AP

Wat nu, Catalonië?

De Catalaanse separatisten schilderen de uitslag van de regionale verkiezingen af als een grote overwinning voor hun kamp. Maar is dat wel zo? En wordt de politieke impasse nu doorbroken? Zorgt Europa misschien voor een oplossing?

labels
Opinie
Aansturen van de 'opinie' teaser o.a. op de home pagina en 'opinie' weergave op een detail artikel. Deze tag zorgt er ook voor het automatisch aanvullen van de 'opinie' overzichtspagina

Volgend op de eenzijdige Catalaanse onafhankelijkheidsverklaring, trad op 28 oktober 2017 artikel 155 van de Spaanse grondwet in werking.  Dit liet de Spaanse regering toe om de regio onder directe voogdij te plaatsen. De bedoeling van Madrid was om de stabiliteit te herstellen, o.a. door nieuwe regionale verkiezingen uit te schrijven. Die vonden plaats op 21 december. De Catalaanse separatisten schilderen de uitslag ervan af als een grote overwinning voor hun kamp. Maar is dat wel zo? En wordt de politieke impasse nu doorbroken? Zorgt Europa misschien voor een oplossing?

Geen separatistische meerderheid

Op twee jaar tijd was dit al de derde keer dat de Catalanen naar de stembus trokken. Tweemaal gebeurde dat via verkiezingen en eenmaal via een ongrondwettelijk referendum. Het is opvallend dat het aantal stemmen dat de separatistische stroming behaalde al die tijd betrekkelijk stabiel bleef. De huidige verkiezingen geven aan dat 47% van de kiezers op partijen stemt die deze optie genegen zijn. Dat is minder dan in 2015. Maar door het kiessysteem beschikt deze stroming in het Catalaanse parlement wel over een nipte meerderheid.

Toch is dit de zwakste uitslag voor nationalistische partijen sedert april 1984. Deze werkelijkheid wordt verdraaid door een perceptie-oorlog. De nationalistische propaganda, die van iedere verkiezing een “referendum” over onafhankelijkheid maakt, benadrukt daarin dat ze over een zetelmeerderheid beschikt. Dat deze meerderheid kleiner is dan voordien, wordt verzwegen. Ook beklemtoont ze dat de Partido Popular van premier Rajoy zwaar verloren heeft. Maar dat de zeer Spaansgezinde partij Ciudadanos de grootste is van Catalonië, komt amper aan bod. Dat de Spaansgezinde partijen er samen op vooruitgaan nog minder.

Dit was de zwakste uitslag voor nationalistische partijen sedert april 1984. De Spaansgezinde partijen zijn er samen op vooruitgaan.

De uitslag plaatst de twee grootste separatistische partijen alleszins voor een dilemma. Ze beschikken samen over te weinig zetels voor een meerderheid. Wel kunnen ze een regering vormen die, aangevuld met Catalanyu en comú Podem (CECPD), de eis voor onafhankelijkheid opbergt. Die terugkeer naar de grondwettelijke orde is voor Madrid noodzakelijk om met de Catalaanse regering te onderhandelen, bijvoorbeeld over een ander fiscaal statuut voor de regio. Een separatistische meerderheid lijkt voorlopig meer voor de hand te liggen. Maar dat is enkel mogelijk wanneer de grote separatistische partijen steunen op de kleine en uiterst-linkse CUP. Deze partij is vandaag weliswaar veel kleiner dan in 2015, maar wel de radicaalste inzake onafhankelijkheid.

Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

De geschonden rechtsstaat

Stel dat dit laatste scenario werkelijkheid wordt. Dan kan de nieuwe regering, al dan niet na een referendum, opnieuw de onafhankelijkheid van de regio uitroepen. Catalonië is bevoegd voor referenda, mits een 2/3de meerderheid in het parlement zich hiervoor uitspreekt. Maar onafhankelijkheidsreferenda vallen niet onder die bevoegdheid.

