Video player inladen ...

Het creatieve lab van Lieve Blancquaert: “Ik ben nog nergens. En dat maakt me blij”

Het leek wel geënsceneerd, vorig weekend op het Podcastfestival in Gent: op het podium Lieve Blancquaert, fotografe en tv-maakster, onder meer bekend van haar reportages over geboorte en liefde. In het publiek een gezellig kraaiende baby. Lieve Blancquaert werkt momenteel aan de dood, om haar trilogie over het leven rond te maken. Zij gidst ons door haar creatieve lab. Ik wist niet dat er fotografen bestaan die zich geen moer aantrekken van schoon licht, of die er toch niet speciaal voor uit bed komen. 

Lieve Blancquaert, we overlopen in het creatieve lab een doorsnee dag van een creatieve mens, en we beginnen ’s morgens: wanneer sta je op?

Ik sta niet vroeg op. Als ik vroeg moet opstaan, ben ik de avond ervoor al een klein beetje ongelukkig. Ik slaap graag zonder wekker. Dan word ik vanzelf wakker rond acht uur, halfnegen. En dan hangt het ervan af, geen enkele dag is dezelfde. Ik ben veel in het buitenland, dan ben ik soms heel vroeg wakker. Omdat ik vroeg aan het werk moet. Maar het is niet zo vast, mijn natuur is zonder wekker. 

Wat is dan het eerste wat je doet op een normale dag hier in Gent?

Mijn lenzen insteken, want ik zie niets. Ik ben zo goed als blind, ik heb een sterke afwijking aan mijn ogen. Dan ga ik naar beneden, maak ik koffie, twee koffies, en ik lees de krant. Ik moét naar de radio luisteren. Dat is zeer burgerlijk vindt mijn dochter, maar ik vind dat die radio een deel is van mijn ochtendritueel. Dan begint de dag.

Wanneer begint de creativiteit bij een fotograaf: is dat op het moment dat je een project opzet, of is dat het moment dat je gaat afdrukken?

Ik heb altijd het gevoel dat het een estafette is, het ene project brengt het andere met zich mee, waardoor ik nooit het gevoel heb dat het zal stoppen. Als ik iets maak, bijvoorbeeld "Birth Day" (over geboorte, wereldwijd, JH), dat is niet zomaar in mijn hoofd gekomen. Ik was een andere documentaire aan het maken in Congo, over moedersterfte, en toen voelde ik wat het was om daar lang in die ruimte te blijven staan. Ik voelde dat vreemde plekken voor een toerist soms zo moeilijk te vatten zijn. Ik kon binnen vier uren in het hart van een cultuur, van tradities stappen. Dat was echt een spiegel van die maatschappij. Dat trok mij enorm aan, dat kwam als een geschenk uit de lucht vallen. En daar dacht ik: als ik nu gewoon van de ene materniteit naar de andere ga, dan kom ik misschien een stukje te weten wat het betekent, die uitspraak: uw wieg zal daar maar staan. De manier waarop je geboren wordt is zo verbonden met je cultuur. Het huwelijk werd daar onmiddellijk aan verbonden. In mijn cultuur hier niet, maar in zoveel andere wel. 

Je hebt dan duizenden foto’s gemaakt, over de hele wereldbol. Hoe selecteer je?

Oef, dat is het moeilijkste. Die beslissing nemen is soms zo definitief. Maar ik weet ook heel goed: als ik vandaag een boek maak, en ik moet honderd beelden kiezen, en ik maak de maand erop hetzelfde boek, dat er andere beelden bij zullen zijn. Dat hangt zo erg af van wat je voelt op dat moment, of wat er gebeurt rond je. Dus je bent daar niet echt objectief in, dat is heel moeilijk. Soms frustrerend ook, want soms heb je foute keuzes gemaakt. Als je terugkijkt, als het boek al gedrukt is soms, denk je: o jeetje, ik had het zo niet mogen zien, of ik had dit niet mogen beslissen. 

Zijn er  momenten dat je al je foto’s weggooit, figuurlijk. Dat je zegt: ik kan er niet naar zien? Dat je twijfelt aan je opnames?

