Video player inladen ...

Australië schermt zich af van vluchtelingen met "Pacific Solution" op eilandstaten in de Stille Oceaan

De bestorming van het gesloten vluchtelingenkamp door de lokale politie op het eiland Manus is het zoveelste incident dat Australië in verlegenheid brengt. Dat land weigert koppig om bootvluchtelingen op te nemen.

De kwestie rond het opvangkamp op Manus heeft het internationale imago van Australië geen goed gedaan, maar de regering in Canberra wil niet wijken. Zelfs een aanbod van Nieuw-Zeeland om enkele honderden vluchtelingen uit dat kamp op te nemen, is afgewezen door Australië omdat zoiets nog meer vluchtelingen naar de regio zou aanzuigen.

Waar gaat het dan over? In 2001 stelde de voormalige conservatieve premier John Howard zijn "Pacific Solution" voor om de stroom van bootvluchtelingen naar Australië op te vangen. Die bestond uit marine-operaties om vluchtelingen op zee te weren vooraleer ze Australië zouden bereiken. Een tweede luik bestond uit het oprichten van twee opvangkampen voor vluchtelingen in naburige landen. Het ging dan om het eiland Manus dat deel uitmaakt van Papoea-Nieuw-Guinea (PNG), een onafhankelijke staat op het oostelijk deel van het eiland Nieuw-Guinea. Het andere kamp ligt op het kleine eilandstaatje Nauru in de Stille Oceaan.

Die kampen werden betaald door Australië en er werden in de loop van de jaren talrijke vluchtelingen naartoe gebracht. De meesten kwamen uit Zuid-Azië, opvallend ook veel Iraniërs en zelfs mensen uit Soedan in Afrika opgevangen die op zee worden onderschept en zo nooit Australië bereiken.

De vluchtelingen op Manus vrezen geweld van de lokale bevolking.

Groeiende spanningen met de lokale bevolking

Voor het kleine Nauru waren de Australische vluchtelingensubsidies een belangrijke bron van inkomsten, maar in Manus in PNG liep het al snel fout. In beide kampen waren er meldingen van zelfmoorden uit wanhoop, onderling geweld tussen vluchtelingen omdat de kampen overbevolkt raakten en de levensonmstandigheden er te wensen overlieten.

In Manus waren er ook steeds meer spanningen met de lokale bevolking, die straatarm is. Het kwam tot rellen en geweld en de internationale kritiek op Australië zwol aan. In 2008 liet dat land de twee kampen sluiten, maar de socialistische premier Julia Gillard heropende die dan weer in 2012. Een  jaar later kondigde haar partijgenoot en opvolger Kevin Rudd aan dat Australië geen enkele bootvluchteling meer zou opnemen. Die politiek blijft dus zowel door links als rechts behouden, dus ook door de huidige conservatieve premier Malcolm Turnbull.

Onlangs besloot het Hooggerechtshof in Papoea-Nieuw-Guinea dat het kamp in Manus illegaal was. Daarop werden stroom en water afgesloten en werd het kamp officieel gesloten. De inwoners moesten gedwongen naar andere centra vertrekken, maar enkele honderden bleven in het kamp uit vrees dat ze door de lokale bevolking vermoord zouden worden.

Veel Papoea's moeten rondkomen met een dollar per dag. AP2007

"Ons probleem niet", zegt Australië

Die lokale bevolking op Manus heeft al eerder aanvaringen gehad met de vluchtelingen. Papoea-Nieuw-Guinea is een erg arm en instabiel land en ons ministerie van Buitenlandse Zaken raadt in een reisadvies dan ook aan om erg voorzichtig te zijn.

Er heerst een grote criminaliteit en er zijn spanningen tussen de 700 etnische groepen in het land. Op het eiland Bougainville is al decennia een afscheidingsbeweging actief. Meer dan 40% van de zeven miljoen Papoea's zijn officieel arm en leven met een dollar per dag. Stellen de faciliteiten inzake hygiëne dan niet veel voor, dan is dat wellicht nog altijd meer dan wat de Papoea's gewoon zijn en dat verklaart de angst van veel vluchtelingen voor die mensen.

Voor Australië is Manus nu een probleem van Papoea-Nieuw-Guinea dat een soevereine staat is en zelf beslist heeft om het kamp op te heffen. De Verenigde Staten hebben eerder een twintigtal mensen uit Manus opgenomen. Australië biedt de vluchtelingen de optie om te migreren naar de eilandstaat Nauru of naar Cambodja, maar die zijn daar niet voor te vinden.

Australië neemt jaarlijks ongeveer 14.000 vluchtelingen op, de meesten uit het Midden-Oosten. De harde houding tegenover vluchtelingen en  migranten die met bootjes afkomen, is bedoeld om mensensmokkel en illegale migratie af te schrikken en zowel links als rechts staan onder druk van de publieke opinie. Het gevolg is wel dat de vluchtelingen op Manus nu gekneld zitten tussen Australiërs en Papoea's en dat geen van beiden hen wil.