Video player inladen ...

"Pano": Het sociale drama achter de Antwerpse coke

Antwerpen bruist. Ook in de iets minder goede wijken is er een positieve evolutie: pleintjes worden opgeknapt, criminaliteitscijfers dalen en de middenklasse vindt de weg terug naar deze buurten. Maar achter de gevels spelen sociale drama’s. De oorzaak is drugstrafiek. Antwerpen krijgt via de haven heel wat cocaïne binnen. En dat heeft gevolgen op de wijken in de stad. "Pano" biedt deze week een unieke inkijk in het Antwerpse drugmilieu. 

We bellen aan. Het is een prachtig herenhuis in één van de betere buurten van Antwerpen. Het is vrijdagavond, halfelf, een topmoment voor cocaïnedealers. Maar hier is het rustig. Deze dealer komt niet buiten, hij verdeelt vanop zijn appartement. Mensen komen langs, betalen hun poeder en vertrekken opnieuw in alle stilte in de nacht. We bestijgen de trap en beseffen dat het wel vervelend moet zijn voor de andere bewoners van het pand, dat heen- en weergeloop van klanten door de trappenhal.

Een vrouw daalt af - ongeveer 50, Belg, wat bleekjes, klassiek gekleed - en ik voel me geviseerd. Een fatsoenlijke bewoner van dit deftige huis die me genadeloos doorprikt als gebruiker, denk ik. Later blijkt dat de vrouw afdaalde met 5 gram cocaïne in haar tas, 250 euro lichter. Het doorprikt mijn beeld van cocaïne als partydrug. Deze vrouw snuift om de last van het leven te verlichten.

Prijsdaling

De dealer schikt wat poeder en wat pilletjes op tafel. De pilletjes, die zijn voor zakenmensen, daar krijg je geen waterige ogen van, zegt hij. De zaken gaan goed. Er ligt 15 gram klaar voor vanavond. Ongeveer 750 euro straatwaarde. “Dat zal straks snel op zijn”, horen we, “er zal moeten bijgetankt worden”, voegt hij er nog snel aan toe. De prijs van coke daalt heel fors. Vroeger kostte één kilo voor de groothandelaar 30.000 euro. Nu is dat gezakt tot 22.000 euro. Maar die prijsdaling wordt niet doorgerekend aan de klant, die betaalt nog altijd 50 euro voor zijn gram. Sommige dealers bieden wel kortingen aan en zakken tot ongeveer 40 euro per gram, maar doorgaans is de prijs 50. Kortom: met de winstmarge zit het goed. Het is goed boeren als dealer. 

Waarom zou je dan nog naar school gaan? Je leeft beter dan je leerkracht

Een dealer

We rijden rond met een jongeman die vertelt dat hij 4 jaar gedeald heeft. Opbrengst: ongeveer 800.000 euro in die periode. ”Waarom zou je dan nog naar school gaan”, vraagt hij zich af. “Je leeft beter dan je leerkracht.” Een maandloon van 20.000 euro, dat was de beloning voor een goede maand dealen. 20.000 euro winst, want zijn omzet bedroeg maar liefst 45.000 per maand.  Daar gingen kosten van af voor huurauto’s, gsm en uiteraard de aankoop van de drugs zelf. “Je leeft uiteraard wel heel duur. Dat geld is cash en je moet dat uitgeven. Ik leefde heel rijkelijk. De grote jongens die in de haven werken, die pakken pas poen. Ik ken iemand die vorig jaar 27 miljoen verdiend heeft. 28 jaar is hij.” 

Video player inladen ...

Ik ken iemand die vorig jaar 27 miljoen euro verdiend heeft. 28 is hij

Een dealer

Poreuze haven

Dat heeft wel wat te maken met de haven. De helft van alle cocaïne die in Europa in beslag wordt genomen, wordt in de haven van Antwerpen gepakt. Dat is enorm. Antwerpen is dé Europese invoerhaven van cocaïne geworden. Vorig jaar werd er een record van 29 ton in beslag genomen, dit jaar zaten we begin december al aan 27 ton. Het record verbreken dit jaar, dat kan nog.  

