Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

May luncht vandaag met Juncker: doorbraak voor brexit?

De Britse premier Theresa May komt vandaag naar Brussel om er te lunchen met Jean-Claude Juncker, de voorzitter van de Europese Commissie. Ze wil hem en de Europese brexitonderhandelaar Michel Barnier ervan overtuigen dat er voldoende vooruitgang is om over te schakelen naar de tweede fase van de brexitonderhandelingen. In oktober lukte dat niet, nu wellicht wel.

Vorige week schreven verschillende Britse media dat de Britse regering nu toch bereid zou zijn om ruim 50 miljard euro te betalen aan de Europese Unie, als onderdeel van de "echtscheiding".  Ook op een ander punt zou er bijna een akkoord zijn: de rechten van EU-burgers die na de brexit in het Verenigd Koninkrijk blijven wonen, en die van Britten in de Europese Unie. Het enige struikelblok lijkt nog de grens tussen Ierland en Noord-Ierland te kunnen worden.

De Europese regeringsleiders hadden de Britten al maanden geleden
gewaarschuwd: eerst een akkoord over die drie punten,  over een ordelijke echtscheiding dus, pas daarna kunnen er gesprekken beginnen over de toekomstige handelsrelatie. Tot nu toe verliepen de gesprekken moeizaam.

De Europese onderhandelaars twijfelden zelfs of de Britten wel een akkoord wilden. Sommige politici leken eerder uit te zijn op een brexit zonder akkoord. Deze zomer verklaarde de Britse minister van Buitenlandse Zaken Johnson dat de EU naar zijn geld kon fluiten. Voortschrijdend inzicht, en druk van de Britse bedrijfswereld, hebben wellicht voor een andere houding gezorgd. De voorbije weken is er achter de schermen druk onderhandeld.

Meer autonomie voor Noord-Ierland binnen VK?

Het is nog niet duidelijk hoe de kwestie van de grens tussen Ierland en Noord-Ierland geregeld zal worden. In theorie wordt dit een buitengrens van de Europese Unie. Omdat de Britse regering niet wil dat het Verenigd Koninkrijk in de Europese interne markt en de douane-unie blijft, betekent dit dat er douanecontroles zullen moeten komen. De Ierse regering wil dat te allen prijze vermijden.

De vrees bestaat dat een nieuwe grens het oude conflict tussen katholieken en protestanten weer kan doen opflakkeren. Het zou ook een slechte zaak zijn voor de vele bedrijven in Ierland en Noord-Ierland die dagelijks met elkaar zaken doen.  Ook de Britse regering wil geen grens. "Doe maar een voorstel", zeiden de Europese onderhandelaars, "jullie hebben tenslotte de brexit gewild".

Wellicht komt er een Britse belofte dat Noord-Ierland zijn regels en wetten zal blijven afstemmen op die van de Europese Unie, ook na de brexit, waardoor er geen controles nodig zullen zijn. Mogelijk zal Noord-Ierland binnen het Verenigd Koninkrijk meer autonomie krijgen.

Over de Ierse kwestie zal de Ierse regering het laatste woord hebben, zei Europees president Donald Tusk vorige vrijdag. Voor veel Britse waarnemers kwam dit als een verrassing, want hiermee gaf hij aan de Ierse premier Varadkar een vetorecht. Maar, zei Tusk, dat is het logische gevolg van het feit dat Ierland lid is van de Europese Unie, en de Britten dat niet meer willen zijn.

Finale beslissing pas op Europese top van 14 en 15 december

De Europese en Britse onderhandelaars hebben de voorbije dagen gewerkt aan een gemeenschappelijke tekst, met daarin de details van het akkoord dat op de verschillende punten bereikt is.  May zal die tekst met Juncker en Barnier bespreken, die er woensdag met de Europese Commissie hun advies over zullen geven. De finale beslissing, of er voldoende vooruitgang is om naar de volgende ronde van de onderhandelingen over te stappen, moet door de Europese regeringsleiders genomen worden, op de Europese top van 14 en 15 december.

De echte brexit zal pas voor 2021 zijn

Als dat lukt, dan kunnen in 2018 de gesprekken beginnen over de toekomstige handelsrelatie tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk. De Britse regering beseft dat er onvoldoende tijd is om voor 29 maart 2019 (wanneer het lidmaatschap van de EU eindigt) een gedetailleerd handelsakkoord te sluiten.  Ze wil geen bestaand akkoord (zoals met Noorwegen of Canada) kopiëren, maar wel een "uniek" handelsakkoord. 

De komende maanden zullen alleen de grote lijnen daarvan besproken kunnen worden.  Daarom heeft Theresa May al gezegd dat de Britse regering na 29 maart 2019 een overgangsperiode van twee jaar wil, om te vermijden dat bedrijven in de problemen zouden komen door juridische onzekerheid over de toekomst. 

Met andere woorden: de eerste twee jaar na de brexit wil het Verenigd Koninkrijk nog deel uitmaken van de Europese interne markt, zijn wetten en regels overnemen en een bijdrage aan het EU-budget betalen, zonder er nog mee over te kunnen beslissen in de Europese ministerraden of in het Europees Parlement.  Als de 27 EU-landen hiermee instemmen, wordt dit dan een soort overgangsbrexit, de echte brexit zal pas voor 2021 zijn.