Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Schulz’ bochtenwerk: alles naar normaal in Duitsland

Op kerstavond zal het exact drie maanden geleden zijn dat de Duitsers naar de stembus trokken. Maar een nieuwe regering zal er nog lang niet onder de kerstboom van onze oosterburen liggen. Toch is gisteren in de Berlijnse Messehalle een belangrijke hindernis uit de weg geruimd: de SPD zegt niet langer nee tegen Merkel. En zo kan Martin Schulz de man worden die straks Merkel aan een recordkanselierschap helpt en het Duitse “keine Experimente” in ere herstelt.

analyse
Jeroen Reygaert
Jeroen Reygaert is VRT-buitenlandjournalist en volgt Duitsland en Nederland op de voet.

Ongeziene chaos naar Duitse normen

“Politici zijn verkozen en betaald om hun job te doen, dat ze hem dan doen.” Een Duitse oudere vrouw laat duidelijk haar ongenoegen blijken op de Duitse televisie. Heel wat omstaanders zijn het met haar eens. Het was de toon tijdens de straatinterviews de dag na het mislukken van de Jamaïca­onderhandelingen. De CDU, CSU, FDP en Groenen hadden weken aan tafel gezeten, maar een regering kwam daar niet uit voort. Niet dat iemand verwacht had dat die onderhandelingen van een leien dakje zouden lopen, maar dat het zo lang moest duren om tot de conclusie te komen dat het niets zou worden: de Duitsers vinden zoiets onprofessioneel ‘vies’.

Bovendien was de epiloog verrassend: niet de verwachte antagonisten, de Beierse CSU en de Groenen, zorgden voor het drama, maar wel de herboren liberalen van de FDP. De partij rond Christian Lindner profileerde zich de hele campagne als ‘de partij voor het moderne Duitsland’ en na een kleine twee maanden waren er nog 40 à 260 punten – hoe later op de avond, hoe straffer de tellingen op de persconferenties – waar de FDP zich niet verwant voelde met de andere drie. Exit Jamaïca, ondanks alle moeilijk gegroeide liefde tussen de CSU en Groenen. 

En dus bleef er plots opnieuw maar één mogelijkheid over om regering te vormen: de twee groten, de verliezers van de verkiezingen, Duitslands oeroude partijen: de CDU/CSU en SPD. Probleem opgelost, ware het niet dat die SPD in niet mis te verstane woorden welgeteld 16 minuten na de eerste exitpoll op verkiezingsavond zei: nooit meer met Merkel. Wij gaan in de oppositie. Vertrouwend op het woord van de SPD’er zelf, begon Duitsland zich al lichtjes warm te lopen voor nieuwe verkiezingen. De optie ‘minderheids­regering’ wordt door de Merkels van deze wereld als de gruwel ervaren. 

Een “ach ja misschien”

Maar het categorieke sociaaldemocratische “neen” van de verkiezingsavond vertoonde al snel barsten. Amper een paar dagen nadat de partijbonzen in Berlijn nee hadden gezegd, plaatsten lokale afdelingen her en der vraagtekens bij die nee. Was er niet te snel gereageerd vanuit de ontgoocheling van de grootste nederlaag ooit? Alvast de Hamburgse afdeling van burgemeester Scholz stelde al zeer snel vragen. Volgens hem had Schulz te voortvarend gereageerd. Scholz-Schulz dreigde een tweestrijd te worden in de partij.

Na het mislukken van de Jamaïcagesprekken kreeg de nee van Schulz er een tweede tegenstander uit eigen rangen bij: president Steinmeier riep vanuit zijn residentie in het Berlijnse Tiergarten alle partijen op hun verantwoordelijkheid te nemen en te praten met elkaar. Dus ook de SPD, de partij waar Steinmeier altijd zijn strepen verdiend heeft.

Twee maanden bleken voldoende voor de SPD-top om de rammeling van 24 september te verteren: op een partijvergadering ging de deur op een kier. Maar met heel wat voorwaarden. Schulz draaide mee. Hij kon niet meer anders: druk vanuit allerlei hoeken, zelf wat verzwakt door de verkiezingsuitslag en helemaal niet zeker dat hij zelf weer de nummer 1 zou kunnen worden bij vervroegde verkiezingen. Maar om de leden die Schulz' nee aanvankelijk met veel enthousiamse toejuichten niet voor de borst te storen, werd besloten dat zij op het congres het laatste woord zouden krijgen. Zo gezegd, zo gedaan: de leden gaven massaal toestemming om met de CDU verkennende gesprekken te gaan voeren. 

Het moet moeilijk gaan

In een vlammende speech van 75 minuten sprak Martin Schulz gisteren zijn SPD toe. Hij had het over de uitdagingen die op Duitsland – correctie Europa – afkomen. Tegen 2025 moeten de Verenigde Staten van Europa een feit zijn, de EU moet een positief project zijn, er moet een Europese minister van Financiën komen. Schulz speelde een ‘thematisch thuismatch’, als oud-voorzitter van het Europees Parlement. Het is het enige mandaat dat hij ooit uitvoerde, naast burgemeester van Würselen (in Aken, rechtdoor en dan links). In het Elysée in Parijs werd de champagne net niet ontkurkt.

Uitdagingen realiseren doe je niet vanuit de oppositie, klonk het bij Schulz. Zo was de bocht rond: “je moet niet per se willen regeren, maar je moet ook niet per se niet willen regeren”. Soms kan het simpel zijn. Maar dat wil niet zeggen dat de Große Koalition meteen een feit zal zijn. Het zou voor de SPD zelfs problematisch zijn. De partij moet haar best doen om zich zo hard mogelijk op te stellen om de bocht een beetje geloofwaardig te houden. De verkennende gesprekken, die de sociaaldemocraten en christendemocraten heel binnenkort gaan voeren, zijn daar een voorbeeld van. Uiteraard kennen de partijen, die de voorbije 12 jaar 8 jaar samen in de meerderheid zaten, elkaar door en door. Uiteraard liggen de programma’s van de grote centrumpartijen niet mijlenver uit elkaar. 

Maar enige profileringsdrang zal nodig zijn. Al is het maar om de Jusos, de jongsociaaldemocraten, te paaien: die voerden resoluut campagne tegen regeringsdeelname. ‘De SPD heeft zich doodgeregeerd en verliest verkiezing naar verkiezing. Kiezen om Merkel te depanneren betekent dat er voor ons, jongeren, binnenkort geen SPD meer over is.’ 

Dat die grote coalitie er in de loop van volgend jaar wel komt, zonder dat een van de partners plat op de buik moet, is wel vrij groot. En zo kan Martin Schulz Angela Merkel in het zadel heffen voor haar vierde ambtstermijn. Trouwens, Merkel: die laat het allemaal, bijna geruisloos, passeren.