Meest recent

    Elia: “Grootste kernreactoren moeten mogelijk langer openblijven”

    Minstens 4 van de 7 kernreactoren in ons land moeten mogelijk ook na 2025 nog openblijven. Bij die vier zijn ook de "scheurtjesreactoren" Doel 3 en Tihange 2. Alleen als de overheid massaal inzet op hernieuwbare energie én direct 9 nieuwe elektriciteitscentrales op gas of biomassa laat bijbouwen, kunnen we de kernuitstap veilig uitvoeren. Dat blijkt uit een nieuwe studie van hoogspanningsbeheerder Elia.

    Net op het moment dat de energieministers in ons land de laatste hand leggen aan het zogenoemde Energiepact -dat de krijtlijnen van de Belgische energiepolitiek voor de komende decennia moet vastleggen- komt Elia met een nieuwe studie. De krijtlijnen:

    • Minstens 4 van de 7 kernreactoren moeten mogelijk ook na de geplande kernuitstap in 2025 nog openblijven.
    • Als dat niet gebeurt, dreigen torenhoge elektriciteitsprijzen en stroomtekorten en zitten we tegen 2025 in het donker.
    • Zeker als we de kernuitstap in 2025 willen aanhouden, moet de federale regering onmiddellijk een ander beleid op de rails zetten.
    • Alleen als ze massaal inzet op hernieuwbare energie en 9 nieuwe elektriciteitscentrales op gas of biomassa laat bijbouwen, kunnen we de kernuitstap veilig uitvoeren.
    • Momenteel wil niemand die nieuwe centrales bouwen, want ze maken alleen maar verlies. De overheid moet nu direct een nieuw ondersteuningssysteem op poten zetten, anders wordt de kernuitstap onmogelijk.  

    Zonder de scheurtjesreactoren redden we het niet

    Als we stroomtekorten willen vermijden, zullen minstens 4 van onze 7 kernreactoren ook na 2025 nog moeten draaien, becijfert Elia. Dat kunnen alleen de grootste reactoren zijn, want Elia stelt dat er 4.000 MW aan nucleaire capaciteit zal moeten blijven staan. Doel 4 en Tihange 3 dus, de recentste en grootste kernreactoren, goed voor samen 2.071 MW vermogen.  En Doel 3 en Tihange 2, die iets kleiner zijn, maar samen nog 2.014 MW leveren. Eventueel kan je één van die twee laten vallen en vervangen door Tihange 1. Dat is wel onze oudste kernreactor, die in 2025 al 50 jaar oud zal zijn. 

    Want vooral Doel 3 en Tihange 2 zijn bijzonder moeilijk te verkopen:  dat zijn de beruchte "scheurtjesreactoren". Sinds in 2012 duizenden onzuiverheden werden gevonden in hun kernreactorwanden, zijn Doel 3 en Tihange 2 amper uit het nieuws geweest. Ze open houden is gewoon te gevaarlijk, zo oordelen de tegenstanders. Met name in Duitsland en Nederland is er zeer veel weerstand tegen de zogenoemd onveilige centrales. De Duitsers en de Nederlanders vrezen echt dat Doel 3 en Tihange 2 een ernstige nucleaire ramp kunnen veroorzaken. En daarbij zullen ook zij worden getroffen.

    Maar als we echt nog die 4.000 MW nodig hebben in 2025, kan het mathematisch niet anders. Je hebt minstens één van de scheurtjescentrales nodig.  Want Doel 1 en Doel 2 zijn te klein: samen 866 MW.  Dat is 142 MW minder dan de kleinste scheurtjescentrale. En ze zijn ook al oud:  50 jaar in 2025. Niet zo evident om daar nog es 10 jaar bij te doen. 

    Als de regering dus gewoon blijft voortdoen zoals nu, redden we het niet zonder de scheurtjesreactoren.

    Alleen thermische centrales kunnen helpen

    Zo'n scenario kan wel nog worden vermeden, stelt Elia, maar dan moet de regering drastisch het roer omgooien. Nu meteen. Dat betekent concreet: nog meer inzetten op hernieuwbare energie én zorgen voor een investeringsklimaat waarin opnieuw grote thermische centrales kunnen worden gebouwd. Dat zijn centrales die stroom maken door water te verhitten tot stoom met gas, met biomassa (afval of houtpellets) of met steenkool.

    Het grote voordeel van zulke centrales is dat ze dat water dag en nacht, winter en zomer kunnen “klaarstomen”, ook wanneer er geen wind en zon is, en ze dus verzekerd stroom kunnen blijven maken, 24 uur op 24, het hele jaar door. Met zonnepanelen en windmolens kan dat niet. Als er geen zon of wind is, vallen die stil. En heb je iets anders nodig om elektriciteit te maken: de thermische centrales dus.

    In de praktijk betekent dat voor ons land gasgestookte centrales. Steenkool is te vervuilend en al langer afgeserveerd. Biomassa ligt ook moeilijk: de voorbije jaren heeft Vlaanderen twee grote biomassacentrales afgeschoten omdat ze te veel subsidies dreigden op te slorpen. Vlaams minister van Energie Bart Tommelein (Open VLD) noemt zichzelf “een koele minnaar” van grote biomassacentrales. Biomassa kan alleen nog uit afvalverbranding, maar afvalverbrandingsovens leveren bitter weinig stroom op: ze hebben veel minder rendement dan biomassacentrales op hout of pellets.

