AFP or licensors

Angela Merkel wil zich vastklampen aan de macht. Maar hoe kan dat nog?

De Bondsrepubliek Duitsland beleeft een politieke crisis zonder weerga. Het land dat bekend is om zijn nuchterheid en zijn stabiliteit, slaagt er nu niet in een nieuwe regering op de been te brengen. Angela Merkel moet een uitweg zien te vinden. Maar de impasse is groot, schrijft Duitslandkenner Dirk Rochtus.

opinie
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

De reis naar Jamaica is afgebroken. Er komt in Duitsland geen regeringscoalitie tot stand die op basis van haar partijkleuren zwart (christendemocraten van CDU en CSU), geel (liberalen van de FDP) en groen (Grüne) naar de vlag van de Caraïbische staat 'Jamaica-coalitie' werd genoemd.

De liberalen van de FDP hebben er de stekker vannacht uit getrokken. De voorgesprekken eindigen na vier weken taai onderhandelen. Verrassend was dat niet, ook al tonen de andere onderhandelaars zich uiteraard ontgoocheld. De kloof tussen de CSU, - de Beierse zusterpartij van de CDU van bondskanselier Angela Merkel -, en de liberale FDP enerzijds en de Groenen anderzijds was vanaf het begin immers heel diep.

Dat de vier partijen gedoemd waren om met elkaar te onderhandelen omdat alleen zij samen eventueel een meerderheidsregering konden vormen, was te wijten aan de weigering van de sociaaldemocratische SPD, vlak na de Bondsdagverkiezingen van 24 september, om de Grote Coalitie met de CDU/CSU (kortweg de 'Union' in het Duits) voort te zetten. 

AFP or licensors

Afstraffing

Gedoemd is het juiste woord, want CSU en Groenen zijn als water en vuur voor elkaar, en hetzelfde geldt voor FDP en Groenen. Enkel de CDU van Merkel kon goed opschieten met de Duitse groenen, en dat komt onder meer omdat de Bondskanselier zich aan de macht vastklampt en koste wat het kost wil regeren.

Op de avond van de verkiezingen had Merkel het al gezegd: zonder ons kan er geen regering worden gevormd. Dat de Union verloren had ten opzichte van de verkiezingen van 2013 en de antimigratiepartij Alternative für Deutschland (AfD) 12,6% behaalde (+ 7,9%), begreep ze niet als een signaal van de kiezer.

De ontevredenheid van vele Duitsers over Merkels beleid verklaarde de afstraffing van de Grote Coalitie bestaande uit CDU/CSU (-8,6%) en SPD (-5,2%) en de ruk naar rechts met de klim van de liberale FDP (+ 5,9%) en de nationaal-conservatieve AfD (+7,9%).

De sociaaldemocraten hadden het signaal begrepen en kozen voor de oppositie. De Groenen wonnen nauwelijks een half procent. 

Strijdpunten

Jamaica was dus vanaf het begin een kunstmatige onderneming. Wekenlang hebben de vier partijen, en meer bepaald de CSU, FDP en Groenen, hard met elkaar gestreden.

Grote strijdpunten waren de vluchtelingenkwestie, de klimaatbescherming en de afschaffing van de Solidaritätszuschlag ('Soli'), allemaal punten die aan de identiteit van de onderhandelende partijen raken.

De Grüne wilden bijvoorbeeld dat vluchtelingen hun familie naar Duitsland zouden kunnen halen. Voor de CSU lag dat heel moeilijk, want ze voelt de hete adem van de AfD in haar nek. De AfD haalde bij de bondsverkiezingen 12,4% van de stemmen in Beieren, de CSU zakte er naar 38,8 %. Volgend jaar zijn er deelstaatverkiezingen in Beieren. Toegeven op dit heikele punt zou de AfD in de kaart spelen en de CSU haar absolute meerderheid kunnen kosten.

Normaal gezien loopt de opschorting van de familiehereniging voor vluchtelingen tot maart 2018, maar de FDP wilde dit verlengen totdat er een nieuwe wet op de immigratie goedgekeurd zou zijn.

Dat de Union verloren had ten opzichte van de verkiezingen van 2013 en de antimigratiepartij Alternative für Deutschland (AfD) 12,6% behaalde (+ 7,9%), begreep Merkel niet als een signaal van de kiezer.

De Grüne willen in het kader van de klimaatbescherming steenkoolcentrales stilleggen ten belope van 8 gigawatt minder productie, de christendemocraten konden zich vinden in 7 gigawatt minder, maar de liberalen willen niet verder gaan dan 5 gigawatt. De FDP denkt dat de Duitse economie hier anders zwaar onder zou lijden.

De liberalen bepleiten voorts de afbouw van de 'Soli', een extra belasting om de kosten van de Duitse eenmaking te financieren, binnen de regeerperiode van vier jaar, de anderen wilden niet zo snel gaan. De liberalen houden het been stijf. Daar hebben ze goede redenen voor. Ze hadden tussen 2009 en 2013, in een zwart-gele coalitie, al zoveel toegegeven en waren daarvoor zo radicaal afgestraft door de kiezer in 2013 dat ze uit de Bondsdag, het federale parlement, vlogen.

Nu zaken slikken die indruisen tegen hun programma had hen na afloop van een Jamaica-regering fataal kunnen worden.  

(c) Copyright 2017, dpa. Alle Rechte vorbehalten

Impasse

Hoe moet het nu verder? De Bondsrepubliek Duitsland beleeft een politieke crisis zonder weerga. Het land dat bekend is om zijn nuchterheid en zijn stabiliteit, moet een uitweg zien te vinden uit de impasse.

Een minderheidsregering?

Als zwart-geel of zwart-groen een minderheidsregering vormen, moet telkens weer moeizaam gehengeld worden naar de steun van de oppositiepartij die anders mee in de regering had kunnen zitten.

Nieuwe verkiezingen?

Ook dat wijst op instabiele politieke verhoudingen. Bovendien geven opiniepeilingen weinig veranderingen ten opzichte van de verkiezingsuitslag te kennen.

Toch een Grote Coalitie?

Dan zal er moeten geappelleerd worden aan het verantwoordelijkheids­gevoel van de SPD voor de stabiliteit van het land. Ze zal moeten terugkomen op haar 'Nein', maar nieuwe verkiezingen vormen ook een risico. 

Met een nieuwe sterke ploeg opkomen in het korte tijdsbestek van twee maanden na de ontbinding van het parlement is niet eenvoudig en bovendien zou de SPD door de kiezer wegens haar 'onverantwoorde' koppigheid nog meer kunnen worden bestraft.

Wie de stekker eruit trekt, zoals de FDP nu deed, wordt normaal gezien bestraft. Maar de liberalen staan op hun stuk en zijn niet bang om in de oppositie te verzeilen. En dat is iets wat de kiezer weet te waarderen. 

--

VRT Nieuws wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.

Meest gelezen