Steunde China de coup in Zimbabwe?

China was bijzonder snel om aan te dringen op een geweldloze oplossing na de militaire coup in Zimbabwe. Vorige week was de bevelhebber van het Zimbabwaanse leger nog te gast in Peking. Toeval of niet? China had alvast een belangrijk motief om Mugabe te laten vallen én zijn mogelijke opvolger te steunen.

"Een routine-bezoek", zo noemde een woordvoerder van het Chinese ministerie  van buitenlandse zaken het bezoek van generaal Constantino Chiwenga, eind vorige week.  Chiwenga ontmoette  in Peking de Chinese legertop.  Officieel bemoeit China zich niet met de "interne aangelegenheden" van andere landen.  Maar nog tijdens de coup deelde staatskrant Global Times mee dat de Chinese industrie niet beschadigd was. En dat China hoopte op een "ordelijke transitie".

Tabak en diamant

Zimbabwe is al jarenlang een van China’s trouwste bondgenoten in Afrika. Op zijn staatsbezoek in 2015 noemde president Xi Jinping het land nog een “all-weather" vriend. Xi was trouwens een van de enige wereldleiders die nog bij Mugabe op bezoek ging. Enkele maanden later voerde Zimbabwe de Chinese yuan in als wettig betaalmiddel. In ruil daarvoor schold China het land 40 miljoen schulden kwijt. 

Maar ook de Chinese investeringen in Zimbabwe liepen de afgelopen jaren in de miljarden. Sinds 2000 investeerde China in maar liefst 128 projecten. Het gaat dan om grote infrastructuurwerken maar ook om diamantmijnen,  staalfabrieken, energiecentrales en tabaksplantages.  Die laatste lagen er verwaarloosd bij sinds hun blanke eigenaars in 2000 werden verdreven.  Met behulp van Chinees kapitaal  ging de tabaksproductie opnieuw in stijgende lijn. 

Generaal Chiwenga schouwt samen met opperbevelhebber Li Zuocheng de Chinese troepen in Peking vorige week.

Haar in de boter

Maar sinds kort zit er een haar in de boter. Zo besliste de regering van Mugabe op 1 maart vorig jaar plots om  alle buitenlandse investeringen in Zimbabwe te nationaliseren. De wet bestaat al sinds 2008 maar werd nooit toegepast.  Alle grote buitenlandse bedrijven - ook de Chinese -moesten minstens 51 procent van hun aandelen overdragen of verkopen aan binnenlandse ondernemers of aan de overheid.  Eind vorig jaar sloot de overheid twee Chinese diamantmijnen die weigerden op de eis in te gaan. 

Bij de oppositiepartij  Movement for Democratic Change moet China niet op sympathie rekenen.  Leider en voormalig premier Morgan Tsvangirai  is een hevig tegenstander van de Chinese mijnactiviteiten.  Ook presidentsvrouw en gedoodverfd opvolgster Grace Mugabe lijkt vooral geïnteresseerd om de winsten van de genationaliseerde bedrijven op te strijken.  

De "krokodil"

Toevallig of niet blijkt de fractie van de vorige week afgezette vice-president Mnangagwa de Chinezen het gunstigst gezind. De 75-jarige Mnangagwa was een groot voorstander van het invoeren van de yuan en het was zijn bongenoot en minister van financiën die de Chinese ondernemingen verzekerde dat ze welkom bleven.  Bovendien kreeg Mangagwa, met als bijnaam "de krokodil",  in de jaren '60 zijn ideologische en militaire training in China. 

Meteen na zijn terugkeer uit Peking gaf generaal Chiwenga het startschot voor de coup en rolden de tanks door de straten van de hoofdstad Harare.  De naam van Mnangagwe gaat over de tongen als kandidaat interim-president. China heeft al laten weten dat het zijn "vriendelijke politiek" ten aanzien van Zimbabwe niet zal veranderen.