100 jaar geleden: Russen en Centralen onderhandelen over wapenstilstand

In deze rubriek brengen we grote en kleine gebeurtenissen tijdens de Eerste Wereldoorlog, deze week 100 jaar geleden. Russen en Centralen beginnen te onderhandelen over vrede, Don-kozakken roepen onfhankelijkheid uit, Duitsers in de tegenaanval bij Cambrai, ...

In het Duitse hoofdkwartier in Brest-Litovsk zijn de besprekingen begonnen over een wapenstilstand tussen Rusland en de Centrale Mogendheden.

De Russische delegatie wordt aangevoerd door de leidende bolsjewiek Lev Kamenev. Ze bestaat uit nog twee andere bolsjewieken en verder uit een vrouw, een soldaat, een matroos, een arbeider en een boer. 

De vrouw is de linkse socialiste-revolutionaire Anastasia Bizenko, die in 1905 een moordaanslag op de Russische minister van Oorlog pleegde ! De boer is een ongeletterde ‘moezjiek’ die vlak voor het vertrek van de delegatie op straat werd opgepikt. Enkele beroepsofficieren dienen als adviseurs.

De ontvangst van de Russische delegatie in het station van Brest-Litovsk. Kamenev is de man met berenmuts rechts, naast hem staat Anastasia Bizenko. De man met hoed en baard in het midden is Joffe.

De gedelegeerden zijn meteen begonnen pacifistische propaganda uit te delen aan de Duitse soldaten toen ze in Brest-Litovsk arriveerden.

Van de kant van de Centralen worden de besprekingen geleid door prins Leopold van Beieren, de Duitse opperbevelhebber in het oosten. Er zijn ook vertegenwoordigers van Oostenrijk-Hongarije, Bulgarije en het Ottomaanse Rijk bij.

Het zijn allen militairen, want de Centralen beschouwen de onderhandelingen over een wapenstilstand als een louter militaire aangelegenheid.  

Prins Leopold van Beieren vraagt zich af of die bolsjewieken zijn soldaten niet de foute dingen zullen leren (uit het Franse Le Matin, 2-12-1917, BnF Gallica)

De Russen hebben opnieuw hun eis geformuleerd voor een wapenstilstand op alle fronten, maar daar kunnen de Duitsers niet op ingaan.

Toch lopen de besprekingen in een goede sfeer. De ongewone vertegenwoordigers werden door de Duitse officieren hartelijk ontvangen.

Aan het front zelf wordt nog maar weinig gevochten. Op verscheidene plaatsen hebben de troepen deelbestanden gesloten.  

Oostenrijks-Hongaarse officieren en Russische officieren van de 40e Divisie sluiten een aparte wapenstilstand, in afwachting dat de onderhandelingen in Brest-Litovsk resultaat opleveren (Das Interessante Blatt, 20-12-1917, Bildarchiv AT)

Intussen heeft de bolsjewistische volkscommissaris Nikolaj Krylenko effectief het opperbevel van de Russische legers op zich genomen.

Op het Russische hoofdkwartier in Mogilev nam hij de macht over van generaal Nikolaj Doechonin, die elke wapenstilstand met de vijand weigerde. Doechonin is daarop door zijn soldaten doodgeslagen.

Doechonin wordt gedood door zijn eigen soldaten, tekening uit de Weense Illustrierte Kronen Zeitung, 11-12-1917 (Bildarchiv AT)
Krylenko, de nieuwe Russische opperbevelhebber. " Van onder-officier tot generaal, dat is een mooie promotie. Maar hopelijk stoppen ze mij nu niet in de gevangenis", karikatuur uit de Franse krant Le Matin, 29-11-1917, BnF Gallica.

Bijeenroeping Constituante uitgesteld

In Rusland heeft de Raad van Volkscommissarissen de bijeenkomst van de Constituante voor onbepaalde tijd uitgesteld.

Normaal had de Grondwetgevende Vergadering enkele dagen later moeten bijeenkomen.

De maatregel komt er nu blijkt dat uitslag van de verkiezingen voor de Constituante geen groot succes vormen voor de regerende bolsjewieken. De partij van Lenin haalt tien miljoen stemmen, amper 24 % van het totaal. De bolsjewieken krijgen de meerderheid in de grote steden, maar hebben nauwelijks aanhang op het platteland.

Zeldzame foto van de stemverrichtingen in Petrograd, waar de vrouwen voor het eerst ook mochten stemmen (Excelsior, 19-01-1918, BnF Gallica)

De Partij van Socialisten-Revolutionairen, die het juist heel goed doet bij de boeren, wordt met 38 % de grootste partij. De liberale “kadetten” (Constitutioneel-Democratische Partij) zijn goed voor 5 %, de mensjewieken (gematigde marxisten) halen amper 3 %. De overige stemmen gaan vooral naar partijen van de nationale minderheden, zoals Oekraïners, Georgiërs, Armeniërs, Azeri’s en Kazachen.

De bolsjewieken vrezen dat ze in de Constituante een meerderheid tegen zich zullen krijgen. Ze vechten daarom de resultaten aan. Ze spreken van fraude, omdat in veel boerendorpen de dorpsoudste zou bepaald hebben hoe iedereen zal stemmen.

