Waarom Afrika ineens zo belangrijk is voor Europa

Zo'n 5.000 vertegenwoordigers van Afrikaanse en Europese regeringen zijn bijeen op een Afrikaans-Europese top. De driejaarlijkse top vindt voor het eerst plaats in Subsahara-Afrika, meer bepaald in Abidjan, de grootste stad van Ivoorkust. De top is aan zijn slotdag toe. Eén onderwerp domineerde de agenda: migratie.

Prioriteit op de Afrikaans-Europese top is de situatie van de jongeren in Afrika. Honderdduizenden jonge migranten blijven vertrekken uit het continent. Dat doen ze om velerlei redenen: armoede, frustratie, werkloosheid, conflict.  

Maar eigenlijk zijn al die redenen gevolgen van een dieperliggende oorzaak: de bevolkingsexplosie. Terwijl Europa vergrijst, is Afrika het jongste continent op aarde. Er zijn vier keer zoveel Afrikaanse kinderen als er Europese zijn. Tegen 2100 zal één op de drie wereldburgers Afrikaan zijn.

Terwijl de bevolkingsgroei in Azië een "demografisch dividend" is gebleken -het leidde tot meer jobs en meer economische groei- is dat in Afrika niet het geval. De economie houdt daar geen gelijke tred met de demografische explosie.

De 16 landen met de jongste bevolking bengelen tegelijk onderaan de armoedelijst én zijn echte of potentiële conflictzones, zoals onder meer Tsjaad, Nigeria, Congo en Somalië. Voeg daarbij nog het fenomeen klimaatopwarming en je zit niet alleen met een uitzichtloze situatie voor de jongeren maar met een echte tijdbom. De druk op de voedselveiligheid, onderwijs, gezondheidszorg en werkgelegenheid zullen leiden tot nog meer frustratie . Kwetsbare jongeren worden in de handen gedreven van rebellen of mensensmokkelaars.  

In Afrika komen alle uitdagingen van onze tijd samen

Voor het eerst lijkt Europa te beseffen dat het zo niet verder kan. "Afrika is een niet te negeren continent, want hier komen alle uitdagingen van onze tijd samen -terrorisme, klimaatverandering, armoede, bevolkingsgroei, verstedelijking", zo omschreef de Franse president Emmanuel Macron het.  

Investeringsplan

De EU komt naar Abidjan met een gloednieuw Europees Investeringsplan waarbij wordt samengewerkt met de privésector. Het fonds moet een hefboom zijn voor investeringen in Afrika: digitalisering, hernieuwbare energie, transport, ziekenhuizen, én kleinschalige landbouw, want dat laatste is ook belangrijk in het kader van de duurzame ontwikkeling.

Het marshallplan voor Afrika, zoals het ook wel wordt genoemd, bedraagt 44 miljard euro en zou Afrikanen aan werk moeten helpen in hun eigen continent.

Het fonds volgt op het zogenoemde Europese Noodfonds voor Afrika (EETF), dat na de vluchtelingencrisis in 2015 werd uitgetrokken om de grondoorzaken van irreguliere migratie aan te pakken. 2,9 miljard euro werd beloofd, waarvan het gros uit het Europese budget zou komen en zo'n kwart miljard zou worden bijgepast door de lidstaten. Intussen zijn 117 programma's goedgekeurd voor in totaal 1,9 miljard euro.    

Migratie overheerst de top

Het programma is niet onomstreden. Sommigen zien er vooral een poging in om Europa op Afrikaanse bodem af te schermen van de migratiestroom die onze kant op komt.   

Tegelijk stellen deskundigen de vraag of economische steun om migratie in te dijken wel zo efficiënt is. Ondanks jarenlange economische projecten is migratie niet gestopt, integendeel. Uit onderzoek blijkt dat jonge Afrikanen die de oversteek naar Europa maken, vaak juist afkomstig zijn uit landen die een economische groei beleven, zoals Nigeria of Ivoorkust, het gastland van de Afrikaans-Europese top. De groei in hun landen werpt voor hen geen vruchten af, maar ze hebben wel de middelen om te emigreren. 

Daarentegen komen er uit de allerarmste landen -Centraal Afrikaanse Republiek, Burkina Faso, Niger en Tsjaad- nauwelijks migranten naar Europa. Ook zij verlaten weliswaar hun land, maar ze gaan niet verder dan de buurlanden.

Migratie levert Afrika wel degelijk heel wat op: het bedrag dat geëmigreerde Afrikanen naar huis sturen, is vele malen groter dan het totale bedrag aan ontwikkelingsgeld dat naar Afrika vloeit.

Slavernij in Libië centraal gespreksonderwerp

De meest kwalijke uitwassen van de recente migratiestroom overschaduwen trouwens de topbijeenkomst in Abidjan. De onthullingen over slavenhandel in Libië vormen er het centrale gespreksonderwerp.

In de marge van de top werd een spoedzitting gehouden over de toestand van de migranten in Libië. Daar is beslist tot een noodevacuatie van mensen die als slaaf worden behandeld.