Heel dikwijls. Soms denk ik: wat heb ik hier nu zitten uitsteken? Dat is een deel van mijn leven geworden, die twijfel. Ik denk dat die twijfel ervoor zorgt dat je scherp blijft staan, dat je je grens verlegt. Ik heb het gevoel dat alles nog moet beginnen, dat ik nog nergens ben. Dat ik nog altijd moet leren.

Oei, dat zullen veel beginnende fotografen niet graag horen hoor.

Je moet dat ook als iets positiefs zien. Ik vind het fenomenaal dat je in een beroep stapt waarin je  altijd zal moeten blijven bewegen en groeien, omdat het zo vasthangt met wie je bent. Dat maakt me  wel blij: dat ik niet stilsta, dat het niet stopt. Dat er niet iets is: nu is het vet van de soep.  

Twijfel je dan aan je onderwerp, of alleen aan: ik zat niet op het juiste moment op de juiste plek?

Ik vind elk onderwerp de moeite waard om mee bezig te zijn. Zo geloof ik dat iedereen een ongelooflijk interessant verhaal kan brengen, als je maar wil luisteren. Maar je ziet het niet altijd, je bent te egoïstisch, of je bent niet goed aan het luisteren, niet goed aan het kijken. En dan kan ik boos zijn op mezelf. En zeggen: shit, ik heb het laten liggen. 

Heb je moeite om grote beslissingen te nemen?

Nee, ik voel snel wanneer ik een foute beslissing genomen heb. Om voluit te gaan in een project moet je er ongelooflijk hard in geloven. Dat moet een deel zijn van jezelf. Ik ga van A tot Z bijna negen jaar bezig geweest zijn met birth, love en death. Dus die drie, dat is een enorme brok uit je leven, dus je moet daar eventjes over nadenken. Ik heb altijd spijt gehad als ik in een project gestapt ben waarvan ik uiteindelijk vond: ik had het niet moeten doen. Maar het overkomt me minder dan vroeger. Dat is een voordeel van ouder worden: je weet dat je nog zoveel tijd hebt in je leven. En je weet hoe lang een project duurt, dan kan ik precies uitrekenen hoeveel ik er nog kan doen. Totdat ik echt heel stokoud zal zijn. Dan moet je heel kieskeurig zijn. 

Ik moet ook een soort woede voelen, een reden om het te maken. Dan wil ik er heel ver in gaan. Voor de schoonheid alleen, dat interesseert me niks. Ik kan niet opstaan voor schoon licht in de natuur. Het kan mij geen bal schelen, ik meen dat. Ik ken fotografen, en die doen dat fantastisch. Die zijn ook supergoed, daar gaat het niet over. Maar zelf opstaan voor een zon die opkomt? No way. Maar als er iets gebeurt, als er een verhaal is, ja, dan ga ik zelfs niet gaan slapen. 

Je bent nog dit jaar, of was het vorig jaar, toneelschrijfster geworden en regisseur. Dat verwonderde mij een beetje, een fotografe die plots erkent dat ze niet alles met foto’s kan zeggen. 

Ja, en toch hangt het allemaal aan elkaar. Dat is zo fascinerend. Het theaterstuk waarover je spreekt is “Misschien Marieke”, dat is ontstaan als een soort opdracht van Theater aan Zee, curator Dirk Pauwels heeft me gevraagd om een stuk te maken. En ik vond dat een heel rare vraag. Geen haar op mijn hoofd had er ooit aan gedacht. Maar ik zat wel met een verhaal dat ik wou vertellen, “Misschien Marieke”.

Dat is het verhaal van de vrouw die zich afvraagt of ze haar kind wel zal willen.

Ja, ik heb zo een vrouw ontmoet. Die heeft me zo geraakt, tot in het diepste van mijn hart. Ik moest dat verhaal kunnen vertellen aan de wereld.

Een fotografe van het kaliber van Lieve Blancquaert zou dat toch in foto’s moeten kunnen doen?

