Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Wat moeten we verstaan onder foltering?

De uitgewezen Soedanezen hebben getuigd over folteringen die ze kort na hun aankomst in Soedan moesten ondergaan. Daarop zegt staatssecretaris Theo Francken: “Als er inderdaad sprake zou zijn van foltering, dan kan dat niet door de beugel”. Maar wat is nu juist foltering?

De definitie van foltering die het vaakst gebruikt wordt, is die van de Verenigde Naties. Die is vastgelegd in het “VN-verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing” uit 1984. In de definitie van de VN zitten enkele belangrijke aspecten: het moet gaan om ernstige pijn of ernstig lijden, fysiek of mentaal. Die pijn moet opzettelijk worden toegebracht met een bepaald doel.

De Verenigde Naties noemen drie mogelijke doelen van foltering. Iemand kan een persoon martelen om informatie of een bekentenis te verkrijgen van die persoon of van een andere persoon. Een andere mogelijkheid is foltering om iemand te straffen voor een (vermeende) daad. En ten slotte kan het ook gebeuren om iemand te intimideren of hem te dwingen iets te doen. Volgens de definitie van de VN kan foltering ook nog gebeuren om een reden gebaseerd op eender welke soort van discriminatie.

Wat ook belangrijk is in de definitie van de VN is dat er een overheidsfunctionaris of een andere persoon in officiële hoedanigheid betrokken moet zijn bij de foltering. Hij kan zelf de foltering uitvoeren, opdracht gegeven hebben, of het kan gebeuren met zijn toestemming. De benaming “foltering” is volgens de VN niet van toepassing op pijn of lijden inherent aan, of veroorzaakt door rechtmatige sancties, of pijn of lijden die louter het gevolg zijn van die rechtmatige sancties.

Andere definities

Amnesty International vindt die definitie van de VN wat beperkt. Zij willen de definitie van foltering niet beperken tot de overheid en beschouwen dezelfde daden die gepleegd worden door oppositiegroepen ook als foltering.

Volgens het Belgische Strafwetboek is foltering “elke opzettelijke onmenselijke behandeling die hevige pijn of ernstig en vreselijk lichamelijk of geestelijk lijden veroorzaakt”. In die definitie worden de doelen niet expliciet vernoemd, in tegenstelling tot de definitie van de Verenigde Naties. Ook in de Belgische definitie hebben folteraars niet noodzakelijk iets te maken met de overheid. De straffen op foltering zijn wel strenger als de dader een overheidsfunctionaris is die handelt tijdens de uitoefening van zijn job.

En marteling dan?

De Belgische wet kent ook een definitie van “marteling”, die terug te vinden is in het “Statuut van Rome inzake het Internationale Strafregister” uit 1998. Volgens die definitie is marteling:

Het opzettelijk toebrengen van ernstige pijn of veroorzaken van ernstig lijden, hetzij lichamelijk, hetzij geestelijk, aan of van een persoon die zich in bewaring of in de macht bevindt van degene die beschuldigd wordt, met dien verstande dat onder marteling niet tevens wordt verstaan pijn of lijden dat louter het gevolg is van, inherent is aan of veroorzaakt is door rechtmatige sancties."

Die definitie lijkt sterk op de VN-definitie van foltering, met twee uitzonderingen. Hier worden ook de doelen niet specifiek vermeld, net zoals in de definitie van foltering uit het Belgische Strafwetboek. Deze definitie legt echter wel vast wie de dader moet zijn van een marteling. Het gaat hier niet noodzakelijk over iemand die verbonden is met de overheid, maar wel iemand die macht heeft over het slachtoffer.