Vroeger ging de trafiek meer langs Rotterdam. De Nederlandse drugsmaffia werkte traditioneel via die haven, maar daar begon het moeilijker te gaan. Rotterdam begon meer te controleren. Criminaliteit is flexibel, en dus trokken de bendes richting Antwerpen voor hun trafiek. Antwerpen is qua oppervlakte een veel grotere haven dan Rotterdam en er zijn heel wat wegen doorgetrokken. Een poreuze haven dus. Die kilometerslange afsluiting van de haven controleren, dat is onbegonnen werk. Heel toegankelijk dus voor wie wil smokkelen. Bovendien heeft Antwerpen een rechtstreekse link met heel wat Zuid-Amerikaanse havens. De Antwerpse fruithaven is de belangrijkste van Europa. Voor criminelen is Antwerpen een logische keuze. 

Bruut geweld

De Antwerpse drugsmaffia werkte vroeger voornamelijk in dienst van het Nederlandse criminele milieu. Nu nog altijd gaat het grootste deel van de cocaïne die via Antwerpen binnenkomt, richting Nederland. Maar er zijn aanwijzingen dat het verandert. De Antwerpse bendes schijnen steeds meer voor eigen rekening te gaan werken.

Het bewijs daarvan? De uitbarsting van geweld. Er worden rekeningen vereffend, mensen geïntimideerd, gevels beschoten. Je hoort af en toe verhalen van martelingen… Mensen die boven een vleesmolen gehangen worden en zo. Dat kan tellen als intimidatie. Eén crimineel is al anderhalf jaar vermist. De Nederlanders trekken af en toe de grens over om hun onderaannemers een lesje te leren. Het is een bikkelharde territoriumstrijd. Alle middelen zijn toegelaten, zo lijkt. Stilaan waait het extreme geweld van het Nederlandse drugsmilieu over naar Antwerpen. 

Kinderen zijn getraind om uit zichzelf sporen te verwijderen. Daar krijgen ze geld voor

Een dealer

Controle van publieke ruimte

Geld is de belangrijkste drijfveer voor jongeren om in het drugsmilieu te stappen. Ze willen hun materialistische dromen verwezenlijken: een vette patserbak, verre reizen… “Zeldzaam zijn”, zegt een dealer. Sommige jongeren worden van jongs af aan geronseld. Er is duidelijk rekrutering. We horen verhalen van kinderen die op hun elfde al beginnen te dealen. Of ze krijgen geld om klusjes op te knappen: ze bewaken pleintjes, ze signaleren auto’s van de politie. Allemaal tegen betaling. Op een politiecamera wordt een prijs geplakt als beloning voor diegene die het tuig vernielt.

Een onderhuidse techniek is het om de controle op de publieke ruimte over te nemen. Een dealer vertelt: “Kinderen zijn getraind om uit zichzelf sporen te verwijderen. Als er een inval is van de politie, gaan ze in jouw huis je geld verstoppen. Ze gaan naar de telefoonwinkel om je nummers te blokkeren. Daar krijgen ze allemaal geld voor.”

Video player inladen ...

Corrupte autoverhuurbedrijven

Intussen horen we verhalen die ons verbazen. Over jonge dealers die van hun ouders stelen om een vriend op borg vrij te krijgen, over decadente huwelijksfeesten die gefilmd worden vanuit een helikopter, over camionettes die “per toeval” een levering moeten doen in een smalle straat maar eigenlijk de politie klemrijden. We horen van verschillende bronnen dat de politie geïnfiltreerd is en tips geeft over invallen.

Ook allerlei sectoren zitten in de zak van de criminelen. Wanneer de politie anonieme auto’s huurt omdat hun eigen anonieme wagens al voldoende bekend zijn in de wijken, duurt het maar even voordat criminele jongeren ook die huurauto’s eruit pikken. Vanuit autoverhuurbedrijven worden de nummerplaten doorgespeeld aan de bendes.

80% van de relschoppers stond op onze lijst van drugsdelinquenten

Burgemeester Bart De Wever

Burgemeester Bart De Wever (N-VA) beseft dat de drugsmaffia aan invloed wint in zijn stad. Met de hoeveelheid cash stijgt de macht. Dat kinderen jong worden geronseld en ingezet worden tegen de politie, is volgens De Wever niet onschuldig. Dat creëert een traject waarbij jongeren bijna automatisch in andere vormen van criminaliteit terechtkomen. "Na de laatste rellen op het Terloplein analyseerden de politiediensten beelden", zegt De Wever. "Ze konden 75 jongeren identificeren. Wat bleek? 80% van de relschoppers stond op onze lijst van drugsdelinquenten."

