Video player inladen ...

Catalanen vandaag opnieuw naar de stembus: hier gaat het over

De Catalanen kiezen vandaag een nieuw regionaal parlement. Dat zou het begin moeten zijn van het herstel van de autonomie van de regio, maar het blijft de vraag of de interne tegenstelling niet nog groter zullen worden.

De verkiezingen voor de 135 zetels van het regionale parlement in Catalonië zijn uitgeschreven door de centrale regering in Madrid. Die had eerder de grondwet ingeroepen om de autonomie van de deelstaat Catalonië op te schorten. Concreet kwamen administratie, gerecht, politie en financiën onder toezicht van de Spaanse regering in Madrid.

Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Waarom vervroegde verkiezingen?

Dat kan uiteraard niet blijven duren en door het uitschrijven van vervroegde verkiezingen voor een Catalaans parlement, hoopt de regering van premier Mariano Rajoy wellicht om een "plooibaardere" Catalaanse regering te vinden die het onafhankelijkheidsstreven dan zal laten vallen.

Of omgekeerd: Rajoy heeft gemerkt dat de Catalanen diep verdeeld zijn over die kwestie en hoopt mogelijk om die verdeeldheid uit te spelen: "verdeel en heers" zoals de Romeinen al wisten. Als er geen werkbare coalitie in Barcelona komt, kan Rajoy de schuld daarvoor bij de Catalanen leggen en vanuit Madrid de regio blijven besturen "tot die tot zijn zinnen komt".

Mogen Puigdemont & Co. meedoen? Ja.

Bij de vorige verkiezingen werd de "Junts pel Si", de eenheidslijst van linkse en rechtse separatisten, de grootste fractie met de belofte om vaart te zetten achter dat proces. Dit keer komen die partijen apart op. De centrumrechtse Junts per Catalunya van minister-president Carles Puigdemont lijkt daarbij wat ter plaatse te trappelen op iets meer dan 17%. De huidige coalitiepartner, de centrumlinkse ERC, zou kans maken om de grootste partij van Catalonië te worden met winst van 15,3% (2015) naar 20 tot 22%.

Daar schiet Rajoy dus niets mee op: hij zou met de ERC de ene separatist, Puigdemont, door de andere zien vervangen worden, in dit geval dus door Oriol Junqueras, die in Spanje vervolgd wordt wegens afscheiding, of door een medestander van Junqueras. Meer nog: de linkse ERC staat ideologisch nog verder van Rajoy dan Puigdemont en was een veteraan van het verzet tegen de Franco-dictatuur, van wie de partij van Rajoy toch enigszins de erfgenaam is.

Er is geen echt blok tegen separatisme

Als u de Spaanse politiek een beetje kent, schiet u daar niet veel mee op in Catalonië. Enkel de conservatieve-centralistische Partido Popular van Rajoy komt daar onder eigen naam op, maar die stelt daar niks voor en zou nauwelijks iets meer dan 5%  van de stemmen halen.

Om de eenheid van Spanje te redden, moet Rajoy dus rekenen op andere partijen. Dat zou Ciutadans/Ciudadanos ("burgers") kunnen zijn, de nieuwe liberale centrumpartij die in 2015 bijna 18% van de stemmen in Catalonië haalde en nu mikt op 20 tot 24%, met kans om de grootste te worden. Die partij levert in Madrid gedoogsteun aan de regering-Rajoy, is tegen onafhankelijkheid van Catalonië, maar is tegelijk als "beschaafd centrumrechts" een directe rivaal voor de PP van Rajoy.

Die andere grote partij die tegen onafhankelijheid is, is de PSC, de Catalaanse versie van de socialistische PSOE in Spanje, meteen de grootste oppositiepartij in het land. Na enige aarzeling heeft die PSOE de aanpak van Catalonië door Rajoy wel gesteund. Die zou vooruitgaan van 12,7% in 2015 naar 15 tot 17%, eerder een mogelijke coalitiepartner van grotere partijen dus.  Bij het kleine grut is de CatComu, de lokale versie van het radicaal-linkse Podemos en de links-nationalistische CUP die de afscheiding van ALLE Catalaanse landen wil, dus ook van Valencia, de Balearen en zelfs Murcia. Op de CUP na zijn die partijen tegen onafhankelijkheid, maar daar een coalitie uit te distilleren, zal erg moeilijk zijn.

Zijn verkiezingen dan geen "legaal referendum"?

Officieel niet, maar in de praktijk worden natuurlijk wel duidelijk de koppen geteld. Het is duidelijk waar die partijen voor staan aan de hand van de resultaten kan u dus aflezen wat de Catalaanse bevolking nu wil.

Evenzeer zijn er misschien twee min of meer gelijke blokken voor of tegen onafhankelijkheid en dan is er niks opgelost. Hoe dan ook kan Madrid het resultaat van deze verkiezing niet als "illegaal" bestempelen als het niet uitvalt zoals verhoopt. Laat wel een ding duidelijk zijn: veel Catalanen zijn boos over de brutaliteit van de Guardia Civil tijdens het referendum en de meesten willen dan misschien geen onafhankelijkheid, maar wel MEER autonomie en dat is iets wat Rajoy al jaren afblokt.

Wat met de rest van Spanje?

Die niet-Catalaanse dimensie mag u niet uit het oog verliezen. In de rest van Spanje hangt het vol met roodgele vlaggen, dus de kwestie leeft wel bij veel Spanjaarden die niet graag hun land uit elkaar zien vallen. Opvallend is ook de opkomst van bijna vergeten vlaggen van de Spaanse republiek (rood-geel-paars) die her en der opduiken evenals die van de fascistische dictatuur van Franco (1939-1975).

Vergeet ook niet dat de conservatieve regering van premier Mariano Rajoy geen meerderheid in het parlement heeft en enkel regeert via gedoogsteun van Ciudadanos. Rajoy hoopt natuurlijk op een Spaans-nationalistische reflex in de regio's buiten Catalonië, maar hoe duurzaam dat is, moet nog blijken. Daarnaast voelen veel gewone mensen ook nog altijd de gevolgen van de crisis aan de hand zoals armoede en werkloosheid, ook al legt Spanje de laatste jaren opnieuw mooie groeicijfers voor.