Meest recent

    Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

     Zie je straks een "supermaan" of denk je dat maar? 

    labels
    Tim Trachet
    Tim Trachet is journalist bij VRT VWS en sterrenkundige.

    De nacht na nieuwjaar zou iets bijzonders aan de hemel te zien zijn. De maan, zo wordt gezegd, zou extra groot worden. Dat verschijnsel krijgt nu al enkele jaren als “supermaan” extra belangstelling. 

    Waar gaat het over? De maan draait niet rond in een perfecte cirkel. Tijdens een omwenteling varieert de afstand tot de aarde. Het verschil bedraagt bijna 50.000 km.


    Om de 29 dagen bereikt de maan een minimale afstand tot de aarde. Maar nu, op 1 januari, valt die minimale afstand samen met volle maan, de positie waarbij de hele maanschijf verlicht is. Het is bij het samenvallen van een volle maan met een minimale afstand dat men van een "supermaan" is gaan spreken. 

    Toevallig zal de maan op 1 januari ook de kortste afstand tot de aarde van 2018 bereiken, en wel 356.656 km. Eigenlijk nog iets dichter, want dit getal is de berekende afstand tussen de middelpunten van de aarde en de maan. Als het om de afstand tot de oppervlakten gaat, kan je daar nog 8.000 km van aftrekken. 

    Maar wat dan nog?

    We kunnen dan een “supermaan” bewonderen. Maar wat valt er te bewonderen? Eigenlijk niets. Niet dat er geen “supermaan” bestaat, er is alleen niet veel aan te zien, vergeleken met een andere volle maan. 

    Natuurlijk, hoe dichter de maan bij de aarde staat, hoe groter de maanschijf aan de hemel lijkt. Maar hoe opvallend is dat eigenlijk? Om te beginnen is er nauwelijks een verschil met een andere volle maan die dicht bij de aarde staat.

    Al op 31 januari is er opnieuw een volle maan die tot “supermaan” is uitgeroepen, hoewel de dichtste stand bij de aarde meer dan een dag vroeger valt. De volgende volle maan, op 2 maart, valt 2 en 1/2 dag na de dichtste stand, maar krijgt die betiteling niet. Toch staat hij nauwelijks verder dan de voorbije “supermanen”.

    Het verschil is heel gradueel. Maar goed: zowat een half jaar later krijgen we een volle maan die bijna 50.000 km verder van ons staat. En die geeft zeker een kleinere maanschijf. De schijnbare diameter is 14 procent kleiner dan bij de “supermaan”. 

    Is dat veel?

    Niet als we er rekening mee houden dat de maan zoals we die aan de hemel zien een betrekkelijk klein object is. Dat kan verwonderen, maar een stuk van 1 cent dat je op armlengte houdt, is meer dan dubbel zo breed als het maanschijfje, zelfs bij een “supermaan”. Probeer maar eens. 

    Het verschil tussen de grootste en de kleinste schijnbare diameter van dat maanschijfje is dan ook nauwelijks merkbaar. Het is zowat de breedte van een dikke injectienaald op één meter afstand. Zonder een echt meettoestel is dat niet vast te stellen. 

    Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

    Bovendien kan je nu eenmaal geen dichtbije en verafgelegen volle maan naast elkaar plaatsen om te vergelijken! Toch weten mensen te vertellen dat ze bij een “supermaan” een opvallend grote maanschijf hebben zien opkomen.

    Dat klopt.

    Alleen lijkt de maan, als hij zeer laag aan de horizont staat, voor een waarnemer altijd opvallend groot, ook zonder “supermaan”.

    Het is een psychologisch effect, dat nog altijd niet goed begrepen is, en dat trouwens ook voor een laagstaande zon geldt. Je zal echter zelf vaststellen dat een opkomende maan nog altijd kleiner is dan het stuk van 1 cent op armlengte. Sterker: de schijnbare diameter van de maan aan de horizont is zelfs een stukje kleiner dan die van de maan hoog aan de hemel.

    We moeten er immers aan denken dat onze aarde een straal van meer dan 6.000 km heeft. Als we de maan hoog aan de hemel zien, staan we op het deel van de aarde dat naar de maan toe is gekeerd en zijn we enkele duizenden kilometers dichter bij dan als we de maan zien opkomen.

    Dat verschil zullen we zeker niet merken, maar het toont aan dat zo’n enorme, opkomende maan niets te maken heeft met een “nabije” maan!

    Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

    Helderder?

    Maar, zal men opmerken, een “supermaan” is ook een stuk helderder. Dat klopt. Het verschil tussen een extreem verre of nabije volle maan is zowat 30 procent. Maar behalve misschien voor wie regelmatig de krant in het maanlicht leest (dat is voor goede ogen perfect doenbaar bij volle maan) zal men dat verschil niet merken.

    In het tijdperk van universele straatverlichting weten weinigen nog hoe helder de maan kan zijn, ook zonder “supermaan”. En opnieuw verlopen de helderheidsverschillen tussen opeenvolgende volle manen heel geleidelijk.

    Midwinter-volle-maan

    Er is nog een reden waarom de maan op 1 januari extra kan opvallen. Een volle maan rond midwinter komt zeer hoog aan de hemel en is zeer lang zichtbaar. In feite staat hij op de plaats waar de zon staat bij midzomer (men spreekt dan ook van midwinter-volle-maan).

    Dat verschijnsel is al lang bekend en staat los van enige “supermaan”.  

    Je zal zelf vaststellen dat een opkomende maan nog altijd kleiner is dan het stuk van 1 cent op armlengte. Probeer maar

    Kortom, er is geen goede reden om aandacht te besteden aan een “supermaan”. De sterrenkundigen hebben dat nooit gedaan, hoewel ze al duizenden jaren de afstand tot de maan berekenen.

    De benaming “supermaan” wordt ook niet in de wetenschap gebruikt. Het lijkt meer een soort modeverschijnsel dat pas vrij recent opdook. Voor zover we weten was het een Amerikaans astroloog die in 1979 de term bedacht. Een astroloog is iemand die voorspellingen doet aan de hand van de stand van de hemellichamen, wat wetenschappelijk gesproken onzin is.

    Volgens hem bestond er een relatie tussen de “supermaan” en aardbevingen, vulkaanuitbarstingen en slecht weer. Een onzinnig idee, dat nooit bewezen is. Maar af en toe lees je dat soort flauwekul nog wel eens.

    Kunnen we dan alstublieft ophouden met over een “supermaan” te spreken? Ongetwijfeld kan er bij mooi weer een indrukwekkende volle maan worden gezien, maar dat geldt ook voor andere volle manen !