Volgens De Wever is het duidelijk dat er een link is tussen het drugsmilieu en de gewelddadige controle op de openbare ruimte. "Drugs dealen is niet zomaar een bijverdienste", zegt de Antwerpse burgemeester. "Het is een pad naar delinquentie en desintegratie uit de maatschappij. Dat we bepaalde generaties aan het verliezen zijn, is een alarmerende boodschap die we nog al hadden gehoord." De Wever verbindt dat zwarte toekomstbeeld expliciet aan het sterker worden van het drugsmilieu.

Video player inladen ...

Marokkaanse maffia

De Antwerpse drugsmaffia is vooral een Marokkaanse maffia. Door hun familiebanden met het Nederlandse criminele milieu, werden ze vroeger aangezocht om in de haven van Antwerpen wat klusjes te doen. De Antwerpenaars deden het vuile werk: de drugs uit containers halen. De vuilste job met het meeste gevaar. Maar intussen werken velen vooral voor zichzelf. Dat ze pakken cash verdienen, is duidelijk. De kusten van Marokko staan vol met appartementsgebouwen die met Antwerps drugsgeld zijn opgetrokken. In Antwerpen investeren de criminelen in gebouwen, handcarwashes, theehuizen, en zo meer. Ze willen hun geld witwassen en hun drugs verdelen. Ze investeren ook in handelszaken. Kortom: ze hebben tentakels tot diep in bepaalde wijken. En dat laat zich voelen. 

Video player inladen ...

Heel wat Antwerpse Marokkanen kennen iemand die dealt. Een neef, een nonkel, een vader… De instap in de criminaliteit gebeurt niet zelden via een familielid. Nonkels of neven die jongeren de criminaliteit inloodsen, het is de nachtmerrie van vele moeders, maar het gebeurt. Achter de gevels vechten moeders hun eenzame strijd uit: om hun gezin van de ondergang te redden, om hun kinderen op te voeden wanneer vader nog maar eens in de nor belandt… En niemand zegt iets. We voelen een dwingende omerta. Dat sommige moeders geen andere uitweg zien dan zonen anoniem aan te geven bij de politie, duidt op angst. Moeders vertellen dat ze bang zijn van hun familie, van dealers die hun zoons ’s nachts op straat houden. 

Diegene die het drugsprobleem aankaart, wordt meer met de vinger gewezen dan diegene die het probleem veroorzaakt 

Een buurtbewoner

Die omerta is alomtegenwoordig. Het is de angst voor geweld die mensen ervan weerhoudt om te praten. Maar er is meer, vertellen buurtbewoners ons. “In sommige straten is er in bijna elk gezin wel iemand te vinden die in de gevangenis heeft gezeten voor drugs. Het is normaal geworden. Diegene die het drugsprobleem aankaart, wordt meer met de vinger gewezen, dan diegene die het probleem veroorzaakt.” 

Burgemeester De Wever is bezorgd. Het is geen typisch Antwerps fenomeen, zeker niet, maar de cash die in het Antwerpse milieu rondgaat, is volgens De Wever in Antwerpen een “gamechanger”. Oorzaken en gevolgen zijn een cocktail van schooluitval, discriminatie, opvoedingssituaties en culturele elementen. Drugshandel gedijt goed in de tegencultuur waarin sommige jongeren opgroeien, zegt De Wever. De mogelijke oplossing? De Wever: "Je ziet wat hier gebeurt. We zijn een hele generatie aan het verliezen. We moeten er aan denken om thuis in te grijpen, maar dat is een gevoelige discussie."

Herbekijk de volledige reportage via de link link op deze pagina of op VRT NU.

Noot van de redactie : de redactie van Pano verneemt dat een kindercrèche die in de reportage in beeld komt,  bezorgde reacties heeft gekregen. De redactie benadrukt dat zij geen informatie heeft die erop zou wijzen dat deze crèche iets te maken heeft met het drugsmilieu. Dat wordt overigens uitdrukkelijk in de reportage gezegd : "Met de chrèche zelf is niets mis." Precies om elke verwarring te vermijden werd dit expliciet in de reportage opgenomen.