Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Ja, de Spaanse staat heeft het recht zich te verdedigen

Vandaag behandelt het Belgisch gerecht de zaak van de Catalaanse minister-president Puigdemont. Heeft Spanje het recht om parlementaire verkozenen die de wet overtreden op te sluiten of niet? Vlaamsnationalisten, zoals Bart De Wever, vinden van niet. De gevangenen zijn voor hen politieke gevangenen. Advocaat Fernand Keuleneer bekijkt het recht.

labels
Opinie

"In Spanje worden mensen wegens hun politieke opinie vervolgd en opgesloten." "Het is een schande dat er in de EU politieke gevangenen zijn en het is des te meer een schande omdat die politieke gevangenen verkozenen des volks of regeringsleden zijn." "De EU moet hiertegen optreden."

Wie een andere mening toegedaan is, is antidemocratisch en levert hand- en spandiensten aan een autoritair regime. Zo luidt de redenering die ondertussen in een deel van de Vlaamse opinie gemeengoed geworden is.

Daarop wordt door anderen geantwoord dat er in Spanje ook een scheiding der machten is, en dat de scheiding der machten de rechten van alle betrokkenen waarborgt.

Beide benaderingen gaan uit van een bepaalde opvatting van de Europese Unie, en wel een die in wezen ongeveer dezelfde is.  Een opvatting waarin “binnenlandse aangelegenheden” niet meer bestaan, een waar de EU zich via haar grondrechtenapparaat en de voorrang van EU-recht op nationaal recht, aan de top van de juridische piramide van de lidstaten nestelt en de controle ervan overneemt. Een waarin de “trias politica” overal op dezelfde wijze hoort te functioneren. Een waarin lidstaten zich niet meer zelf mogen organiseren, zeker niet als het om de fundamentele machts- en evenwichtsstructuren gaat.

AFP or licensors

De vrijheidsberoving kan in geen geval automatisch worden gelijkgesteld met foltering of mensonwaardige behandeling.

In een dergelijke EU is er een graduele maar systematische uitbreiding van EU-recht en EU-macht tot alle domeinen van het maatschappelijk en staatkundig leven, waarbij de grondrechten de absolute aandrijver zijn. Er ontstaat niet meteen een nieuwe staat, maar veeleer een ongrijpbare en amorfe transnationale superstructuur die de resultante is van erg onduidelijke arbitrages, in laatste instantie door onverkozen rechters die carte blanche krijgen voor “afwegingen van grondrechten” en “proportionaliteitstoetsen” allerhande. 

Met andere woorden, een project dat perfect past in tijden van mondialisme, globalisme en transhumanisme maar, ironisch genoeg, tekortschiet op democratisch vlak. En een project dat de transformatie van rechtsstaat in rechtersstaat bezegelt.

AFP or licensors

De Spaanse staat zou zijn fundamenten niet naar eigen inzicht mogen verdedigen. Zijn rechtspraak deugt niet, zijn grondwettelijk hof deugt niet, en iedere verkozen mandataris, op welk niveau ook, moet blijkbaar niet alleen de fundamentele vrijheid maar zelfs het fundamenteel recht hebben om wetten en arresten van een grondwettelijk hof naast zich neer te leggen en te handelen alsof ze niet bestaan. 

De Spaanse staat mag ook niet langer de vrijheid hebben om te bepalen dat een actief en buitenwettelijk verzet tegen beslissingen van bevoegde staatsorganen strafbaar zijn, ook al raken ze de kern van de staat en ook al zijn het misdrijf en de sanctie erop in alle transparantie in het Spaanse strafwetboek opgenomen. 

De Spaanse staat zou moeten laten betijen, zelfs al worden publieke middelen aangewend voor dergelijke acties. Met andere woorden, van de Spaanse staat wordt verwacht, onder verwijzing naar supranationaal “recht”, dat hij zichzelf zou ontbinden en zou opgaan in een structuur waarvan de controle volledig bij anderen berust.

Emilio Morenatti

Uit de kwestie-Catalonië blijkt dat ook veel van hen die tot voor kort – in migratiedossiers bijvoorbeeld - veel kritiek hadden op een dergelijke ontwikkeling zich nu met enthousiasme achter die visie scharen.

Een dergelijke Europese Unie wordt blijkbaar door sommigen, van Guy Verhofstadt tot Bart De Wever, nagestreefd, op een bijwijlen mediagenieke wijze. En zeker, zulks ligt in de lijn van de retoriek die de Europese Unie zelf hanteert in verband met Polen en Hongarije.

