Een voor een mens dodelijke dosis kaliumcyanide (Foto: Morienus/Wikimedia Commons).

Kaliumcyanide: wat is het en wat doet het? Zelfs minieme hoeveelheid kan fataal zijn

Kaliumcyanide, het gif dat de veroordeelde Bosnisch-Kroatische oorlogsmisdadiger Slobodan Praljak in het Joegoslaviëtribunaal heeft gedronken, is een snelwerkend gif dat de ademhaling van de cellen verstoort. Slachtoffers komen om door zuurstoftekort in het lichaam, terwijl de longen eigenlijk gewoon nog lucht bevatten. Zelfs minieme dosissen, veel kleiner dan een gram, kunnen voor de mens al dodelijk zijn.  

Voor u dit artikel leest: hebt u vragen over zelfdoding, of worstelt u met donkere gedachten? Neem dan contact op met de zelfmoordlijn. Dat kan telefonisch via het nummer 1813, maar ook chatten of mailen is mogelijk.

Kaliumcyanide (KCN), of cyaankali zoals het ook genoemd wordt, is het erg giftige kaliumzout van het nog giftigere waterstofcyanide (HCN) of blauwzuurgas. Het is een wit kristallijn poeder dat op suiker lijkt, en dat zeer goed oplosbaar is in water. Het poeder zou ruiken naar zoete amandels.

Cyanide werkt op twee niveaus: het voornaamste effect heeft te maken met de mitochondriën, waar de cellulaire ademhaling geblokkeerd raakt.  Het andere effect heeft te maken met zuurstoftransport door het hemoglobine in ons bloed.

De stof bindt zich aan een enzym in de cellen, dat nodig is voor de celademhaling. Als dat gebonden is aan het cyanide-ion, kan het zijn rol niet meer vervullen en krijgen de cellen geen zuurstof meer en sterven ze af.  

Hoewel slachtoffers op zich dus kunnen blijven ademen, treedt de dood de facto in door zuurstoftekort. Dat gebeurt meestal niet meteen, en er kan een (korte) tijd over gaan.

Praljak werd nog naar het ziekenhuis gebracht, waar hij overleed aan een hartstilstand. Hij kon nog vertellen welk gif hij had ingenomen. Er bestaan verhalen van slachtoffers die een verschrikkelijke (langgerekte) doodsstrijd sterven, eens ze zich realiseren wat er aan de hand is.

Cyanide is al dodelijk in minieme hoeveelheden, (veel) kleiner dan een gram

Cyanide is al dodelijk in minieme hoeveelheden. Hoeveel precies, dat hangt af van de manier waarop het wordt ingenomen. Het is immers altijd gekoppeld aan een andere substantie. Ook andere parameters spelen een rol. De ene persoon die in aanraking kwam met cyanide, kan het overleven, een andere niet. Het is immers afhankelijk van bijvoorbeeld lichaamsgewicht.

De LD 50 van kaliumcyanide zou 10 milligram bedragen. De LD 50-waarde, of median lethal dose is de hoeveelheid van een stof die nodig is om 50 procent van de populatie waarop het gif is getest, te laten overlijden. Dit zijn meestal ratten of andere proefdieren, en geen mensen. Dus ook die LD 50-waarde is maar een richtsnoer.

Water

De LD 50 is van toepassing op allerlei stoffen, bijvoorbeeld ook water. Want hoewel we water broodnodig hebben om te overleven, kan zelfs gezond water dodelijk zijn in (extreem) grote hoeveelheden.

De LD 50 van water is minimum 90 gram per kilogram. Met andere woorden, als een volwassen man van 80 kilogram 7,2 liter water zou drinken op korte tijd, heeft hij 50 procent kans om te overlijden. Dit is vooral theorie, omdat het in de praktijk onmogelijk is om zoveel te drinken na elkaar.