Copyright 2017 The Associated Press. All rights reserved.

Amerika is verdeeld, gespannen, geschoffeerd, maar nog altijd  welvarend

"Vanaf nu is het enkel nog America First", zo donderde de Amerikaanse president Donald Trump een jaar geleden tijdens zijn aanvaardingstoespraak. Er ging een nieuw hoofdstuk beginnen en dat is ook gebeurd, maar misschien wel anders dan de president gehoopt had.

Controverse is nooit ver weg met Trump en dat begon al meteen na zijn ambtsaanvaarding toen hij beweerde dat er nog nooit zoveel volk voor een eedaflegging in Washington was geweest. Televisiebeelden die aantoonden dat de opkomst duidelijk lager lag dan die bij zijn voorganger Barack Obama in 2009 waren meteen "fake news" of "alternative facts", al komt die laatste zin van zijn medewerkster Kellyanne Conway.

Het ging van kwaad naar erger tussen de president en de Amerikaanse pers en tv-zenders, ook al omdat Trump geen enkele moeite deed om de relatie met de media te verbeteren. Hij is in die zin een "moderne president", de eerste die de traditionele media niet langer nodig had en zich tot zijn volgers richtte via een dagelijkse stortvloed van berichten op Twitter.

Zijn medewerkers in het Witte Huis moesten zich voortdurend in bochten wringen om de vaak bitsige twitterverwijten van hun president aan de pers uit te leggen. Velen trokken al snel hun conclusies.

"You're fired!"

Geen enkele president heeft ooit zo'n ontslagenronde -"The Apprentice" waardig- doorgevoerd in zijn eerste jaar. Na nauwelijks drie weken moest Michael Flynn ontslag nemen uit de cruciale functie van nationale veiligheidsadviseur. Het was de eerste in een lange rij. Reince Priebus hield het als stafchef van het Witte Huis slechts uit tot in juli en zelfs de ultra-nationalistische adviseur Steve Bannon -door sommigen de "echte president" genoemd- werd onelegant buitengeschopt. Eerder was ook al FBI-topman James Comey de deur gewezen.

Wie bleef, zoals minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson, zag zich voortdurend tegengewerkt door de president. Hun uitspraken in de media werden vaak meteen op Twitter ontkracht door Trump zelf. Insiders spreken over chaos in het Witte Huis, waar topmedewerkers elkaar het mes op de keel zetten en de gunst van de president uiteindelijk doorweegt. De grote invloed van familieleden van Trump, schoonzoon Jared Kushner en zijn vrouw Ivanka, leidde tot nog meer ergernis.

Al die ontslagen konden echter niet voorkomen dat voormalige medewerkers als getuige werden gevorderd door Robert Mueller, ex-FBI-topman en speciaal onderzoeker naar mogelijke Russische inmenging in de verkiezingen van 2016. Dat onderzoek kruipt steeds dichter naar de "inner circle" rond president Trump en naar de president zelf. Wordt vervolgd.

Veel plannen kwamen niet van de grond

Trump kwam het "politieke moeras" in Washington uitmesten, maar reed zich al snel vast in het politieke en juridische systeem. Zijn stroom van presidentiële decreten gingen buiten het trage Congres om, maar werden erg vaak afgeblokt door uitspraken van de rechtbanken. Het inreisverbod voor inwoners van zes moslimlanden was het meest uitgesproken.

De scheiding der machten, door de "Founding Fathers" ingeschreven in de grondwet, ergerde Trump, die als zakenmagnaat niet gewoon was om binnen een organisatie tegenspraak te krijgen. Veel van die ambitieuze en met veel poeha aangekondigde plannen bleven dus... plannen, tot grote woede van de president.

Ook politiek had hij het niet onder de markt met het Congres dat nochtans in beide kamers gedomineerd werd door zijn Republikeinse partij. Ook die Congresleden stemden niet altijd mee en dus kwam er niets in huis van de beloofde afschaffing van Obamacare, opnieuw met razende tweets tot gevolg. Ook de beloofde muur met Mexico krijgt nog altijd geen geld van het Congres en de Mexicanen willen niet meebetalen.

Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.

Belastingverlaging was grote triomf

Op de valreep van het jaar keurde het Congres de ingrijpende belastingverlaging goed waar de Republikeinen al zo lang op gewacht hadden. Dat was weliswaar het werk van senatoren en afgevaardigden, maar wel een grote pluim op de hoed van president Trump. Politiek bindt het de Republikeinen aan de president die hen al vaak in verlegenheid had gebracht, maar nu hadden ze eindelijk iets in handen waar ze dit jaar mee naar hun kiezers kunnen bij de tussentijdse parlementsverkiezingen.

Een ander "succes" dat minder opvalt, is de golf van dereguleringen of terugschroeven van overheidsbeperkingen inzake milieu, energie, sociale richtlijnen en dergelijke waar grote bedrijven blij mee zijn; de werknemers duidelijk minder.

Die twee voorgaande punten moeten de VS-economie in de toekomst nog meer slagkracht geven, ook al wordt het risico op milieuvervuiling of sociale wantoestanden groter. Die economie doet het echter erg goed met lage werkloosheid, jobcreatie en een forse groei. De beurzen staan op recordhoogten en dat blijft voorlopig zo. Nu was die trend al sinds 2010 bezig over president Obama, maar Trump kan er wel mee uitpakken.

Nog een opsteker was de benoeming van Neil Gorsuch tot opperrechter in het Hooggerechtshof, iets waarmee Trump de invloed van de conservatieven in die instelling voor lang na zijn presidentschap kan versterken.

"White supremacists" in Charlottesville

"Shithole countries" en "some fine people"

Trump beloofde een keihard migratie- en asielbeleid en dat is er -op papier tenminste- toch gekomen. Zo wil hij elf miljoen illegalen het land uitzetten, schort hij de tijdelijke verblijfsvergunning van 200.000 mensen uit El Salvador op en bedreigt hij 800.000 "dreamers" die als kind de VS illegaal waren binnengekomen, met uitzetting. Ook het inreisverbod voor mensen uit zes moslimlanden (Iran, Syrië, Soedan, Libië, Somalië en Jemen) past daarin.

In de praktijk is het aantal mensen dat effectief ook gedeporteerd is, echter niet veel hoger dan onder de vorige presidenten. Er is dus een groot verschil tussen twitteren en de uitvoering, tussen perceptie en realiteit. Wat de muur langs Mexico betreft, is er nog geen schop in de grond gegaan.

Met zijn grof taalgebruik zou Trump de verdeeldheid in de VS nog verscherpt hebben, maar die was de voorbije jaren toch al fors toegenomen. Bij zijn aanhang heerste blijkbaar jarenlang frustratie over geregeerd worden door "een zwarte president" zoals Obama en dat uit zich nu in een toename van racistische commentaren. Trump sprak hen niet tegen: tijdens de etnische rellen in Charlottesville in Virginia, had hij het over "very fine people" in beide kampen, dus ook bij de alt-right en white supremacist-betogers die met symbolen van de Ku Klux Klan te koop liepen.

Door zijn verwijzing naar meer migratie uit (het blanke) Noorwegen en minder uit "shithole countries" zoals Haïti, El Salvador en Afrikaanse staten stuwde Trump de controverse nog verder op. Eerder had hij zich ook laten ontvallen dat "Haïtianen allemaal aids hebben" en dat "Nigerianen in de VS niet willen terugkeren naar hun hutten". Maar controverse is nu eenmaal zijn manier van werken en volgens hem de manier waarop hij verkozen is. Toch wordt de opeenvolging van bitsige tweets en heisa ook in eigen rangen niet gesmaakt: "Every day, there is another thing. This like reality TV, right? It's not healthy for our country or the world", besloot John Kasich, Republikeins gouverneur van Ohio en voormalig presidentskandidaat onlangs op CNN.