Maar het is perfect het recht van anderen om zo’n Unie niet te willen, omdat ze een hechte Unie willen die toch gebaseerd blijft op soevereine lidstaten die het laatste machtwoord spreken, en die de vrijheid hebben om buiten de domeinen waarin ze contractueel bevoegdheden aan de Unie hebben toegekend zichzelf naar eigen inzicht te organiseren. 

Die anderen kunnen daarvoor sterke argumenten uit het Verdrag betreffende de Europese Unie aanhalen. Zo bepaalt artikel 4:

1. Overeenkomstig artikel 5 behoren bevoegdheden die in de Verdragen niet aan de Unie zijn toegedeeld, toe aan de lidstaten.

2. De Unie eerbiedigt de gelijkheid van de lidstaten voor de Verdragen, alsmede hun nationale identiteit die besloten ligt in hun politieke en constitutionele basisstructuren, waaronder die voor regionaal en lokaal zelfbestuur. Zij eerbiedigt de essentiële staatsfuncties, met name de verdediging van de territoriale integriteit van de staat, de handhaving van de openbare orde en de bescherming van de nationale veiligheid. Met name de nationale veiligheid blijft uitsluitend de verantwoordelijkheid van elke lidstaat.

Niemand is verplicht om van Spanje te houden, of van Frankrijk, of van Polen of van Hongarije.  En eenieder mag vinden dat de rechterlijke macht in Spanje misschien niet zo onafhankelijk is, of juist wel, en dat de organisatie van de rechtbanken in Polen te politiek afhankelijk is, of niet.

Maar dat biedt geen geldige of voldoende basis om de eigen ideeën daarover op te dringen, anders dan door de beproefde eeuwenoude methode van discrete diplomatie tussen staten (als je sommigen beluistert zou je haast denken dat het concept totaal verdwenen).

Dus ja, Spanje heeft het onmiskenbare recht om zijn territoriale en institutionele integriteit te handhaven, en om zijn strafrecht toe te passen, ook al sluit dat de sanctie van vrijheidsberoving in.  Die kan in geen geval automatisch worden gelijkgesteld met foltering of mensonwaardige behandeling.

Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Ook dat is “une certaine vision de l’UE”, die met evenveel “recht” verdedigd kan worden als een andere, en waarvoor het reeds aangehaalde art. 4 van het Verdrag een soliede basis biedt. 

Eventueel zullen – alweer – rechters moeten oordelen over de precieze verhouding tussen art. 4 en het gewoonlijk ingeroepen art. 6 (“eerbiediging van mensenrechten”), waarbij dient opgemerkt te worden dat dit laatste artikel zelf uitdrukkelijk stelt dat de bepalingen van het Handvest van de grondrechten geenszins een verruiming inhouden van de bevoegdheden van de Unie zoals bepaald bij de Verdragen.

Daarmee is niet gezegd dat ik zelf zou optreden zoals de Spaanse regering, noch dat ik dat niet zou doen.  En daarmee heb ik ook niet gezegd hoe een Belgische rechter moet oordelen over de toepassing van de Belgische wet betreffende het Europees Aanhoudingsbevel.

Recht op een eigen staat?

Ten slotte, bestaat er toch geen recht van de Catalanen op hun eigen staat, en moet ieder dat dan niet aanvaarden? Eerstens bestaat een dergelijk “recht” zeker niet onder het geldende Spaanse recht. 

Als Catalonië zijn onafhankelijkheid wil uitroepen zonder instemming van de rest van het land zal dat buitenwettelijk en hoofdzakelijk op eigen kracht (tenzij de oude alliantie van Willem van Oranje en de Ottomanen tegen Spanje nieuw leven wordt ingeblazen) moeten gebeuren, en dat lijkt tot nu toe alvast spectaculair mislukt.

In die mate dat de heer Puigdemont in interviews verklaart dat hij geen nieuwe staat wil, en dat de parlementsvoorzitter verklaart dat de onafhankelijkheidsverklaring slechts symbolisch was. 

Meteen wordt het duidelijk dat het hele opzet waarschijnlijk meer te duiden valt als een soort van color revolution, gekenmerkt door anti-etatisme en groot enthousiasme voor een EU van vooral in nevel gehulde transnationale structuren.

Onafhankelijkheid, als men die wil, is geen recht.  Dat is geen wereldschokkend nieuws, wijlen US Supreme Court justice Antonin Scalia schreef in 2006 hetzelfde. Hoogstens kan een onafhankelijkheidsverklaring geacht worden niet in te druisen tegen internationaal recht, zoals – m.i. zelfs op zeer betwistbare grondslagen – geoordeeld werd in de zaak-Kosovo. Meer niet.

---

VRT Nieuws wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.