Zelfs indien dat wel zo was, moet men bedenken dat partijen die voorstander zijn van dit scenario aanzienlijk minder zetels halen dan bij de vorige verkiezingen en dat die 2/3de meerderheid dus, net als voordien, niet bestaat. Een nieuw ongrondwettelijk referendum zou bovendien riskant zijn voor de voorstanders van onafhankelijkheid. Bij het vorige referendum beweerden ze de steun te genieten van 92% van de Catalanen. Nu is duidelijk gebleken dat die bewering niet klopt en dat dit cijfer enkel te maken had met een zeer lage opkomst.

De gevolgen van een eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring zijn ondertussen ook genoegzaam bekend. Een onafhankelijk Catalonië zou buiten de EU vallen. Sterker nog, het zou – zoals na de vorige onafhankelijkheidsverklaring – ook door geen enkele lidstaat erkend worden.

Wie zou trouwens belang hebben bij een verzwakt Spanje en een extra staat? Andere landen staan niet bepaald te springen voor een domino-effect. Er zijn nog regio's die zich zouden kunnen spiegelen aan Catalonië.  

Een onafhankelijk Catalonië zou door geen enkele lidstaat van de EU erkend worden.

Sommigen zullen zeggen dat de EU moet bemiddelen. Die kans is uiterst gering. Want impliciet zou Europa dan Catalonië op dezelfde voet als Spanje plaatsen, nl. die van een staat.  Anderen beweren zelfs dat de EU Spanje moet bestraffen. De Catalaanse nationalisten stellen dat de verkiezingen oneerlijk wegens de Spaanse “staatsterreur” die hun leiders omwille van hun opinie zou vervolgen. Volgens het EU-verdrag kan een lidstaat inderdaad bestraft worden wanneer ze de mensenrechten schendt of de rechtsstaat niet eerbiedigt. 

Waarom komt de EU op grond hiervan dan wel tussen in Polen, maar niet in Spanje? Welnu, de EU verwijt de Poolse regering dat zij de rechterlijke macht onder haar controle plaatst en dus de scheiding der machten met de voeten treedt. Dat is een schending van de rechtstaat. In Catalonië daarentegen worden er geen mensenrechten geschonden. Iedereen is er vrij om zijn mening te uiten, te betogen, de pers wordt niet gecensureerd en er bestaan vrije verkiezingen.

De reden dat de Spaanse staat een aanhoudingsbevel heeft uitgevaardigd tegen de Catalaanse leiders die in België verblijven en enkele oud-ministers van hun vrijheid beroofd heeft, is dat ze aangeklaagd worden voor rebellie, oproer en het misbruik van overheidsgelden. Ze worden dus vervolgd omwille van illegale daden, niet omwille van het uiten van een politieke mening. De rechtsstaat werd niet door Madrid geschonden, maar wel door de vorige Catalaanse overheid. Door haar onafhankelijkheidsreferendum en eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring, trad ze buiten de Spaanse wettelijkheid. 

Geblokkeerde status quo

Toen Catalonië zich eerder eenzijdig onafhankelijk verklaarde, werd het door geen enkel land erkend. Waarom zou dat nu met een verzwakte nationalistische meerderheid anders zijn? Wat is bovendien de geloofwaardigheid van een regio die zich op een aantal maanden tweemaal onafhankelijk zou verklaren? Niet te vergeten dat de partijen die in oktober de Catalaanse republiek uitriepen, nu deelnamen aan verkiezingen die het koninkrijk Spanje uitschreef. En dus het Spaans gezag erkend hebben.


Het grootste probleem ligt niet in een theoretisch separatisme, maar wel in een blokkering van de instellingen. Ook de economische welvaart van de regio wordt bedreigd, nu al 3.000 bedrijven en banken hun hoofdzetel uit Catalonië weghaalden. Een hypothese is dat door de politieke patstelling, de toepassing van artikel 155 gewoon gehandhaafd blijft. Het zou ironisch zijn, mocht uitgerekend een separatistische meerderheid in het Catalaanse parlement de continuïteit van het rechtstreeks gezag van Madrid over de regio verzekeren…

--
VRT Nieuws wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst.