Het evangelie volgens Judas, een andere apocriefe tekst.

1e Griekse versie van geheime lessen van Jezus aan zijn "broer" Jacobus ontdekt in Oxford

In Oxford hebben bijbelgeleerden voor het eerst een Griekse versie van de zogenoemde Eerste Openbaring van Jacobus ontdekt. In het document uit de 5e of 6e eeuw geeft Jezus Christus geheime lessen aan zijn "broer".

De evangelieën van Marcus, Matteus, Lucas en Johannes, de Handelingen of de brieven van Paulus: sinds 367 maken ze deel uit van het Nieuwe Testament. In dat jaar legde bisschop Athanasius van Alexandrië voor eens en voor altijd vast welke teksten waarachtig waren voor christenen en een plekje in dit deel van de bijbel kregen.

Talrijke andere vroegchristelijke geschriften die tot dan hadden gecirculeerd, vielen uit de boot. Ze staan bekend als apocriefen of religieuze teksten uit de oudheid die niet tot de officiële leer van de (roomskatholieke) kerk behoren.

Een van die teksten is de zogenoemde Eerste Openbaring van Jacobus, een soort dialoog tussen Jezus Christus en zijn "broer" Jacobus waarin de stichter van het christendom verschillende geheime lessen uit de doeken doet. Hij heeft het onder meer over "het hemelse rijk van god" en de uiteindelijk dood van Jacobus.

Koptisch

Tot nog toe waren slechts 2 exemplaren van de Eerste Openbaring van Jacobus bekend. De eerste is pas in december 1945 in de Nag Hammadi bibliotheek in Egypte ontdekt tussen 13 apocriefe rollen uit de 4e eeuw die in grote terracotta vazen zaten verstopt.

De 2 teksten zijn allebei in het Koptisch geschreven, een taal die uit het Demotisch en het Grieks is ontstaan. Dit betekent dat het hoogstens om vertalingen gaat gezien vroegchristelijke teksten steevast in het Grieks werden geschreven, de oorspronkelijke lingua franca van het christendom.

Op enkele Griekse fragmenten na zijn ook de andere teksten van de Nag Hammadi bibliotheek in het koptisch geschreven en zijn het dus eveneens vertalingen. Hoewel die op zich interessante informatie over apocriefe teksten opleveren, is de kans hierdoor reëel dat ze fouten of wijzigingen bevatten.

Bibliotheek van Oxford

Flashforward naar 2017. In de bibliotheek van de universiteit van Oxford zijn de bijbelgeleerden Geoffrey Smith en Brent Landau van de universiteit van Texas aan het werk. Tot hun grote verbazing stuiten ze plots op verschillende fragmenten uit de 5e of 6e eeuw van de Eerste Openbaring van Jacobus. De fragmenten blijken bovendien in het Grieks geschreven.

"Het is een understatement te stellen dat we opgewonden waren door deze ontdekking", zegt Smith. "We hadden nooit durven te vermoeden dat nog Griekse fragmenten van de Eerste Openbaring van Jacobus uit de oudheid bestonden. Maar daar waren ze, vlak voor ons."

Oorspronkelijke versie

De fragmenten zijn jonger dan de Koptische kopieën, maar gezien ze in het Grieks zijn geschreven, sluiten ze hoogstwaarschijnlijk nauwer aan bij de oorspronkelijke versie van de Eerste Openbaring van Jacobus. Ze kunnen bijbelgeleerden een beter inzicht geven in de apocriefe teksten en bij uitbreiding in het leven van Jezus Christus en het vroege christendom.

Zo is het nog steeds de vraag of Jacobus echt zijn broer was. De roomskatholieke kerk sluit dat uit, maar de orthodoxe kerk en verschillende protestantse kerken houden er een andere, meer letterlijke mening op na.

Leerkracht

Volgens Smith en Landau hoorden de fragmenten waarschijnlijk toe aan een leerkracht die ze gebruikte om leerlingen te leren schrijven. Het handschrift is netjes en uniform en bovendien zijn alle lettergrepen met stipjes van elkaar gescheiden. "Zulke verdelingen zijn ongewoon in oude manuscripten, maar ze komen vaak voor in educatieve teksten uit die tijd", zegt Landau.

Nog volgens Landau had de leerkracht in kwestie een nauwe band met de Eerste Openbaring van Jacobus. De fragmenten zijn geen korte of losse uittreksel, maar lijken een integrale kopie van de apocriefe tekst.