© Geert Van Hoeymissen

De magie van Sinterklaas

In deze tijd van het jaar staat "magisch denken" centraal. Sinterklaas is fantasie en echt tegelijkertijd, voor kleine en voor grote kinderen. Grote mensen hebben het er soms iets moeilijker mee. Hoeven zij zich schuldig te voelen als ze hun kind (of zichzelf) willen onderdompelen in het Sinterklaasgebeuren?

Een jaar geleden verscheen in het wetenschappelijke tijdschrijft The Lancet een opmerkelijke paper onder de titel "A wonderful lie". Daarin betogen twee Amerikaanse onderzoekers dat de magie van de Kerstman waarin ouders hun kinderen onderdompelen, meer kwaad dan goed doet.

"Als ouders tegen hun kinderen liegen over zoiets speciaals als een sprookjesfiguur, hoe kunnen kinderen hen dan nog vertrouwen als bewakers van wijsheid en waarheid", schrijven ze. En: "Vroeg of laat ontdekken kinderen dat ze jaren belogen zijn. Ze vragen zich ongetwijfeld af welke andere leugens hun ouders hebben verteld."

De Kerstman is niemand minder dan de Amerikaanse versie van onze eigenste Sinterklaas ("Santa Clause"), het onderzoek kan dus even goed van toepassing zijn hier. Ook bij ons lijken ouders zich niet (meer) comfortabel te voelen bij Sinterklaas en willen ze hun kind niet (meer) mee in het verhaal trekken. Maar is het ook écht "liegen"?

"Nooit altijd en voor de volle 100 procent eerlijk"

Pedro De Bruyckere, pedagoog aan de Arteveldehogeschool in Gent, herinnert zich de Amerikaanse studie nog. "Ik zou er geen grote conclusies aan vastknopen. Ze focusten vooral op het negatieve, het "dreigen". Ouders die hun kinderen voorhouden dat de Kerstman/Sinterklaas geen cadeautjes brengt als ze stout zijn." En in het geval van de Sint: dreigen met het fameuze "pas op of je gaat mee in de zak naar Spanje" of de roe.

"Maar dat zogezegde pedagogische aspect is er helemaal aan het uitgaan", zegt De Bruyckere. "Kijk naar de Intrede van de Sint, hoe hij elk jaar ouders en kinderen toespreekt op het balkon van het Antwerpse stadhuis en altijd mag aankondigen dat er dit jaar "géén stoute kinderen!" zijn. Een magisch moment, letterlijk en figuurlijk. Dat dreigende effect van de Sint, dat zien we niet meer."

Eigenlijk zijn we nooit echt de hele tijd en voor de volle 100 procent eerlijk met onze kinderen, zegt De Bruyckere. "Op zijn minst vertellen we sommige zaken gewoon niet."

(lees verder onder de video)

Video player inladen ...

Magisch denken: Sinterklaas is een fantasie, Sinterklaas is echt

Enter "magisch denken", een begrip uit de ontwikkelingspsychologie. Bij (jonge) kinderen zijn fantasie en werkelijkheid met elkaar verweven, er is geen onderscheid. Kabouters, feeën, elfjes... Alles kan nog, alles is nog mogelijk, net zoals in sprookjes. Alles wat ze zien, is ook écht. Er is een bekend experiment waarbij een juf zich voor de ogen van een klas kleuters verkleedde in de Sint. Toen aan de kinderen gevraagd werd wie daar stond, was het antwoord volmondig "de Sint!".

Magisch denken maakt deel uit van de normale ontwikkeling. Oorzaak en gevolg zien, logisch denken en redeneren, daar zijn we pas (veel) later toe in staat. Kinderen gaan mee in het moment, in het gevoel, in de beleving, zonder te zoeken naar een verklaring. Zelf creatieve antwoorden verzinnen voor en eigen betekenissen geven aan situaties die ze nog niet kunnen snappen, hoort daar ook bij.

Vooral herkenbaar misschien voor wie kinderen heeft tussen 3 en 6 jaar, maar magisch denken stopt niet van de ene dag op de andere. Het is een geleidelijke evolutie, een natuurlijk proces. Je ziet het dus ook nog veel bij wat grotere kinderen.  En ook bij Sinterklaas. Kinderen zien dat volgens veel ontwikkelingspsychologen niet als "een leugen", maar als een spel, een fantasie, waar ze helemaal in opgaan.

(lees verder onder de foto)

© VRT - Geert Van Hoeymissen

Het moment van "de waarheid"

Vroeg of laat komt het moment van "de waarheid". Hoe pak je dat het beste aan? Is daar überhaupt een aanpak, een advies, een richtlijn voor? "Wat ik zou zeggen is: kijk vooral naar je kind zelf, kijk naar de context", zegt pedagoog De Bruyckere. "Wil je kind nog geloven, zit hij of zij in een klas waar de meeste kinderen nog of niet meer geloven? Wat met broers en zusjes?"

Sommige kinderen zullen er eerder aan toe zijn dan andere en vragen beginnen te stellen. Je kan zelf je kind inschatten en ook proberen te peilen: wat denk je zelf, ben je zeker? Veel kinderen leggen zelf ook de puzzelstukjes naarmate ze ouder worden en ze meer het onderscheid tussen fantasie en realiteit kunnen maken.

"Vanaf het vierde, vijfde leerjaar is het misschien aangewezen om ze toch maar in te lichten als ze dan nog geloven, als je denkt dat ze anders uitgelachten zullen worden in de klas, maar ook hier weer, kijk naar je eigen kind en naar de situatie", zegt De Bruyckere.

En wat als je van in het begin beslist om je kind niet mee te laten gaan in het verhaal van Sinterklaas? "Denk er dan bijvoorbeeld goed over na dat er veel kinderen zijn die wel 'geloven'. Maak je kind duidelijk dat hij of zij daar ook rekening mee houdt, en hoe, zodat hij of zij niet -al dan niet onbedoeld- de ballon van andere kinderen doorprikt."

(lees verder onder de foto)

© VRT - Geert Van Hoeymissen

Het belang van rituelen

Uiteindelijk is Sinterklaas een traditie, een ritueel, zegt De Bruyckere nog. "Pas heel recent is er hernieuwde wetenschappelijke aandacht voor de betekenis van rituelen in ons leven, komt dat meer in de belangstelling te staan. Welke rol ze precies spelen, daarvoor is het onderzoek nog te pril."

Voor vele kleine en grote mensen kunnen rituelen alleszins betekenisvol zijn, op welke manier dan ook. Ook Sinterklaas. Rijdt u niet stilletjes mijn huisje voorbij, straks?