De pacifistische NV Lenin en Trotsky op weg naar Berlijn, de Russische beer is geblinddoekt en geketend met een ring in de neus (uit Le Journal, 10-12-1917, BnF Gallica)

Don-kozakken roepen onafhankelijkheid uit

In de Zuid-Russische stad Novotsjerkassk heeft de ‘Kroeg’, de traditionele vergadering van de Don-kozakken, de onafhankelijkheid uitgeroepen.

Het Don-gebied wordt sinds de 17de eeuw gedomineerd door kozakken, boeren-ruiters, die altijd een steun voor het tsarenregime geweest zijn.

In juni is generaal Aleksej Kaledin door de Don-kozakken tot hun ‘ataman’ (bevelhebber) gekozen. Hij raakte overhoop met de regering-Kerenski na de affaire met generaal Kornilov. Tegenover de bolsjewistische regering van Lenin staat hij totaal vijandig. 

Novotsjerkassk wordt meer en meer een centrum van verzet tegen de bolsjewieken. Heel wat legerofficieren zouden op weg zijn naar het gebied. Generaal Aleksejev, de vroegere chef van de generale staf, organiseert er met Kaledins steun een antibolsjewistische legermacht. Ook generaal Kornilov, die uit gevangenschap is ontsnapt, zo er zijn aangekomen.  

Links generaal Aleksej Kaledin, rechts een groep kozakken

Duitse tegenaanvallen bij Cambrai

Het Duitse leger heeft bij Cambrai in Noord-Frankrijk een reeks tegenaanvallen ingezet.

Het Britse offensief bij Cambrai was toen al meer dan een week stilgevallen. Van de 450 Britse tanks die werden ingezet is zowat 9/10e uitgeschakeld of defect.

Bij Cambrai in de modder vastgelopen tank

De Duitse tegenaanvallen verlopen zeer efficiënt door de inzet van stormtroepen, speciaal opgeleide elitegroepen infanteristen. Daarbij kwam massale ondersteuning van lopend spervuur en van vliegtuigen die scheervluchten uitvoerden.

De Britten, die onvoldoende reserves hadden om stand te houden, zijn zich vanuit hun veroverde posities terug aan het trekken.

Burgers uit het pas bevrijde Masnières maken zich klaar om weer te vertrekken in een wagen van een Britse militaire cameraploeg, nu de Duitsers terug oprukken © IWM (Q 3203)

Herrie over verdeling van kolen in bezet België

De directeuren van alle Belgische steenkolenmijnen hebben een protestbrief gestuurd naar de Duitse gouverneur-generaal von Falkenhausen.

Sinds september 1917 moet alle verkoop van steenkool gebeuren via een Vlaams en een Waals verdelingsbureau, die door de bezetter zijn aangesteld. Volgens de steenkoolmijnen missen die bureaus de nodige technische en commerciële competenties. Maar ze hebben vooral kritiek op het Vlaamse bureau. Deze “Kolenverdeling voor Vlaanderen” zou de prijzen zeer opvoeren en enorme winsten maken.

De Belgische steenkoolmijnen dreigen ermee de leveringen stop te zetten als deze praktijken blijven duren.  

Ook Frankrijk kampt met een tekort aan kolen: "De Franse kachels zijn blij met de komst van Britse steenkool" (Le Pêle-mêle, november 1917, BnF Gallica)

De “Kolenverdeling voor Vlaanderen” wordt geleid door de activist Leo Meert, een zakenman uit Sint-Niklaas die lid is van de Raad van Vlaanderen. Hij zou de grote winsten die de Kolenverdeling maakt willen gebruiken voor de Vlaamse zaak. Bovendien worden alleen handelaars die de Raad van Vlaanderen steunen bevoorraad. Zo ontstaan een “activistisch” netwerk van kolenbevoorrading.

Er zouden bovendien plannen zijn om de Kempische steenkoolmijnen te onteigenen en aan de Raad van Vlaanderen te geven, met de financiële steun van Duitse banken. Dit zou de economische zelfstandigheid van Vlaanderen bevorderen.

De grote meerderheid van de bevolking, die absoluut kolen nodig heeft om zich te verwarmen, is niet te spreken over deze praktijken.  

Zowat in alle landen zijn er problemen met de bevoorrading van steenkool, onder andere omdat het transport, vooral over zee moeizaam verloopt. Ook in de Verenigde Staten is het kolenverbuik beperkt. In een stadje in het Mid-Westen, komen de bewoners zich bevoorraden (Le Mirroir, december 1917)

Eerste bijeenkomst Opperste Geallieerde Oorlogsraad

In het hotel Trianon Palace in Versailles bij Parijs is de Opperste Geallieerde Oorlogsraad voor het eerst bijeen geweest. De nieuwe Franse premier Clemenceau kon er kennis maken met zijn collega’s Lloyd George (Groot-Brittannië), de Broqueville (België) en Orlando (Italië).  

Japanse keizer eert Verdun

De Japanse keizer heeft de stad Verdun, omwille van de moed en opoffering van haar inwoners, een 'eresabel' toegekend. Op 30 november is de sabel tijdens een plechtigheid door de Japanse ambassadeur aan de adjunct-burgemeester van Verdun overhandigd. Ook de Franse minister van binnenlandse zaken Pams was aanwezig.