De vijf boeken die het leven van Kader Abdolah hebben veranderd

Eindejaarstijd en lange avonden: ideaal om volledig in een boek te duiken. Ter inspiratie polsen we elke week naar de favoriete, zeg maar levensbepalende boeken van een bekende mens. Vandaag is dat de Iraans-Nederlandse schrijver Kader Abdolah. “Ik heb werkelijk vele honderden boeken gelezen, maar ik wist snel welke vijf er echt belangrijk zijn in mijn leven. Ik heb niet meer getwijfeld,” zegt hij. 

Kader Abdolah, pseudoniem van Hossein Sadjadi Ghaemmaghami Farahani, werd in 1954 geboren in Iran en kwam eind jaren 80 naar Nederland als politiek vluchteling, waar hij de taal leerde met de boeken van Annie M. G. Schmidt. Vanaf 1993 publiceerde hij in het Nederlands. Bekende titels van hem zijn "Spijkerschrift", "Het huis van de moskee", "Papegaai vloog over de IJssel" en "Salam Europa". Eerder dit jaar verscheen de novelle "Het gordijn", over zijn moeder. Op dit moment schrijft hij een roman, waarin zowaar personages opduiken uit de vijf werken die hij voor VRT NWS aanbeveelt. De thema's van de grote verteller Kader Abdolah zijn migratie, familie, identiteit, geschiedenis, maar vooral de kracht van de verbeelding.

1. "Ismael in New York"

Kader Abdolah steekt van wal. "Ik was een jaar of zes, toen ik aan de hand van mijn moeder langs een soort ruïne wandelde, in het bergdorp waar wij woonden. In de modder lag daar een kleurrijk boek, half begraven. Ik kreeg een tik van mijn moeder toen ik het pakte. Ik kon nog niet lezen, maar de plaatjes waren geweldig. De fantasie ging alle kanten op: een jonge man verkent New York, klimt op het Vrijheidsbeeld, reist in de trein in het gezelschap van een kortgerokte blondine, vliegt in een vliegtuig. Een vliegtuig! Dat kenden wij Iraanse jongens op het platteland alleen als een vogel, ver boven ons hoofd in de lucht!"

"Pas later kreeg ik door dat de tekst in het Engels was en de titel "Ismael in New York". Het bleek een Amerikaans boek te zijn." In de jaren 60 voerden de VS zwaar propaganda in het Iran van de sjah. Dit soort boeken moest de zegeningen van het vrije westen laten zien aan Iraanse jongeren. 

Het was een boek dat uit de hemel viel.

"Dit boek trok mij in de wereld van de literatuur en liet me in één klap de magie van woorden, van verbeelding, van fictie kennen. Het moet nog ergens in mijn kast in Iran staan."

2. "The Big Kill" - Mickey Spillane

"Tegenover de moskee in mijn stadje dook eens een kraan op die een krantenkiosk neerliet op de stoep. Eerst was er verzet, maar uiteindelijk mocht die toch blijven staan. Als snaak van een jaar of vijftien hing ik daar graag rond om te zien wat ze in de aanbieding hadden. Aan de achterkant, tegen een glazen wand, waren touwtjes gespannen en daar hingen kleine boekjes overheen."

Pockets? Dat kenden wij niet. Onze boeken waren groot en zwaar en hadden allemaal bruine kaften!

"Het waren Amerikaanse detectives of stationsromannetjes. Ik was vooral gepakt van "The Big Kill". Die cover! Een vrouw met een gewaagde jurk en een pistool; een man met hoed en donkere jas! De vrouwen die ik kende, waren allemaal gesluierd. Toen ik begon te lezen bleek alles wat God verboden had te gebeuren in die verhalen: seks, drinken en doden." 

