Hoe transparant zijn de Brusselse gemeenten?

In de nasleep van de Samusocial-affaire in de stad Brussel hebben we met zes media en de website Tranparencia, die ijvert voor openbaarheid van bestuur, alle gemeenten van het Brussels gewest aangeschreven. We vroegen inzage in het jaarlijkse overzicht, het zogenaamde transparantierapport, dat de gemeenten normaal al sinds 2006 moeten opstellen, met de mandaten, vergoedingen en onkosten van hun mandatarissen.  

We schreven de gemeenten aan via Transparencia.be , een eerste keer in juni/juli en dan opnieuw in september/oktober. Omdat veel gemeenten aanvankelijk nauwelijks reageerden, vroegen we een advies van de Brusselse commissie voor toegang tot bestuursdocumenten. Die oordeelde telkens dat, als de documenten bestonden, ze moesten worden vrijgegeven. (Een gemeente kan niet gevraagd worden een document vrij te geven dat ze nog zelf eerst speciaal moet opstellen.)

Onze manier van beoordelen

Voor de beoordeling van de gemeenten hieronder via een kleurencode gaande van diep rood (zeer slecht) tot diep groen (zeer goed) hebben we rekening gehouden met verschillende criteria. Dat zijn: het aantal jaren waarvoor de gemeente verslagen vrijgaf en de inhoud daarvan. Of er met name gegevens in stonden over alleen de mandaten (bv als gemeenteraadslid of schepen) dan wel ook over de nevenmandaten, in welke intercommunales en vzw’s allemaal, of de vergoeding erbij stond en eventueel ook de onkosten.  

Als we een begin van antwoord kregen over de nevenmandaten, markeerden we de gemeenten als oranje-groen. Als we (zo goed als) geen reactie kregen, kreeg de gemeente rood opgeplakt. Als de gemeenten alleen de officiële barema’s gaven (die gewoon afhangen van het aantal inwoners in de gemeente) en verder geen informatie over de vergoedingen voor de nevenmandaten, werd de gemeente oranje-rood of oranje gekleurd. De tussenschakeringen hebben te maken met de snelheid waarmee de gemeente reageerde en met het al dan niet online zetten van een kadaster en de kwaliteit daarvan. Veel van die kadasters kwamen pas recent online, we denken dat onze herhaalde vragen daar een rol in hebben gespeeld.  

Op de website van Transparencia kan u de volledige briefwisseling volgen. (Zoek bijvoorbeeld op naam van de gemeente.) De aanvragen zijn gesteld in de taal van de journalist in kwestie. Behalve de VRT werkten journalisten mee van Het Nieuwsblad, Bruzz, RTBF, La Capitale en Le Vif. In de antwoorden van de gemeenten vindt u de bijlages met de mandatenlijsten die ze vrijgaven, als ze dat deden.  

De resultaten van ons onderzoek

Anderlecht (PS)

Het College laat ons weten dat het de gevraagde documenten niet kan geven vermits het die niet heeft. De gemeente geeft datzelfde antwoord aan de Commissie voor Toegang tot Bestuursdocumenten. Eind november zet de gemeente wel een kadaster online, ook met nevenmandaten.

Brussel stad (PS)

De gemeente reageert traag. We moeten aandringen via privé mail en telefoontje met de woordvoerster van de burgemeester. Midden oktober ontvangen we jaarlijkse overzichten van vergoedingen van gemeenteraadsleden en schepenen vanaf 2007. Voor de nevenmandaten bij bv vzw’s verwijst de stad naar die vzw’s zelf. We schrijven er zeven aan, die reageren niet of zeer beperkt.

Voor een totaaloverzicht verwijst de gemeente naar het gewest, dat dan weer verwijst naar de gemeente. Brussel heeft voor de huidige situatie wel sinds begin juli een online kadaster, met daarin ook de nevenmandaten. Begin juli kondigde de stad ook fier aan meer dan 300 mandaten te schrappen. Op basis van het online kadaster tellen we in Brussel nu nog altijd in totaal bijna 1.000 mandaten, het merendeel is onbetaald.

Elsene (MR)

De gemeente reageert de eerste maanden niet. Er komt een mailtje naar de burgemeester aan te pas. Die verwijst naar het online kadaster. Dat bevat de gegevens van 2016 en is zeer goed. Het bevat mandaten en nevenmandaten, met vergoedingen en onkosten.
Voor de jaren tussen 2006 en 2016 stuurt de gemeente eind oktober lijsten van mandaten en vergoedingen door maar zonder nevenmandaten. Voor die nevenmandaten verwijst de gemeente naar de vzw’s of intercommunales zelf. Voor de jaarlijkse transparantieverslagen verwijst de gemeente naar het gewest, dat zegt dat we inzage moeten vragen bij de gemeente.

