Het klimaat gaat snel. De politiek gaat traag. Waarom?

Steeds meer wetenschappelijke rapporten wijzen op een voorthollend klimaat. Op de jaarlijkse klimaatconferenties boeken de onderhandelaars weliswaar vooruitgang, zoals deze week in Bonn. Maar waarom gaat het zo traag?   

labels
Analyse

De rapporten van de laatste weken logen er niet om. 2017 is alweer een jaar van weerrecords ondanks het feit dat er dit jaar geen opwarmend effect was van El Niño. We zitten met een recordhoeveelheid CO2 in de atmosfeer en sinds de Industriële revolutie is de temperatuur met 1,1 graad Celsius gestegen.

Er gaapt een diepe kloof tussen de klimaatplannen die meer dan 160 landen hebben ingediend en wat nodig is om de temperatuurstijging deze eeuw ver onder de 2 graden Celsius te houden.We stevenen af op onomkeerbare kantelmomenten in het klimaat zoals het verdwijnen van heel wat berggletsjers en koraalriffen.

In Bonn waren de woorden "dringend" en "snelle vooruitgang" niet van de lucht. Tegelijk laveren de onderhandelaars bedachtzaam tussen de vele klippen. De vraag is of je "dringend" wel met "bedachtzaam" kan verzoenen?

Alles is klimaat

Een van de redenen waarom de gesprekken zo traag gaan, is omdat klimaat zoveel domeinen bestrijkt. Onze manier van werken, leven, wonen, voedsel en goederen produceren en transporteren heeft invloed op het klimaat. Het onderwerp is zo veelomvattend dat het bijna onoverzichtelijk wordt. Als Duitsland investeert in zonnepanelen en windmolens maar ook in bruinkoolcentrales, dan bewijst het de klimaatzaak geen goede dienst. Hetzelfde geldt voor landen die bossen rooien of moerassen droogleggen om er palmboomplantages te zetten voor biobrandstoffen. Kortom, momenteel slagen weinig landen er in om een consequent klimaatbeleid te voeren omdat het "te veel" is.

Ook op de onderhandelingstafel zie je die berg van onderwerpen liggen. Van financiën tot landbouw, rechten van inheemse volkeren, onderwijs, emissiehandel, het beschermen van bossen... Het is een lange lijst waarin zelfs nog heel belangrijke hete hangijzers ontbreken, zoals lucht-en scheepvaart.

Spelregels opstellen vraagt tijd

Het Verdrag van Parijs van 2015 kwam pas na vele jaren van onderhandelen tot stand. Maar het Verdrag geeft enkel de grote principes aan. Het draaiboek met de spelregels  moet nog worden geschreven. Dat is een technische oefening waar veel van afhangt.

De regels moeten voor iedereen duidelijk zijn, ze moeten uitvoerbaar zijn, maar ook controleerbaar. Voeg daarbij nog de totaal uiteenlopende belangen die van land tot land kunnen verschillen en je hebt een perfect recept voor eindeloze onderhandelingen. Hoeveel meer steenkolen mag een ontwikkelingsland uit de grond halen dan een rijk land? Wat doe je met landen die steenkoolcentrales sluiten maar er nieuwe in andere landen helpen bouwen?

Uit ervaring weet ik dat het vormen van beleid gemakkelijk drie à vijf jaar duurt. Heeft het daarom geen zin? Absoluut niet.

Jos Delbeke, klimaatambtenaar Europese Commissie

Jos Delbeke, klimaatambtenaar voor de Europese Commissie, vat het zo samen: "Uit ervaring weet ik dat het vormen van beleid gemakkelijk drie à vijf jaar duurt. Het is frustrerend traag. Heeft het daarom geen zin? Absoluut niet. Als we kijken naar de EU, vandaag is onze uitstoot 23 procent lager dan in 1990 en het BBP is blijven stijgen."

Politiek is geen wetenschap

En dan is er nog de besluitvorming op zo'n conferentie. Deze onderhandelingen gebeuren in de schoot van de Verenigde Naties. Daar is een zo goed als algemene overeenstemming voor nodig. Een land dat wil saboteren of dwarsliggen, kan dat vrij gemakkelijk. Met 196 landen tot een vergelijk komen is een monnikenwerk. Dat geldt ook voor het wegwerken van misverstanden, culturele verschillen en agendaproblemen. Wat komt er op de agenda en waar moet het gesprek toe leiden? Alleen daarover kan urenlang gesoebat worden.

Daarnaast zijn politici van nature niet geneigd om een langetermijnvisie in de weg te laten staan van een volgende verkiezingsoverwinning. Zoals een wetenschapper mij in de wandelgangen toevertrouwde: " We weten al 20 jaar dat we er dringend werk van moeten maken. Maar het gaat al 20 jaar te traag."

Plan B en C?

Aan het huidige tempo zitten we over 20, 30 jaar aan een temperatuurstijging van 2 graden Celsius ten opzichte van de industriële revolutie. En dat is nog een voorzichtige schatting zeggen de wetenschappers van Global Carbon Budget. Daarom lijkt het geen overbodige luxe om ook al aan plan B en C te denken. Het opslaan of verwerken van broeikasgassen, of plan B,  staat in de kinderschoenen en is duur. Of plan C,  CO2 uit de atmosfeer halen.

Maar ook zo'n technologische ontwikkelingen roepen vragen op. Wat kost het om ze te ontwikkelen? Kan dat geld niet beter besteed worden aan de bescherming tegen de gevolgen van de opwarming en aan hernieuwbare energie? En staan ze  de omschakeling naar een duurzame, groene economie niet in de weg? Een ding staat vast. Het klimaatvraagstuk blijft als een rode draad door deze en volgende eeuwen lopen.