Niet alles is te fotograferen, begrijp je? Je kan niet fotograferen dat een vrouw de zwaarste beslissing in haar leven ooit moet nemen: of zij haar kind gaat houden of niet. En als ze dat niet doet, dat ze dat doet uit liefde. Ik botste zo op mijn beperkingen, en ik heb het kunnen maken samen met Greet Jacobs, super-actrice, die ook meegeschreven heeft, want we zijn beginnen pingpongen met elkaar. Ik had mij teruggetrokken op een stille plek, een hele week lang, om daar in mijn pyama te zitten schrijven, en helemaal die vrouw te worden. Wat ontzettend vermoeiend was. En ik was echt op, op het eind van die week was ik leeg, en triest. Ik had het nooit gekund zonder Greet, met haar jonge energie, en haar schoonheid, en haar nieuwe invalshoeken. En het is ook echt goed ontvangen, dat was heel fijn. 

We gaan naar het eind van de dag toe. Wat is het laatste wat je doet voor je gaat slapen?

Meestal als ik thuis ben, in een lepeltje gaan liggen met mijn man (regisseur Nic Balthazar, JH). En in de winter meer dan in de zomer. Ja, wat doe ik het laatste? Lezen in mijn bed. 

Wat lees je?

Op dit moment ben ik begonnen aan het nieuwe boek van Tom Lanoye, “De zuivering”. Ik heb er heel veel klaarliggen. Dat is ook een van de dingen als ik de stekker er kan uittrekken, dat is gewoon honderd procent in boeken duiken. Dat vind ik fantastisch, daar een nieuwe werkelijkheid vinden. 

Dus je hoofd leegmaken doe je met nieuwe verhalen binnen te pakken?

Ja. Ik put daar ook heel veel inspiratie uit. Ik heb deze zomer al de Napolitaanse romans gelezen (van Elena Ferrante, JH). Ja, ik bén dan in Napels, ik moet daar niet meer naartoe gaan, ik bén daar gewoon, honderd procent, heerlijk vind ik dat. Ik vind dat een ongelooflijk mooie manier om te vluchten in je hoofd. Ik word dan ook die vrouw, ik ben dat helemaal, ik begin me dan zelfs een beetje zo te gedragen. Dat vind ik wel fijn, om daar ver in te gaan. 

We zijn even afgeweken van je laatste activiteit van de dag…

Mijn lenzen uitdoen, dan stopt het weer, dat is mijn laatste ritueel. En dan moet ik zelfs niet meer opstaan, want ik zie niets. Ik kan niets meer lezen, ik kan niets meer vinden in de kamer. 

Hoe laat stopt de fotografe met kijken?

Het kan tien uur ’s avonds zijn, maar het kan ook drie uur ’s nachts zijn. Ook daarin ben ik niet vast. Het bed vind ik ook wel fijn, dat is een van mijn favoriete plaatsen. Horizontaal vind ik wel fijn.

Gewoon rusten, dat is de ultieme manier om het hoofd leeg te maken?

Ja, alhoewel, ik ben niet zo een goeie slaper, en mijn nachten zijn ook wel inspirerend. Die nachten zijn ook voor mij wel voedsel. Daar krijg ik heel veel input van. Ik weet toen ik “Misschien Marieke” aan het maken was, dan was dat dag en nacht. Dat stopte gewoon niet. 

Dus jij mag geen schrijfster worden?

Dat zou niet goed zijn, ik zou depressief worden waarschijnlijk. 

Foto's: Alex Vanhee, montage podcast: Gunter Joosen

Mocht je tot hier geraakt zijn, en de podcast bovenaan niet hebben opengeklikt, dan weet je bijvoorbeeld niet waarom Lieve Blancquaert een ander mens geworden is door de sociale media, ook niet dat zij achter in haar tuin van alles doet met andere mensen, en waarom schrijven voor haar een pijniging is.

En dan heb je ook volgende muziekjes gemist, in order of appearance: 

  • Mad rush, Philip Glass
  • Ngatjhija, Johanna Mahlangu
  • Una mattina, Ludovico Einaudi
  • Live, nog eens Ludovico Einaudi, ook de titeltrack van Lieves reportage Birth
  • End Crawl, uit de soundtrack van Lawless, Nick Cave, een lieveling van Lieve
  • The Birth, uit de soundtrack van The Blue Lagoon, Basil Poledouris