Etterbeek (MR)

De gemeente is zeer coöperatief. Al in de maand juli antwoordt ze door ons lijsten van mandaten en vergoedingen te sturen voor de periode 2006-2016. Die bevatten voor de laatste jaren ook vergoedingen uit nevenmandaten. Tijdens een telefonisch onderhoud vertelt de gemeente ons dat vragen in verband met transparant bestuur tot extra werk leiden maar dat de gemeente het belangrijk vindt erop te antwoorden. De gemeente heeft ook een overzichtelijk online kadaster, met mandaten en nevenmandaten, vergoedingen en onkosten. Wij gaven Etterbeek de beste score.

Evere (PS)

De gemeente reageert aanvankelijk snel door een privé mail-adres te vragen vermits ze blijkbaar niet wil communiceren via de site van Transparencia. Maar uiteindelijk stuurt ze geen enkel document. Na een rappel zegt de gemeente dat ze de vraag zal doorsturen naar de gemeentesecretaris maar nadien volgt er geen reactie meer. Op de site van de gemeente vinden we geen details over mandaten en vergoedingen.

Ganshoren (MR)

De gemeente reageert niet op onze vragen. De website geeft geen informatie over mandaten en vergoedingen. Dit was voor ons de slechtste leerling uit de klas.

Jette (CDH)

De gemeente reageert traag. Na beraad in het College stuurt ze ons een jaarverslag van 2016, met daarin gegevens over vergoedingen en onkosten van het College. Na een advies van de Commissie voor Toegang tot Bestuursdocumenten stuurt de gemeente nog enkele verslagen, voor de jaren 2007, 2009, en 2013 tot en met 2015. De rapporten zijn voor elk jaar identiek behalve wat betreft de reiskosten. De gemeente is bezig met de ontwikkeling van een online kadaster.

Koekelberg (MR)

Met uitzondering van een ontvangstbevestiging in de maand september, reageert de gemeente niet op onze vragen. Ook niet na rechtstreekse communicatie met de gemeentesecretaris en de woordvoerder van de burgemeester en ook niet na een advies in ons voordeel van de Commissie voor de Toegang tot Bestuursdocumenten. Online vinden we alleen in het jaarverslag informatie in verband met nevenmandaten, zonder vergoedingen.

Molenbeek (MR)

De gemeente Molenbeek heeft op haar website een transparantierapport met daarin voor de jaren 2012 tot en met 2016 informatie over vergoedingen en onkosten van burgemeester, schepenen en gemeenteraadsleden. Maar informatie over alle nevenmandaten en bijbehorende vergoedingen ontbreken. Als we voor de derde keer om die informatie vragen, zegt Molenbeek de vorige mail niet ontvangen te hebben. Een week later krijgen we de mandaten van gemeentelijke vertegenwoordigers in para- en intercommunales toegestuurd, via het e-mailadres van een collega. De nevenmandaten van de hele gemeenteraad worden later gedeeltelijk toegevoegd aan het transparantiedocument op de website, al is de informatie niet volledig. Over vergoedingen komen we niets te weten.

Oudergem (Défi)

De gemeente stuurt ons voor de periode 2012-2016 de vergoedingen van gemeenteraadsleden en schepenen, maar geen informatie over nevenmandaten. Die informatie is ook niet te vinden op de site van de gemeente. Eind oktober keurt de gemeenteraad wel een motie goed waarin staat dat verkozenen voortaan inzage zullen moeten geven in al hun mandaten en vergoedingen.

Schaarbeek (Défi)

De gemeente houdt ons eerst wat aan het lijntje en verwijst ons dan naar verslagen die op de site staan. Die worden in de loop van de weken aangevuld en bevatten wel vergoedingen en onkosten maar geen informatie over de nevenmandaten. Uiteindelijk komt er wel een kadaster online met de mandaten en nevenmandaten in vzw’s en intercommunales en met de bijhorende vergoedingen.

Sint-Agatha-Berchem (CDH)

De gemeente antwoordt niet op onze vragen, ook niet na een advies in ons voordeel van de Commissie voor Toegang tot Bestuursdocumenten. Op de site staan wel jaarrapporten met mandaten en vergoedingen van schepenen en gemeenteraadsleden, onkosten en openbare aanbestedingen, maar geen informatie over de nevenmandaten.  

