Meest recent

    AFP or licensors

    Als die koppige Spanjaarden en Catalanen eens even naar België zouden kijken...

    Misschien heeft Puigdemont, de naar ons land gevluchte Catalaanse leider, hier meer gedaan dan campagne voeren voor de verkiezingen. Als hij even in onze geschiedenis dook, krijgt hij - en ook de Spaanse premier Rajoy - meteen een goede les om de Spaanse crisis op te lossen. Politicoloog Niels Matheve legt dit uit.

    opinie
    Kevin Oeyen
    Niels Matheve
    Niels Matheve is historicus (KU Leuven) en onderzoeker van Belgische politieke geschiedenis. Hij specialiseerde zich in elitenetwerken in en rond de Belgische regeringen.

    Een dag na de verkiezingen in Catalonië, lijkt een oplossing van het politieke conflict verder af dan ooit. De separatisten behouden nipt hun meerderheid in het parlement en claimen daarom de overwinning, maar ook tegenstanders van de onafhankelijkheid zien zich gesterkt in het feit dat een meerderheid van de Catalanen stemde voor partijen die tegen de onafhankelijkheid waren.

    Dat er geen duidelijke winnaar is, lijkt de zaak te bemoeilijken maar misschien is het wel net die impasse die een echt duurzaam compromis mogelijk zal maken.

    De politieke situatie in Spanje doet immers terugdenken aan het België van 1958. Niet dat Vlaanderen zich onafhankelijk wilde verklaren in het jaar van Expo ’58, maar net als in Spanje vandaag stonden er wel twee grote politieke blokken lijnrecht tegenover elkaar.

    Na de Tweede Wereldoorlog was de zogenaamde ‘schooloorlog’ in België in alle hevigheid weer opgelaaid. Kort samengevat wilden de christendemocraten van de toenmalige CVP het katholiek onderwijs meer middelen geven, terwijl socialisten en liberalen eerder het rijksonderwijs wilden uitbouwen.

    Geen van beide kampen was geneigd veel toegevingen te doen. Wanneer in 1954 CVP haar absolute meerderheid verloor, sloten socialisten en liberalen onder leiding van Achiel Van Acker daarom een coalitie die onder meer het mes zette in de subsidies aan het vrij (katholiek) onderwijs en de overheid het recht gaf om onbeperkt nieuwe rijksscholen op te richten.

    Als reactie daarop organiseerden de katholieken een grootscheepse mobilisatie met tal van grote betogingen over het hele land. Een harde politieke lijn, geen compromissen, grote betogingen en tegenbetogingen… het doet allemaal vertrouwd aan. 

    Als we echter iets uit ons eigen nationaal verleden kunnen leren, is het dat de huidige verkiezingsuitslag in Spanje misschien wel het beste resultaat was waar gematigden op konden hopen.

    Tot hiertoe toonde geen van beide kampen immers veel bereidheid om zelfs maar een duimbreedte toe te geven. De uitslag van de verkiezingen van 21 december zal hen daar nu wellicht wel toe dwingen. De separatisten behaalden immers wel een meerderheid in zetels, maar qua absolute aantal stemmen zijn de tegenstanders van onafhankelijkheid talrijker.

    In feite kan geen enkel kamp hierdoor de overwinning claimen, en zijn ze gedoemd om met elkaar aan tafel te gaan. Cruciaal daarbij is dat ze aan tafel gaan op voet van gelijkheid: geen van beide kampen haalde immers een duidelijke overwinning.

    Op dat vlak is het interessant om even terug te kijken naar wat er in 1958 in België gebeurde. Bij de verkiezingen van 1 juni van dat jaar, heroverde de CVP haar volstrekte meerderheid in de Senaat, maar niet in de Kamer. Met andere woorden: een regering zonder CVP was niet mogelijk, maar alleen regeren kon ze evenmin.

    De enige uitweg uit de impasse was dus een compromis.

    Onder leiding van meer gematigde figuren als Gaston Eyskens kwam toen het Schoolpact tot stand, een compromis dat onderhandeld en goedgekeurd werd door de drie grote partijen.

    Het belang van dit Schoolpact kan nauwelijks overschat worden, precies ook omdat het basis legde voor een nieuwe gewoonte in de Belgische politiek om grote en gevoelige dossiers voortaan via een brede dialoog trachten te regelen. Ook de staatshervormingen die later volgden zijn daarvan een voorbeeld.

    In Spanje zal men het wellicht niet graag horen, maar ze  zouden best wel eens wat lessen kunnen trekken uit de Belgische politieke geschiedenis.

    In Spanje zal men het wellicht niet graag horen, maar onze Zuid-Europese collega’s zouden best wel eens wat lessen kunnen trekken uit de Belgische politieke geschiedenis. Laten we niet vergeten dat Spanje al bij al een nog vrij jonge democratie is, die pas in 1975 met de dood van Franco een einde maakte aan de dictatuur.

    Het land zal dus wellicht nog wat groeipijnen moeten doormaken die wij al enkele decennia geleden doorspartelden. Nu geen van beide kampen een duidelijke overwinning behaalde, zou dat wel eens precies de impasse kunnen zijn die een duurzaam compromis mogelijk maakt. Er is dus hoop voor Spanje en Catalonië.