Toppers en -floppers: afval- en recyclagecongres buigt zich over circulaire economie

De Vlaamse afval- en recyclagesector heeft op een congres in Leuven bij stemming een recyclageflopper en -topper verkozen, respectievelijk de onherstelbare smartphone en compost. De stemming was maar een deeltje van een groot congres, waarmee de afval- en recyclagesector de bedrijven wil meekrijgen voor een volledig circulaire economie, en ook de politieke wereld een verder duwtje in de rug wil geven. Maar de commerciële belangen zijn groot.

"Tegen 2050 wil Vlaanderen volledig circulair zijn. Dat lijkt misschien nog veraf, maar eigenlijk is dat heel kortbij. Want er is nog een hele weg af te leggen." Aan het woord is Maarten Geerts van go4circle.be, de bedrijfsfederatie van de circulaire economie. "Je ziet dat er nu nog een hele reeks producten op de markt komt die niet recycleerbaar zijn, of die de recyclage van andere zuivere producten bemoeilijken."

Vlaanderen wil volledig circulair zijn tegen 2050. Daarvoor is nog een hele weg af te leggen

Maarten Geerts van go4circle.be

We bevinden ons op de Philipssite in Leuven, waar tegen de wand van een grote congreszaal enkele producten staan uigestald die goede of slechte voorbeelden zijn voor een circulaire economie.

Waarom die circulaire economie zo belangrijk is, vatten communicatieverantwoordelijke Maarten Geerts en Algemeen Directeur Werner Annaert van go4circle eenvoudig samen: enerzijds heeft de aarde niet eeuwig nieuwe grondstoffen ter beschikking (zo wordt bijvoorbeeld zand schaars), anderzijds is er bij een goede recyclage een win-win: je spaart de grondstoffen, het milieu en verkleint de afvalberg.

Een circulaire economie spaart de steeds schaarsere grondstoffen en verkleint de afvalberg

De smartphone - waarvan de batterij steeds moeilijker of niet te vervangen is, waardoor je hem vaak helemaal moet weggooien - en compost zijn dan wel bekende voorbeelden, er staan nog heel wat meer interessante voorbeelden, waar we vaak niet meteen aan denken.

Verf uit oude verf, een CO2-etende baksteen of een tuinstoel

Bij de goede voorbeelden: verf gemaakt op basis van verfresten (de chemische bestanddelen zijn er genomen van oude verf), compost ("een klassieker, maar de mensen staan er niet meer bij stil"), een alternatieve zitbank voor in de tuin (100% gemaakt van gerecycleerde kunststoffen),  een bouwsteen die uit o.a. as is gemaakt (en die CO2 opneemt bij het productieproces, en waarbij geen cement meer nodig is, wat een 3-voudige winst oplevert) en een plastic drankfles uit 100 procent recyclaat.

Veel van onze plastic drankflessen worden immers niet gemaakt uit andere gerecycleerde drankflessen. "Er zijn heel weinig voorbeelden van recycleerde PET-flessen. Hier hebben we een voorbeeld (zie onder), maar we zijn dit in Nederland moeten gaan halen. Voor zover wij weten zijn er in België geen (volledig) gerecycleerde PET-flessen."

Het rode PET-flesje

Al enkele even verrassende voorbeelden aan de andere kant: wist u dat een rode PET-fles hierbij hoort, omdat ze in de praktijk niet wordt gerecycleerd en ze het hele productieproces kan verstoren? "Een gewone PET-fles is recycleerbaar, maar een rode PET-fles is dat (economisch gezien) niet", zegt Annaert. Dat zit zo: de markt voor recyclage ervan is te klein, en het gerecycleerde rode materiaal raakt veel te versnipperd, waardoor de kostprijs te hoog wordt om het te verzamelen.

De rode PET-fles verstoort het sorteer- en recyclageproces, omdat er rode fragmenten in ander gerecycleerde PET-materiaal terechtkomen en dat "vervuilen".

Onze fleecetrui is een toepassing van recyclage, maar een slechte

Anderd voorbeeld is de "run flat", een band gemaakt om nooit lek te gaan, met een kleverig product aan de binnenkant. Als je lek zou rijden, herstelt een kleverig goedje de band aan de binnenkant. Maar zo'n band kan, wegens dat kleverig goedje, niet samen met andere rubberbanden gerecycleerd worden.

Of nog: een glazen, zwarte ginfles, die het automatische sorteersysteem herkent als steen. Al die flessen eindigen als onbruikbaar puin. De fleecetrui dan: lekker warm en gemaakt uit gerecycleerde kunststof: lijkt dus oké, maar bij het wassen komen die microplastics vrij, en die komen dan via het afvoerwater in het milieu terecht. "Dit is een toepassing van recyclage, maar een slechte."

Naar een volledige circulaire economie gaan, is niet eenvoudig, omdat ook grote commerciële belangen spelen. Normen opleggen kan grote spelers afschrikken. Bij internationale bedrijven is het bovendien een ingewikkeld kluwen van welke entiteit bevoegd is (in België is alles nu eenmaal versnipperd).

Eventueel kan de overheid hier de bedrijven die goed bezig zijn, belonen met een lager btw-tarief voor een goed circulair product, of gewoonweg normen opleggen. "Maar om normen op te leggen is politieke moed nodig, en die zien we niet. Het is te doen, maar het is als politicus ook niet makkelijk, want dan ga je tegen grote belangen moeten ingaan."

Om normen op te leggen is politieke moed nodig, en die zien we niet