van het internet

    De berichtgeving over de zaak rond Bart De Pauw was afgelopen week op zijn minst gezegd massaal. Maar vreemd genoeg domineerden op het internet, onder meer in de commentaarsecties op Facebook, ongecheckte feiten, halve waarheden en emotionele interpretaties. Een bizarre paradox, stelt Ezra Eeman vast. Er gaapt dan ook een kloof tussen media en publiek.

    opinie
    Ezra Eeman
    Ezra Eeman is Hoofd Digitale Media bij de European Broadcasting Union. Voordien was hij aan de slag als journalist en chef actualiteit bij VTM en als reportagemaker bij VRT. Voor hij naar Genève vertrok stond Eeman aan het hoofd van VRT Start-Up en Open VRT. Dit opiniestuk schrijft hij uit eigen naam.

    Nieuws stopt niet aan de grenzen en al zeker niet als het meereist in de berichtenstromen van vrienden en kennissen op sociale media. Maar hier in Genève, tussen de bergen en het meer, keek ik toch met andere ogen naar het verhaal van Bart De Pauw en de VRT. Als je jarenlang zelf in België hebt meegedraaid in de media en de journalistiek, ken je het universum waarin zich alles afspeelt, maar vanop een afstand vielen andere dingen op. Hoe het nieuws als een lawine in slow motion al snel elke feitelijkheid achter zich liet en steeds meer commentaren en emoties oppikte in een blinde tocht doorheen sociale feeds. 

    Wat me daarbij vooral opviel, was hoe hardnekkig enkele feitelijke onjuistheden in de echokamer van het internet herhaald werden. En dat ondanks de massale berichtgeving. Dat leidde tot een bizarre paradox: Aan de ene kant een explosie van nieuws met alle mogelijke invalshoeken, getuigen, duiders en opiniemakers maar zonder veel echte informatie, aan de andere kant een zichzelf voedend circuit van commentaren en verwijten op sociale media zonder dat iemand duidelijk wist wat er aan de hand was. Alsof het om twee parallelle werelden ging zonder connectie. 

    De grootste geruchtenmolen draait in de commentaarsecties onder nieuwsberichten op Facebook

    Ergens is er een gat geslagen. Er gaapt een kloof tussen het publiek en  de nieuwsmakers waarin elke vorm van nuance verdwijnt. En vreemd genoeg draait de grootste geruchtenmolen net in de commentaarsecties onder nieuwsberichten op Facebook, soms in complete tegenspraak met de feitelijke inhoud van die berichten. Wellicht komt niemand nog verder dan de titel en de laatste reactie. In een oogopslag gezien op de smartphone en dan nog snel iets willen toevoegen aan de discussie. Want media zijn we tegenwoordig allemaal. Maakt niet uit dat we het artikel niet hebben gelezen. 

    In een ideale wereld vullen sociale media en journalistiek elkaar aan in een hybride model waarin er niet alleen relevant nieuws is op het juiste moment maar dat nieuws heeft ook nog eens een eindeloos potentieel om verrijkt, gedeeld en becommentarieerd te worden door een kritisch maar geëngageerd publiek. Democratie bevorderen door dialoog en debat zeg maar.  

    De onmacht van de klassieke journalistiek in de nieuwe sociale kanalen dwingt tot een herdenken van de oude nieuwsmodellen

    De realiteit is iets minder utopisch. De onmacht van de klassieke journalistiek in de nieuwe sociale kanalen dwingt tot een herdenken van de oude nieuwsmodellen. Ongecheckte feiten, halve waarheden en emotionele interpretaties domineren de wereld van sociale platformen. Straffe en ongenuanceerder titels of berichten worden beloond met extra aandacht en viral hits en eens de geruchtenmolen draait valt hij maar moeilijk stil te leggen.

    De schuld voor dat ontregelde nieuwsecosysteem ligt volgens velen bij de technologische giganten die met ondoorzichtige algoritmes en bijhorende businessmodellen een filterbubbel en echokamers hebben geïnstalleerd. Technologie maakt het inderdaad makkelijk om ons buikgevoel snel en zonder veel nadenken te delen. De verontwaardiging op basis van die ene vluchtig gescande kop of misleidende quote. We willen onze reactie delen, onze emotie uiten. Of het nu waar is of niet. En de cyclus herhaalt zich meteen, breidt uit via het netwerk, tot niemand nog het startpunt kent en de verschillende kampen zich verder ingraven in hun eigen gelijk. Gevangen in gefilterde stromen waarin perspectieven steeds verder uitgroeien tot kwaadaardig woekerende misinformatie. Dat valse nieuwscircuit is geen onschuldig fenomeen. Het kan verstrekkende maatschappelijke gevolgen hebben, blijkt uit wat we ondertussen weten van de brexitcampagne en de verkiezingen in Amerika.

    Het publiek, wij allemaal dus, gaat niet vrijuit.  Het is al te makkelijk om alles te verengen tot een ongrijpbare sturende technologie die ons denken bepaalt. Hoe we omgaan met wat we op sociale media lezen, hebben we zelf ook in de hand. De filterbubbel berooft ons niet noodzakkelijk van onze kritische geest. Niets ontslaat ons van onze capaciteit om voorbij de headlines te gaan, verhalen helemaal te lezen en op zoek te gaan naar alternatieve perspectieven om een vollediger beeld te krijgen. Wanneer we zonder nadenken, meeroepen met alles wat waarachtig klinkt omdat het nu eenmaal aansluit bij hoe we ons zelf voelen bij een verhaal, dan slaan we die stap over. Dan negeren we bewust het onderscheid tussen feiten en interpretaties. Tussen wat echt is en wat hooguit voortkomt uit emotie. 

    Het lijkt me de grootste uitdaging van nieuwsmakers en publieke omroepen in deze tijd: manieren vinden om mensen uit die zelfverontreinigende stroom van berichten te leiden naar plekken waar je het overzicht krijgt op wat er echt toe doet, wat er echt gebeurd is en wat het allemaal betekent. 

    Nieuws moet op het juiste kanaal worden gemaakt en op het juiste moment, zodat ze niet verdwijnen in de toenemende ruis

    In de eerste plaats begint dat met vertrouwen. Meer dan ooit is het de taak van een publieke omroep om in te zetten op nabijheid, om zo een authentieke band met het publiek op te bouwen, en een vertrouwde en betrouwbare gids te worden in alle aspecten van hun leven. Daarnaast komt het er niet alleen op aan om goed en gedegen nieuws te maken maar het ook naar de mensen te brengen. Op het juiste moment en het juiste kanaal zodat ze niet verdwijnen in de toenemende ruis, maar er net actief gelezen worden. En in twee richtingen, zodat zinvolle conversaties en debat op basis van feiten een natuurlijk onderdeel worden van nieuws en informatie krijgen. De nieuwe generatie voice devices zoals Google Home of Amazon Alexa zouden daar wel eens een bepalende rol in kunnen spelen, als nieuwsmakers op tijd het speelveld mee bepalen. 

    Dat vraagt wellicht ook veel meer aandacht voor mediawijsheid, op alle niveaus. Niet neerbuigend of paternalistisch maar gewoon als essentieel overlevingspakket in een aandachtseconomie die het niet te nauw neemt met de feiten.