"The Big Kill" is van misdaadschrijver Mickey Spillane, zowat de peetvader van de detectives. Zijn held heet Mike Hammer, die trouwens ook in tv-series en films opdook. En die ook een rol krijgt in de volgende roman van Kader Abdolah…

"Mijn droom", vertelt hij, "was om een grote Perzische auteur te worden, maar de moed zonk me in de schoenen toen ik al die klassiekers van mijn cultuur las: de dichters Hafez of Saadi, of de verhalen van duizend-en-één-nacht. Wat had ik daar aan toe te voegen? De kennismaking met die detectives brak die ban. Dat kan ik ook, dacht ik, en in die jaren schreef ik zelf tientallen van die verhaaltjes, allemaal nonsens…"

3. Thora, Bijbel, Koran

Kader Abdolah schreef zelf een vertaling en een bewerking van de Koran en hij kiest de boeken van joden, christenen en moslims, de drie abrahamitische godsdiensten, als één geheel. "Dit is eigenlijk één boek. Ik geloof wel niet in godsboeken. Dit is fictie op hoog niveau, absolute wereldliteratuur."

De mens heeft drie juwelen voortgebracht in de letteren: de Thora, de Bijbel en de Koran.

"Stel dat ik die drie boeken nu als sinaasappels zou uitpersen, met mijn twee handen, dan krijg ik één zin, de hoeksteen van alles: "Vraagt en u zal gegeven worden; zoekt en gij zult vinden; klopt en er zal worden opengedaan."

Thora, Bijbel en Koran liggen altijd binnen handbereik van Kader Abdolah. Hij leest er vaak in, vindt er inspiratie in, wordt er emotioneel van, staat ervoor in bewondering. Niet omdat het goddelijke, maar omdat het zulke wijze boeken zijn. Vol magische fictie. "Neem nu dat over water lopen, of Maria die zwanger werd , ja van wie?" 

4. "Moby Dick" - Herman Melville

"Dit is geen boek, dit is een zee, een oceaan, een rivier om in te zwemmen, om van te genieten. Op het eerste gezicht is de structuur chaotisch, maar wat een poëzie! Melville laat echt het wonder van het leven zien in dit boek." 

Kader Abdolah is lyrisch over "Moby Dick" van Herman Melville uit 1851, maar het kostte hem wel tijd om het leren smaken. "Eerst kwam ik er niet doorheen. Ik moest eerst wat ouder en wijzer worden." De beroemde eerste zin van het boek is "Call me Ishmael". Een link met Abdolahs favoriete kinderboek "Ismael in New York".

De Koran met een glaasje wijn.

Klassiekers houdt de auteur graag dicht bij zich. "Het is altijd een beetje thuiskomen in een goed boek, van Borges bijvoorbeeld. Of de Koran met een glaasje wijn: dat voelt aan als even naar huis komen." Andere, recentere romans leest hij en geeft hij door. 

5. "Laat me nooit alleen" - Kazuo Ishiguro

"Immigratie is een belangrijk thema voor mij", verklaart Kader Abdolah zijn vijfde keuze. "Mijn verleden in Iran is sterk aanwezig in al mijn romans. Deze vraag houdt mij al lang bezig: hoe kan ik me daarvan lostrekken?" 

Kan ik een roman zonder verleden schrijven?

Ook de Japans-Britse auteur Kazuo Ishiguro, die dit jaar de Nobelprijs voor literatuur kreeg, worstelt met de invloed van de geschiedenis op mensen. Zijn eerste romans gingen over Japan, het land dat hij op zijn vijfde verliet. Daarna volgde het oer-Britse "De rest van de dag", verfilmd met Anthony Hopkins. "Laat me nooit alleen" uit 2005  is een verhaal over een Engelse kostschool vol gekloonde jongeren, die gekweekt worden voor hun organen. Een dystopie met personages zonder geschiedenis. 

"Een verschrikkelijk boek", vindt Abdolah, "maar de auteur heeft het wel klaargespeeld om het verleden uit te wissen. Hier voel ik pijn, maar ook bewondering en zelfs jaloezie. Kazuo Ishiguro heeft me aan het denken gezet over hoe ik mijn verleden op een andere manier kan verwerken, want zonder kan je natuurlijk niet."