    Blijven dus nog over: de gascentrales. Maar ook die redden het niet zonder een subsidiesysteem. Gas is te duur: met de goedkope elektriciteit van vandaag kan je de investering in een gasgestookte centrale nooit terugverdienen. En dus bouwt niemand nog gascentrales. Terwijl we die echt nodig hebben om de kernuitstap te kunnen realiseren, zegt Elia. Zelfs wanneer we heel ambitieus inzetten op wind en zon: in geen enkel scenario kunnen we zonder nieuwe grote thermische centrales.

    Er komen geen thermische centrales

    Alleen: die grote thermische centrales komen er dus niet. De laatste zes jaar is er geen enkele grote gasgestookte centrale bij gebouwd. Sterker nog: er zijn er alleen maar verdwenen. Gesloten omdat ze niet meer renderen. En Elia voorspelt dat er nóg zullen verdwijnen. Van onze huidige 17 gasgestookte centrales zullen er maar liefst 9 tegen 2025 hun pensioengerechtigde leeftijd van 25 jaar hebben bereikt. En de kans dat ze nog langer te been wordt gehouden -door er honderden miljoenen opknapwerken aan te besteden zoals bij de kerncentrales - is vrijwel onbestaande. Die investeringen brengen gewoon niets op.  

    Verschillende energiegroepen overwegen trouwens al hun centrales nog vroeger te sluiten: zelfs een modernisering halverwege de levensduur is te kostelijk geworden. Als de 9 gascentrales tegen 2025 uit dienst zijn genomen, verliest België nog eens 1.497 MW aan productiecapaciteit. Tel daar nog eens de 5.913 MW bij van de 7 nucleaire reactoren die sluiten met de kernuitstap, dan spelen we in één klap ruim twee derde van onze totale elektriciteitsproductie kwijt. “Een dergelijke capaciteitsschok is nooit gezien” stelt Elia in zijn studie.

    Dat zal ons land zuur opbreken: we zullen dan af te rekenen krijgen met stroomschaarste, prijspieken voor onze elektriciteit (bij een schaarste kunnen de stroomprijzen makkelijk met duizenden procenten naar omhoog schieten) en zelfs ernstige bevoorradingsproblemen.  

    Het is 1 voor 12, de overheid moet nú handelen

    Een gasgestookte centrale bouw je niet zomaar: het vergunningstraject kan jaren aanslepen en de constructie ervan duurt minstens twee jaar. En we hebben niet één centrale nodig, maar 9. Grote dan nog. Maar er ligt nog geen enkel project op de tekentafel. En de tijd dringt, want in 2022 moet de eerste kernreactor al worden stilgelegd.

    Elia stelt dan ook voor dat de overheid meteen een nieuw ondersteuningssysteem uitwerkt. Het huidige stop-and-go-beleid, waarbij de regering centrales die dreigen met sluiting snel wat subsidies toestopt om ze dan nog een paar jaar open te houden voor de strategische stroomreserve, werkt niet. Ook het argument dat marktspelers wel over de brug zullen komen eenmaal ze echt zeker zijn dat de kerncentrales zullen sluiten, snijdt geen hout, benadrukt Elia. Zelfs als de gascentrales de stroomproductie van de kerncentrales kunnen overnemen (en dus veel kunnen draaien) zijn ze nog niet rendabel.

    Elia stelt een veilingsysteem voor. Daarbij dienen meerdere partijen een bod in om een centrale te bouwen.  De overheid selecteert het interessantste bod en ondersteunt de uitbater zodat de centrale rendabel blijft. Maar zo’n systeem bestaat momenteel niet. Het moet nog helemaal worden uitgewerkt én het moet de Europese toets nog doorstaan.

    Europa zal namelijk moeten oordelen of het veilingsysteem de markt niet verstoort en of de centrales onterechte staatssteun ontvangen. Zonder de goedkeuring van Europa kan het nieuwe ondersteuningsmechanisme niet worden uitgerold. En zullen we nooit tijdig onze nieuwe centrales hebben om de (stroom)schok van 2025 op te vangen.

    Het zal eerst kosten, maar dan mogelijk opbrengen

    Het systeem zal ons ook geld kosten: tussen de 300 en 450 miljoen euro per jaar.  Tien jaar lang. Maar als we niets doen zullen we jaarlijks 1 tot 1,5 miljard extra moeten betalen. Omdat we dus peperdure stroom zullen moeten aankopen in het buitenland. Het subsidiëringssysteem zou dus goedkoper zijn.

    En als België op termijn zijn hoogspanningsverbindingen met de buurlanden nog beter uitbouwt, kunnen de nieuwe gascentrales meer inkomsten krijgen argumenteert Elia. Een beter import- en exportnetwerk zal ertoe leiden dat de gascentrales hun stroom makkelijker kwijtraken aan het buitenland. Via de nieuwe verbindingen zou hun afzetmarkt dus toenemen en zou de subsidiëring van de centrales kunnen verminderen. Omdat ze hun elektriciteit zo makkelijker kunnen verkopen aan andere landen die het nagelaten hebben om zelf nieuwe stroomcentrales te bouwen. Landen zoals België er nu eentje is.

    Volgens Elia hebben we nog net de tijd om aan onze huidige benarde positie te ontsnappen. Maar dan moet de regering nu tot actie overgaan. Met massale inzet op hernieuwbare energie én een nieuwe subsidiëring voor de gascentrales. Niet morgen. Maar nu. Direct.