Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

"Polarisatie neemt zorgwekkend toe: één twitteraar met extreme mening en daar gaan we al"

De nieuwe Miss België, de advertentie van H&M of de Soedan-kwestie: ook de voorbije week gingen de polariserende verwijten weer op en neer. De Nederlander Bart Brandsma heeft zich de voorbije jaren opgeworpen als expert in polarisatie. "Het neemt zorgwekkend toe", zegt hij in "De wereld vandaag" op Radio 1. Bovendien blijkt dat er van een "tsunami" aan reacties geen sprake was. 

Sinds zijn boek “Polarisatie” twee jaar geleden verscheen, reist Bart Brandsma bijna dagelijks door Vlaanderen en Nederland om te praten over dit thema. Hij geeft inmiddels ook trainingen om polarisatie tegen te gaan. 

“De polarisatie neemt zorgwekkend toe, daar kan je niet omheen", zegt Brandsma in "De wereld vandaag". "De brandstof ligt elke dag weer open op sociale media. Er hoeft maar één twitteraar meer te zijn met een extreme mening, en daar gaan we al. De rel rond Miss België bewijst het opnieuw. Veel was hier niet nodig.”

De kunst om waarachtig te zijn

Brandsma ziet een duidelijk terugkerend systeem. “Polarisatie werkt vooral rond de polen “wij” tegenover “zij die van buiten komen”.  Maar ook de andere tegenstelling: de elite, “wij van het pluche”, tegenover “wij,  het volk”. Op de uitersten staan de figuren die brandstof leveren. Zij zijn de “pushers” en zeggen dat de andere uitersten compleet fout zijn. “Pushers” hebben gevoel voor timing en locatie."

De meest effectieve "pusher" is Donald Trump: Chinezen pikken onze banen en Mexicanen zijn lui.

"De meest effectieve "pusher" is Donald Trump. Chinezen pikken onze banen en Mexicanen zijn lui, dat is de brandstof die hij geeft. Pas op, ze zitten zeker niet alleen op rechts. Op links heb je de figuren die de kiezers van Geert Wilders reduceren tot ongeschoolden, tot egoïsten of mensen die de foute kranten lezen.” 

Simpele boodschap

“Je moet geen groot leider zijn om te “pushen”. Een simpele boodschap werkt, zeker in de media van vandaag. Om polarisatie tegen te gaan moet je wel een groot leider zijn. Dat geldt niet alleen in de politiek, maar ook op micro-niveau, bijvoorbeeld in een bedrijf. Met nuance tot het publiek doordringen is zeer moeilijk. Met goede rationele argumenten kom je er niet. Het is de kunst om die waarachtig over te brengen, en daarvoor in competitie te treden met de “pushers”."

Het grootste deel van de bevolking zit geklemd tussen de uitersten en is gefrustreerd omdat ze niet in het debat geraken.

Bart Brandsma betoogt in zijn boek “Polarisatie” dat de sleutel tot een oplossing bij het middenveld zit. “Dit is veruit het grootste deel van de bevolking. Vaak zijn ze onverschillig, soms zijn ze betrokken of zijn ze bewust neutraal. Ze zitten geklemd tussen de uitersten en zijn gefrustreerd omdat ze niet in het debat geraken.”

Velen worden denken in extremen beu

Zowel de sociale media als de klassieke media hebben volgens Brandsma een aandeel in de polarisatie. De auteur gelooft vooral dat klassieke media meer positieve aandacht moeten hebben voor het grote middenveld.

“Conflict verkoopt. Vroeger ging je op de speelplaats naar waar er werd geknokt. De klassieke media vergroten de sociale media omdat het verkoopt. Deze media moeten stilaan gaan beseffen dat ze zich vergissen als ze denken dat hun publiek alles zwart-wit wil. Heel veel mensen worden het denken in extremen beu. Zeker bij jongeren zie ik de tendens. En ik denk dat ook journalisten wel eens genoeg kunnen krijgen van het heen en weer pendelen tussen extremen.”

Heel wat media moeten stilaan beseffen dat ze zich vergissen als ze denken dat hun publiek alles zwart-wit wil. 

De uiterste consequentie van polarisatie is burgeroorlog, aldus Bart Brandsma. “Maar polarisatie en conflict zijn niet altijd fout. Verandering kan juist daar beginnen. Nelson Mandela was een geweldige “pusher”. Vele verworvenheden waren er niet geweest zonder “pushers”.

"Tsunami" van commentaren?

In "De afspraak" ging Brandsma in gesprek met filosoof Patrick Loobuyck. De redactie van "De afspraak" ging ook op zoek naar de "tsunami" van racistische commentaren, zoals het door verschillende media werd omschreven. In praktijk gaat het om maximaal dertig tweets.

"Elke racistische uitspraak is er een te veel, maar we moeten het in proportie blijven zien", zegt Loobuyck. "Sociale media werken ongenuanceerd en polariserend. Die zaken worden dan overgenomen door de klassieke media en opgepopt tot een heus event. En dat straalt af op de hele Vlaamse gemeenschap, die omschreven wordt als racistisch. Maar dat is niet het geval, zo blijkt uit onderzoek."

Video player inladen ...