Sint-Gillis (PS)

De gemeente heeft nooit gereageerd op onze vragen, ook niet na een advies in ons voordeel van de Commissie voor Toegang tot Bestuursdocumenten. Eind oktober heeft de gemeente wel mandaten en nevenmandaten, met vergoedingen, online gezet.  

Sint-Joost

De gemeente antwoordt vier maanden lang niet. Tijdens een toevallige ontmoeting met onze journalist zegt de burgemeester dat het onbegonnen werk is om op onze vragen te antwoorden, dat hij daarvoor wel een ambtenaar dagenlang opzoekingen zou moeten laten doen. (Terwijl de gemeenten sinds 2006 jaarlijks deze gegevens moeten rapporteren aan het gewest.) Begin november laat de gemeente dan weten dat de mandaten en vergoedingen voor dit jaar online staan. Dit kadaster, dat zeer moeilijk te vinden is op de site, is onvolledig.  

Sint-Lambrechts-Woluwe (Défi)

Deze gemeente stuurt ons geen verslagen en antwoordt laat. Op de site staat wel een kadaster van mandaten en nevenmandaten maar bij de nevenmandaten worden geen vergoedingen gespecifieerd. Aan de telefoon vertelt burgemeester Olivier Maingain ons dat zijn schepenen al jarenlang geen vergoedingen uit nevenmandaten ontvangen. In zijn gemeente is blijkbaar afgesproken dat alleen  gemeenteraadsleden iets mogen verdienen aan nevenmandaten. (Die precieze bedragen ontbreken.) Toch blijkt op de site dat alvast één schepen wel een vergoeding krijgt uit een nevenmandaat.
Deze gemeente is voor ons een twijfelgeval omdat het dossier door onszelf minimaal is opgevolgd, door het plotse vertrek van de verantwoordelijke journalist.

Sint-Pieters-Woluwe (CDH)

De gemeente reageert traag en vraagt dan een postadres. Ook dan komt er aanvankelijk geen antwoord, zodat we een advies vragen aan de Commissie voor Toegang tot Bestuursdocumenten (CTB). Plots krijgen we een hoop informatie op papier toegestuurd, met daarin ook vergoedingen van nevenmandaten maar de gegevens zijn onvolledig. De datum van de poststempel is de dag van de adviesaanvraag bij de CTB.

Ukkel (MR)

De gemeente reageert traag en vraagt dan een postadres om informatie op te sturen, omdat ze die liever niet via de site van Transparencia overmaakt. Uiteindelijk stuurt ze dan via de site wel een gedetailleerd verslag voor het jaar 2016, met nevenmandaten en bijhorende vergoedingen. Als we gelijkaardige informatie vragen voor de jaren voor 2016 antwoordt de gemeente dat ze die informatie vroeger niet heeft opgelijst en dus ook niet kan doorsturen.  

Vorst (PS)

De gemeente geeft alleen de wettelijke barema’s voor schepenen en gemeenteraadsleden en zegt niets over nevenmandaten. De gemeente is vrij defensief, wat verklaard wordt in een verslag in de gemeenteraad in mei van dit jaar. De oppositie klaagt daar het gebrek aan transparantie van het college aan. Daarop zegt burgemeester Marc-Jean Ghyssels dat de gemeente “overspoeld” wordt door vragen via de website Transparencia. (We tellen er op dat moment vijf.) Hij zegt dat het “geen zin heeft om vergoedingen bekend te maken omdat bepaalde mandatarissen een deel doorstorten aan hun partij en anderen niet. Sommigen werken hard, anderen niet. Zolang het niet wettelijk verplicht is”, zegt Ghyssels, “zullen we informatie over vergoedingen niet publiceren” – hoewel die verplichting dus al bestaat sinds 2006. “Als we de vergoedingen van burgemeesters en schepenen publiceren, dan moeten we dat ook doen voor de gemeentesecretaris en andere ambtenaren.” Op de site staan intussen de wettelijke barema’s, met ook een verwijzing naar de vergoeding van de gemeentesecretaris.  

Watermaal-Bosvoorde (Ecolo)

Deze gemeente heeft al sinds begin 2017 een overzichtelijk online kadaster met daarin alle nevenmandaten en bijbehorende vergoedingen voor het jaar 2016. Op de website staat voor de periode vanaf 2013 informatie over alle zitpenningen. Nadat wij een tweede keer vragen naar alle nevenmandaten en vergoedingen voor de jaren 2006-2015 krijgen we drie weken later ook een rapport met informatie over 2015, en nog eens anderhalve maand later het rapport met info over 2011 en 2013. Die drie rapporten bevatten geen vergoedingen van de nevenmandaten.