Video player inladen ...

Voor assisen of voor de correctionele rechtbank? Een wereld van verschil voor de dossierprijskaartjes

Assisenzaken worden al een tijdje afgebouwd: zaken van moord- of doodslag komen nu grotendeels voor een correctionele rechtbank. Maar dat brengt een serieus prijskaartje met zich mee: in een assisenzaak krijgen slachtoffers en beschuldigden een gratis kopie van hun dossier, bij een correctionele rechtbank niet (altijd). Nochtans is een dossier onontbeerlijk. "Een dossier is voor een advocaat zoals een stethoscoop voor een dokter. Levensnoodzakelijk."

Sinds de invoering van de Potpourri II-wet – waarin justitie grondig hervormd werd – worden moord- of doodslagzaken nog zelden voor het hof van assisen behandeld. In cijfers? In 2015 werden er nog 77 zaken naar assisen verwezen, in 2016 was dat aantal al meer dan gehalveerd en op 1 november 2017 staat de teller voor dit jaar voorlopig op een schamele 4. De volksjury is dus – grotendeels – afgeschaft: de zaken die vroeger voor assisen behandeld werden, komen nu voor een correctionele rechtbank.

Lees verder onder grafiek. 

(Serieus) prijskaartje voor een kopie van het dossier

Maar daar kan een (serieus) onvoorzien prijskaartje aan vast, zowel voor de beschuldigden als voor de nabestaanden van de slachtoffers. Een prijskaartje in de vorm van kopiekosten. In assisenzaken kregen alle partijen immers een gratis kopie van het dossier. Broodnodig voor de advocaten om het proces voor te bereiden. In de correctionele rechtbank vervalt die gratis kopie: daar is de regel dat iemand een gratis exemplaar kan krijgen, maar alleen als die minvermogend is en alleen op enkele heel specifieke momenten in de procedure.

Anders moeten de partijen voor hun kopie betalen. De bedragen kunnen verschillen, maar u moet toch 30 eurocent zogenoemde griffierechten per bladzijde rekenen. Valt mee, tot u zich realiseert dat een dossier best enkele duizenden pagina’s dik kan zijn. Een simpele rekensom leert dan dat die kosten (toren)hoog kunnen oplopen. Er is wel plafond ingesteld: mensen mogen maximaal 1.450 euro betalen. 

Klinkt het allemaal abstract? We geven een voorbeeld. Op een – correctioneel – proces dat deze week behandeld werd, wilde de broer van het slachtoffer een gratis kopie van het dossier aanvragen. De man leeft van een OCMW-leefloon en vroeg de gratis kopie te laat aan. Hij moest dus 1.450 euro neertellen, een bedrag dat hij niet kon betalen. Zijn advocaat schoot het bedrag voor, want hij had het dossier absoluut nodig om zich voor te bereiden. Het gevolg? De man betaalt zijn advocaat nu terug in schijven van 50 euro. 

"Een dossier is voor een advocaat zoals een stethoscoop voor een dokter: levensnoodzakelijk"

Advocaten Frank Scheerlinck en Kristiaan Vandenbussche maken zo’n bovenstaande scenario vaak mee. "Dit is middeleeuws", zegt Scheerlinck. "Voor een assisenproces waar iemand levenslang riskeert, krijg je een kopie gratis. Voor een correctioneel proces, waar iemand 40 jaar riskeert, moet je betalen. Ik stel mij daar vragen bij."

Die kopiekosten kunnen ook leiden tot discriminatie op één en hetzelfde proces, benadrukt Scheerlinck. "Stel: een vermeende dader heeft geld genoeg en kan zich de 1.450 euro gemakkelijk permitteren. Het slachtoffer heeft geen rotte cent en kan zich die luxe niet permitteren. In één proces leidt dat tot ongelijkheid. Bovendien heeft het Openbaar Ministerie – en dus automatisch de tegenpartij – sowieso een kosteloos het dossier ter beschikking. Dat is discriminatie."

In tijden van internet, digitale opslag – de tijden van de cd-rom zijn eigenlijk al voorbij – zie ik het probleem eigenlijk niet.

Frank Scheerlinck - advocaat

De advocaten roepen minister van Justitie Koen Geens dan ook op om hier werk van te maken. "In tijden van internet, digitale opslag – de tijden van de cd-rom zijn eigenlijk al voorbij – zie ik het probleem eigenlijk niet. Ik vind dat de minister de bal misslaat. We vragen dit niet zomaar, we hebben die dossiers nodig voor een gedegen voorbereiding", aldus Scheerlinck. Dat beaamt ook zijn collega-advocaat. "Een dossier is voor een advocaat zoals een stethoscoop voor een dokter: broodnodig. Het zijn exact dezelfde processen: waarom kan men dat dan nu niet kosteloos geven?"

Op het kabinet-Geens klinkt het dat de minister zoveel mogelijk wil digitaliseren – dat maakt deel uit van zijn visie "Court of the Future".