© Eni Norge

Unieke rechtszaak tegen olieboringen in het noordpoolgebied

Terwijl in Duitsland alle landen samenkomen voor internationale klimaatonderhandelingen, start vandaag in de Noorse hoofdstad Oslo een unieke rechtszaak. Twee milieubewegingen hebben de Noorse staat voor het gerecht gedaagd om nieuwe olie- en gasboringen in het noordpoolgebied te stoppen.

“Noorwegen heeft het Klimaatakkoord van Parijs ondertekend dat ons verplicht om de opwarming van de aarde onder de twee graden te houden. Maar een half jaar later reikt de regering toch 10 nieuwe licenties uit om naar olie en gas te boren in het Noordpoolgebied. Wij stellen die hypocrisie aan de kaak,” zegt Truls Gulowsen van Greenpeace Noorwegen – een van de twee milieuorganisaties die de rechtszaak hebben aangespannen.

Tweehonderd schrijvers en acteurs steunen de rechtszaak, onder hen bekende namen zoals Karl Ove Knausgaard, Jostein Gaarder en Emma Thompson.

De rechtszaak gaat over de zogenoemde 23e licentieronde – de beslissing van de Noorse regering in 2016 om nieuwe exploitatievergunningen toe te kennen in een vooralsnog ongeroerd deel van de Barentszzee.

Het is de eerste keer dat een nationale rechtbank moet oordelen of olieboringen in strijd zijn met klimaatbescherming. Internationale media, juristen en milieubeweging volgen de zaak met grote interesse.

Over de hele wereld stappen almaar meer milieuorganisaties naar het gerecht om hun overheden tot actie te dwingen, geïnspireerd door het succes van de Urgenda-zaak in Nederland. Ook in België loopt een gerechtelijke procedure van de Klimaatzaak tegen vier Belgische overheden.

Ongrondwettelijk

De milieubewegingen baseren hun klacht op een artikel uit de Noorse grondwet (artikel 112), dat zegt dat elke Noor recht heeft op een gezond leefmilieu en dat de natuurrijkdommen beschermd moet worden voor de toekomstige generaties. Het artikel verplicht de overheid om maatregelen te nemen om die grondrechten te vrijwaren.

“Politici hebben milieuparagraaf niet voor niets in de grondwet gezet en onlangs nog versterkt. Dat geeft ons het recht om via het gerecht domme beslissingen van de politici te stoppen,” aldus Gulowsen van Greenpeace.

©  Ole-Gunnar Rasmussen

Laat politici beslissen

Volgens de tegenpartij, de Noorse staat, maakt de milieubeweging weinig kans om te winnen.  Fredrik Sejersted, regeringsadvocaat, meent dat de klagers het milieuartikel in de grondwet te ruim interpreteren.

“De grondwet verbiedt geen activiteiten die schade kunnen berokkenen aan het milieu of het klimaat. Er staat alleen dat de staat maatregelen moet nemen om eventuele schade te voorkomen. Dat heeft de overheid gedaan bij de toekenning van de boorvergunningen”, zegt Sejersted.

De zaak krijgt voorlopig ook weinig aandacht in de Noorse media. Veel commentatoren vinden, net als de regeringsadvocaat, dat de beslissing om al dan niet naar olie te boren bij de politici moet liggen, en niet bij het gerecht.

“De beslissing om naar olie te zoeken in de Barentszzee wordt gesteund door een brede politieke meerderheid. Het parlement heeft zowel in 2010 als in 2013 voor de uitbreiding van onze olieactiviteiten gestemd. De wetsvoorstellen van twee groene partijen om de olieactiviteiten in de Barentszzee te stoppen, werden tweemaal door een grote meerderheid weggestemd. De politieke context is nu niet anders,” schrijft de regeringsadvocaat in zijn uiteenzetting over de zaak.

© Eni Norge

Schuldig bevonden door een volksjury

Volgens de milieubeweging is echter er iets veranderd na het Klimaatakkoord van Parijs. In een opiniepeiling die deze zomer verscheen in de Noorse krant Dagbladet, zei  voor het eerst een (kleine) meerderheid van de ondervraagden dat ze olie willen laten liggen om het klimaat te beschermen.

In februari werd reeds een oefensessie van de rechtszaak gehouden in een spectaculaire theatervoorstelling in Kirkenes, in het Noordpoolgebied. “De zaak van de eeuw” bracht beide partijen en getuigen samen in een rechtszaal gehouwen uit 190 ton ijs.

De volksjury oordeelde, in tegenstelling tot de regering en parlement, dat Noorwegen de olie moest laten liggen. Het valt af te wachten of de milieubeweging ook de professionele rechters aan zijn kant kan krijgen in de klimaatrechtszaak die dinsdag begint in Oslo.

© Anders Skoglund

De Noorse olieactiviteiten in de Barentsee

  1. De Barentszzee ligt in het Noordpoolgebied, tussen de noordelijke grens van Noorwegen, Rusland en de eilandengroep Spitsbergen. Er wordt al bijna 40 jaar naar olie gezocht. Volgens schattingen van de Noorse overheid liggen er 18 miljard vaten olie onder het Noorse stuk van de Barentszzee. Twee olievelden (Snøhvit en Goliat) pompen reeds olie op en er zijn verschillende andere oliebronnen ontdekt.

    Tijdslijn:
    1980    Eerste prospectiebron
    1981    Eerste olie ontdekt
    2000    Ontdekking van het Goliat-veld
    2002    Snøhvit-veld krijgt exploitatievergunning
    2007    Snøhvit start productie
    2011-2012    Statoil vindt twee nieuwe bronnen – vandaag gekend als Johan Castberg-veld
    2013    Nog twee bronnen ontdekt door Lundin en OMV
    2014    Regering opent nieuw gebied voor prospectie  – 23e licentieronde
    2016    Goliat-veld start productie, regering kent 10 nieuwe licenties toe (23e licentieronde), milieuverenigingen dagen de Noorse staat voor de rechtbank
    2017    Regering opent nog eens 93 blokken in het Noordpoolgebied voor prospectie – 24e licentieronde
    2024-2034    Verwachte exploitatiestart voor de bronnen uit de 23e licentieronde
    Bronnen: Teknisk Ukeblad; Financial Times