"Migrant mother" van Dorothea Lange. Een boerenvrouw met twee kinderen tijdens de "Grote Depressie" in de jaren 30.

Vrouwen overleven crisissen beter dan mannen

Vrouwen leven bijna overal ter wereld langer dan mannen, dat is bekend, in sommige landen zelfs 10 jaar langer. Nu is gebleken dat vrouwen niet enkel in normale omstandigheden langer leven, ze maken ook meer kans om te overleven in de ergste omstandigheden, zoals een hongersnood of een epidemie. Dat komt vooral doordat pasgeboren meisjes meer kans maken om te overleven dan jongetjes.  

Een internationaal team onderzocht sterftegegevens die zo'n 250 jaar teruggaan, van mensen die een kort leven beschoren was door hongersnood, ziekte of andere rampspoed. 

De gegevens hadden betrekking op zeven bevolkingsgroepen waar de levensverwachting voor een of de beide seksen slechts een armzalige twintig jaar was of nog minder. Onder hen waren slaven of gewezen slaven in Trinidad en de Verenigde Staten in het begin van de 19e eeuw, slachtoffers van hongersnood in Zweden, Ierland en Oekraïne in de 18e, 19e en 20e eeuw, en IJslanders die getroffen werden door de epidemie van mazelen in 1846 en 1882. 

In Liberia bijvoorbeeld kenden vrijgelaten Amerikaanse slaven die in de jaren 1800 naar het West-Afrikaanse land verhuisd waren, de hoogste sterftecijfers die ooit opgetekend zijn. Meer dan 40 procent van hen stierf tijdens hun eerste jaar in Liberia, waarschijnlijk door tropische ziektes waar ze weinig weerstand tegen hadden. Baby's die toen geboren werden, haalden zelden hun derde levensjaar. 

Een andere groep mensen die rond 1840 in Ierland leefden, kreeg te maken met een erge hongersnood toen een plantenziekte de aardappeloogst grotendeels deed mislukken. Hun levensverwachting viel terug met meer dan 15 jaar. 

De Ierse Bridget O'Donnel en twee van haar kinderen, slachtoffers van de "Grote hongersnood". Illustratie in de Illustrated London News van 22 december 1849.

Robuuste meisjes

Het team van Deense, Amerikaanse en Duitse onderzoekers ontdekte dat zelfs als de mortaliteit erg hoog lag voor de beide geslachten, de vrouwen toch nog gemiddeld 6 maanden tot 4 jaar langer leefden dan de mannen. 

Meisjes die geboren werden tijdens de hongersnood die Oekraïne trof in 1933, werden bijvoorbeeld 10,85 jaar oud, jongetjes slechts 7,3 jaar, een verschil van 50 procent. 

Toen de onderzoekers de resultaten onderverdeelden naar leeftijdsgroep, ontdekten ze dat het grootste deel van het "overlevingsvoordeel" van de vrouwen te danken was aan verschillen in sterfte bij zuigelingen. Pasgeboren meisjes zijn robuuster dan pasgeboren jongetjes.

Uit de resultaten blijkt dat de kloof tussen mannen en vrouwen op het vlak van levensverwachting niet volledig verklaard kan worden door sociale en gedragsverschillen tussen de geslachten, zoals het nemen van risico's of geweld. 

In de plaats daarvan kan het vrouwelijke voordeel in tijden van crisis vooral te danken zijn aan biologische factoren, zoals genetica of hormonen. Van oestrogenen, vrouwelijke hormonen, is bijvoorbeeld aangetoond dat ze het immuunsysteem van het lichaam versterken, zodat het zich beter kan verdedigen tegen infectieziekten. 

"Onze resultaten voegen een nieuw stukje toe aan de puzzel van de verschillen tussen de geslachten in verband met overleven", zo schrijven de onderzoekers op de website van de Duke University in de VS. 

De studie van het team, dat onder leiding stond van professor Virginia Zarulli van de Zuid-Deense Universiteit en professor James Vaupel van de Duke University, is gepubliceerd in "Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America".