Belga

Terug van weggeweest: de afkoopwet

Minister van Justitie Koen Geens (CD&V) wou de afkoopwet vandaag laten goedkeuren in het parlement. De felomstreden wet uit 2011 werd vorig jaar on hold gezet door het Grondwettelijk Hof, maar wordt nu “hersteld”. Een beslissing die niet iedereen apprecieert.  “De parlementaire onderzoekscommissie Kazachgate die onderzoek doet naar de totstandkoming van de afkoopwet van 2011, wordt gewoonweg buitenspel gezet”, klinkt het bij commissievoorzitter Dirk Van der Maelen (SP.A). Maar er zal vandaag dan toch niet worden gestemd en er komen extra hoorzittingen in het parlement. Een kroniek van een omstreden wet.

In 2011 werd het systeem van de minnelijke schikking gevoelig uitgebreid. Daardoor konden grote dossiers van witteboordcriminaliteit worden afgehandeld met een deal tussen de verdachte en het openbaar ministerie. Omdat het vaak ging om ingewikkelde en omvangrijke fraudedossiers, kwam er al snel de kritiek van klassenjustitie.  “Rijke fraudeurs kunnen hun proces voor een appel en een ei afkopen, hun strafblad blijft blanco en doordat de documenten die ze tijdens de onderhandelingen overmaken aan het parket altijd vertrouwelijk blijven, kunnen ze bovendien ook nog allerlei andere fraudepraktijken witwassen”.

Aan de andere kant horen we dat de afkoopwet een ideaal middel is om verjaringen tegen te gaan in complexe dossiers én om de Staatskas te spijzen.

Grondwettelijk Hof: "rechter buitenspel"

Vorig jaar vernietigde het Grondwettelijk Hof de wet op de verruimde minnelijke schikking.  De rechter werd buitenspel gezet, klonk het. Zijn rol beperkte zich ertoe na te kijken of zo’n schikking correct was gebeurd, maar inhoudelijk had de rechter niets te zeggen over de deal tussen het parket en een verdachte. En dat kon niet, volgens het Hof, waardoor alle deals tussen fraudeurs en parketten werden stopgezet.

Maar door een omzendbrief van de procureurs-generaal van maart dit jaar kwam er weer schot in de zaak. De parketten kregen de opdracht om rekening te houden met de  kritiek van het Grondwettelijk Hof, maar konden (zonder een nieuwe wet) in de praktijk terug rond de tafel gaan zitten met verdachte witteboordcriminelen.

Een wet op maat van fraudeurs?

Ondertussen kwam er ook steeds meer kritiek op de wijze waarop de afkoopwet tot stand kwam. Critici zeggen dat de diamantlobby serieuze impact had op de politiek. Bovendien zou de Oezbeekse zakenman Patokh Chodiev erin geslaagd zijn om de afkoopwet sneller door het parlement te krijgen met de hulp van voormalig Senaatsvoorzitter Armand De Decker. Een parlementaire onderzoekscommissie moet nu klaarheid scheppen. “Was er in 2011 effectief politieke beïnvloeding bij de totstandkoming van de afkoopwet?”, zo luidt de onderzoeksvraag van de commissie.

Commissie Kazachgate buitenspel?

Het is de voorzitter van die commissie, Dirk Van der Maelen (sp.a), die nu zwaar uithaalt naar de minister van Justitie. “Geens heeft in het parlement verschillende keren beloofd dat hij zou wachten op de bevindingen van de commissie én dat hij de nieuwe afkoopwet pas zou lanceren na een breed maatschappelijk debat. Wat hij nu doet staat daar haaks op.” Van der Maelen zal de minister hierover straks aanspreken in de commissie Justitie. “Maar veel verwacht ik er niet van”, klinkt het. “De minister moet en zal die wet er blijkbaar zo snel mogelijk doorjagen.” Van der Maelen betreurt ook dat zijn commissie nooit het mandaat kreeg om de afkoopwet zelf te evalueren, de commissie mocht zich enkel buigen over de totstandkoming van de wet in 2011.

Volgens het kabinet-Geens liet Van der Maelen zelf weten dat het niet nodig was om de aanbevelingen van de commissie af te wachten. Dat klopt, Van der Maelen liet de minister inderdaad weten dat de meerderheid niet wou dat de commissie de afkoopwet zelf zou evalueren. Hij kreeg op 9 februari per brief antwoord van de minister met de mededeling dat "het wijs lijkt de aanbevelingen van de parlementaire onderzoekscommissie af te wachten alvorens een nieuwe afkoopwet te bespreken". Volgens het kabinet was het daarna toch niet wenselijk om te wachten, omdat de commissie niet op tijd klaar zou zijn met de aanbevelingen en dat een nieuwe afkoopwet noodzakelijke duidelijkheid biedt.

Controle door rechter en meer transparantie

De linkse oppositie stelt zich ook nog altijd serieuze vragen bij de wet zélf. In de nieuwe wet komt er –zoals het Grondwettelijk Hof eiste- een volledige controle van de schikking door een rechter én zijn er meer garanties op transparantie. Maar dat is niet voor iedereen voldoende.  “Deze regeling was bedoeld om kleinere dossiers snel af te handelen, zodat er meer tijd zou zijn voor de zware dossiers van ernstige fiscale fraude. Maar in de praktijk zien we juist het omgekeerde: grote fraudeurs kopen hun proces af, terwijl kleinere zaken wel nog altijd voor de rechter komen”, klinkt het onder meer bij Stefaan Van Hecke van Groen.

Extra hoorzittingen

De meerderheidspartijen betreuren de felle reacties van de oppositie. "Dit is ergerlijke verdachtmakerij en klopt niet met de werkelijkheid", klonk het.

Er zal vandaag dan toch niet worden gestemd over de wet en er komen extra hoorzittingen in het parlement.