AFP or licensors

Ali Abdullah Saleh was de architect van de mislukte staat Jemen

De voormalige dictator Ali Abdullah Saleh is mee te onder gegaan met het eengemaakte Jemen dat hij tot stand gebracht heeft. Het was helaas geen "Arabia Felix" (Gelukkig Arabië) zoals het land in de Oudheid werd genoemd.

Net zoals veel andere Arabische leiders kwam Ali Abdullah Saleh uit het leger. Met veel overlevingsinstinct, tactisch denken en weinig scrupules om geweld te gebruiken, danste hij meer dan drie decennia op de slappe koord van de macht in Jemen.

Als jonge militair was Saleh in 1962 betrokken bij de staatsgreep in Noord-Jemen, waarbij het leger met steun van het Egypte van Nasser de door "vijver"-sjiieten gedomineerde monarchie omverwierp. Hij werd gehard in de lange burgeroorlog die pas in 1970 zou eindigen met de erkenning van de republiek Noord-Jemen.

Saleh was zelf een sjiiet, maar was niet verwant aan het vroegere koningshuis en religie speelde doorgaans een kleine rol in zijn politieke en militaire allianties. Na de moord op de Noord-Jemenitische president Al Ghashmi in 1978 werd Saleh zelf president en stafchef. De volgende jaren consolideerde hij zijn macht en voerde hij strijd met het toen nog onafhankelijke marxistische Zuid-Jemen.

Heerser over het eengemaakte Jemen

AP2007

In 2000 werd in Aden een aanslag uitgevoerd op het VS-marineschip USS Cole en sindsdien had Jemen er een binnenlandse vijand bij: het moslimterrorisme à la Bin Laden. Met AQAP (Al Qaeda in the Arabian Peninsula) probeerde de terreurgroep een nieuwe basis uit te bouwen in delen van Jemen. Dat leverde Saleh echter ook voordeel op, want nu kon hij een beroep doen op Amerikaanse steun om de strijd tegen AQAP te voeren.

Jemen bleef geworteld in armoede

Binnenlands regeerde Saleh zoals veel van zijn Arabische collega's: met harde hand werden oppositie en media monddood gemaakt en bezette de GPC (General People's Congress), de regeringspartij van president Saleh, alle belangrijke posten, geschraagd door schijnverkiezingen.

AP2010

Ondanks de trouwe steun van zijn (weliswaar weinig efficiënte) leger, vielen grote delen van Jemen buiten de controle van de centrale regering. Die regeerde daar zoals vanouds: indirect via allianties met lokale stamhoofden, die af en toe al wel eens hun gewapende milities uitsturen en soms met luchtbombardementen in toom worden gehouden.

Economisch vervulde de zuidelijke haven Aden een belangrijke rol aan de ingang van de Rode Zee, maar voor de rest is Jemen een van de armste Arabische landen met 50 procent analfabetisme, torenhoge werkloosheid, massale armoede en een gebrekkige gezondheidszorg en bovenal een regering die daar nauwelijks wat aan deed.

Te veel gegokt en verloren

In navolging van het protest in andere moslimlanden, kwamen ook de Jemenieten in januari 2011 massaal op straat. Saleh sloeg hard terug en moest uiteindelijk aftreden en de macht overdragen aan zijn luitenant Abd Rabbuh Mansur Hadi.

AP2011

Saleh bleef echter in het land en had nog veel aanhang binnen het leger en de administratie. In 2014 sloot hij een monstercoalitie met zijn voormalige vijanden van de Houthi's, een sjiitische stammenfederatie uit het noorden. Die namen daarop de hoofdstad Sanaa in en grepen de macht in het grootste deel van het vroegere Noord-Jemen.

De regering van Hadi werd naar Aden in het zuiden teruggedrongen en bleef daar overeind met hulp van een deel van het leger, zuidelijke separatistische milities en luchtaanvallen en grondtroepen van Saudi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten. De herovering van Jemen lukte echter niet, wel werd het land in een afgrijselijke humanitaire crisis gedrongen.

Enkele dagen geleden veranderde Saleh dan het geweer opnieuw van schouder en stak hij de hand uit naar Saudi-Arabië dat die meteen aanvaardde. De onnatuurlijke alliantie met de Houthi's viel uit mekaar en in Sanaa werd er gevochten tussen de pro-Iraanse Houthi's en de aanhangers van Saleh. Dat  is Saleh nu slecht bekomen. Hoe het nu verder moet met Jemen -dat geplet wordt in de machtsstrijd tussen Iran en Saudi-Arabië- is niet duidelijk.