Video player inladen...

Van guerrillaleider tot dictator: wie is Robert Mugabe?

In Zimbabwe is het rijk van Robert Mugabe definitief uit. Mugabe is bijna 40 jaar lang de onbetwiste nummer één geweest in de voormalige Britse kolonie: zijn naam is onlosmakelijk verbonden met de geschiedenis van het onafhankelijke Zimbabwe.  

De 93-jarige Robert Mugabe stond de voorbije decennia bekend als staatshoofd met dictatoriale trekken, maar hij is zijn politieke carrière begonnen in de vrijheidsstrijd van de zwarte bevolking van wat toen nog (Zuid-)Rhodesië was. In de late jaren 50 was hij in de ban geraakt van Kwame Nkrumah, de charismatische leider van Ghana en de eerste Afrikaanse nationalist die erin slaagde om een Britse kolonie naar de onafhankelijkheid te leiden.

Vanaf de jaren 60 streed Mugabe met zijn Zimbabwe African National Union (ZANU) tegen de Britse kolonisator en daarna tegen het blanke minderheidsbewind van Ian Smith, die in 1965 de onafhankelijkheid van Rhodesië had uitgeroepen. De verzetsbeweging nam de wapens op tegen het regime in Salisbury, de toenmalige hoofdstad. Er volgden aanvallen tegen het Rhodesische leger, maar ook tegen boerderijen van blanke hereboeren. Vooral vanaf 1974, toen ze ongestoord kon opereren vanuit het onafhankelijk geworden buurland Mozambique, kreeg de verzetsbeweging van Mugabe vleugels.  

Eerst premier van onafhankelijk Zimbabwe

Toen er na een vredesconferentie in Londen in 1980 verkiezingen werden georganiseerd in wat inmiddels Zimbabwe-Rhodesië heette, kwam de partij van de populaire Robert Mugabe als grote overwinnaar uit de bus.   

AP1980

Een nieuw land was geboren: Zimbabwe. In eerste instantie werd Canaan Banana president en leidde Mugabe de regering als premier. Aanvankelijk koos hij voor een gematigd-socialistische koers en hield hij rekening met de blanke minderheid. De economie van Zimbabwe, de graanschuur van zuidelijk Afrika, deed het goed, en Zimbabwe groeide uit tot een voorbeeld voor het nieuwe welvarende Afrika.

Maar al snel zou duidelijk worden dat Mugabe het moeilijk heeft met kritiek. Potentiële vijanden schakelt hij het liefst uit voor ze echt gevaarlijk worden. In 1982 werd Joshua Nkomo (hier op de foto naast Mugabe), zijn vroegere medestander in de vrijheidsstrijd, aangehouden omdat hij een complot tegen Mugabe zou hebben beraamd. In dezelfde periode richtte een militie een waar bloedbad aan in Matabeleland, waar Nkomo een grote aanhang had. Er vielen naar schatting 20.000 doden.

In 1987 schafte Mugabe de voor blanken gereserveerde parlementszetels af en riep Zimbabwe uit tot een presidentiële republiek, met hemzelf als president. Drie jaar later werd hij met een overweldigende meerderheid herkozen.   

Sinds 2000 zakt Zimbabwe steeds dieper weg

Maar niet lang daarna begon het meer en meer bergaf te gaan in Zimbabwe. Sinds de laatste jaren van de 20e eeuw ging de populariteit van de president in dalende lijn, maar Mugabe dacht er niet aan de teugels te vieren. De oppositie werd gemuilkorfd en het regime deinsde niet terug voor mensenrechtenschendingen. Mugabe nam steeds vaker zijn toevlucht tot terreur om zijn macht te handhaven. Hij voerde een omstreden landherverdelingsprogramma in, waarbij blanke boeren op grote schaal en met geweld werden onteigend: de grond ging zogezegd naar landloze zwarte boeren, in werkelijkheid vooral naar de entourage van Mugabe.

Sinds 2000 is het ooit relatief welvarende Zimbabwe steeds dieper weggezakt: de economie is in elkaar gestort, de inflatie scheert hoge toppen, de Zimbabwaanse dollar dook volledig de dieperik in en de bevolking lijdt honger. Vandaag heeft het land zelfs geen eigen munt meer.

Mugabe bleef zich vastklampen aan de macht. In 2013 begon hij aan zijn zevende ambtstermijn. Ondanks zijn hoge leeftijd wilde hij bij de verkiezingen van volgend jaar nog eens kandidaat zijn. "Desnoods vanuit zijn doodskist", zei zijn vrouw Grace, van wie bekend is dat ze de ambitie had om haar echtgenoot op te volgen. In 2014 was ze benoemd op een toppositie in zijn partij, ook al had ze geen enkele politieke ervaring.  

Vorige week kwam Zimbabwe in een soort stroomversnelling terecht nadat Mugabe vicepresident Emmerson Mnangagwa had ontslagen, nochtans een oude strijdmakker van Mugabe die zijn sporen in de onafhankelijkheidsstrijd heeft verdiend. Mnangagwa gold lange tijd als een vertrouweling en kandidaat-opvolger, maar werd aangewreven dat hij een colup wilde plegen. In realiteit was het Grace Mugabe die haar rivaal voor de opvolging van de oude Mugabe uit de weg wilde.

Maar vorige week oordeelde het leger dat het welletjes was. Mugabe en zijn vrouw werden onder huisarrest geplaatst, maar het heeft tot vandaag geduurd voor de oude president zelf inzag dat zijn rijk uit was.

Meest gelezen